Morgunblaðið - 28.04.1990, Síða 30

30
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 28. APRIL 1990
Minning:
Sveinbjörn Péturs-
son frá Flatey
Fæddur 13. júlí 1890
Dáinn 19. apríl 1990
Nú er hann Bjössi frændi í Flat;
ey allur, á hundraðasta aldursári. í
minu'm huga hefur alltaf hvilt ein-
hver ævintýraljómi yfir Bjössa
frænda, sem missti heyrnina mjög
ungur en var samt samræðugóður
og hafði næma tilfinningu fyrir tjá-
skiptum.
Þegar Bjössi kom til Reykjavík-
ur, sem var oft, hitti ég hann gjam-
an hjá ömmu minni, sem var systir
hans, og oft heima hjá foreldrum
mínum. Þegar ég svo heimsótti
hann fyrst í Flatey, sem mér fannst
mikil ævintýraferð, með flóabátnum
Baldri, þá stóð á bryggjunni hann
frændi minn, hár, grannur og kvik-
ur í hreyfingum, með derhúfu og
tók á móti fangalínunni. Þannig tók
hann alltaf á móti skipinu. Þegar
ég kom í land, rétti hann mér hlýju
höndina sína, leit á mig með brúnu
og glettnu augunum sínum og
sagði: „Er þetta frænka?" Á göngu
okkar heim til hans og Önnu í Vina-
minni, spurði hann mig hvort ég
hefði haft sjósótt. í fyrstu áttaði
ég mig ekki á við hvað hann átti
en svo skildist mér og fór að taka
eftir því að í heyrnarleysi sínu varð-
veitti hann málið eins og það hafði
verið talað í eyjunum um aldamót-
in. Varð þetta til að gera hann enn
ævintýralegri í hugskotinu.
Eftir þetta heimsótti ég þau
Bjössa og Önnu oft. Þegar gestir
kvöddu átti Bjössi það til að leysa
börnin út með gjöfum, sem voru
ýmis lítil dýr, tálguð af honum,
börnunum til mikillar ánægju. Þessi
litlu dýr prýða enn í dag hillur og
gluggakistur í mörgu bamaher-
berginu og minna á frænda í fjar-
lægð.
Nú saknar Anna eiginmanns og
vinar því alltaf voru þau mjög sam-
rýnd hjónin. Vona ég að góður guð
styrki hana í sorg sinni og að ljómi
minninganna huggi.
Með þakklæti í huga kveð ég
frænda minn. Fanney
„Nú er síðasti Svefneyingurinn
fallinn“ flaug mér í hug, þegar ég
frétti lát ömmubróður míns, Svein-
björns Péturssonar, sem fæddist í
Svefneyjum á Breiðafirði fyrir
nærri öld. Hann vantaði aðeins
tæpa þijá mánuði í að fylla öldina.
Mikil kempa er að velli lögð, sem
sigldi Dft brattann í lífinu, bæði í
eiginlegri sem og í óeiginlegri merk-
ingu, enda hlýtur margt að bera
við á langri ævi. í dag, laugardag-
inn 28. apríl 1990, verður útför
hans gerð frá Stykkishólmskirkju.
Mér er og var þessi mæti ömmu-
bróðir afar kær, enda hefur hann
verið ofarlega í hugskoti mínu allt
frá barnæsku, því hann kunni að
miðla öðrum af gæsku sinni í ríkum
mæli, einkanlega þó börnum og
unglingum, sem hann kom fram við
sem jafningja og vini. Ég hlakkaði
alltaf til, þegar von var á Svein-
birni í heimsókn á heimili foreldra
minna, því hann flutti með sér
glettni, gæsku og fjarlægan and-
blæ, sem ég kunni svo vel við, enda
kom hann úr umhverfí, sem móðir
mín og amma komu úr og töluðu
svo mikið um, en var þó svo fjar-
lægt. Þá var ekki verra, að hann
færði okkur krökkunum einatt
telgdar dýramyndir, sem við mátum
svo mikils — aðallega hesta og
fugla, sem hann skar út af miklu
listfengi.
Ég éTenn í fórum mínum tréhest
úr hans hendi, sem ég varðveiti og
hef fyrir augum nær daglega. Þessi
tréhestur hefur ekki verið „tekinn
út“ af listfræðingum, en greinilegt
er, að Sveinbjörn hefur haft þroskað
mat á formi og hreyfingu þeirra
dýra, sem hann skar út í tré. Ljóst
er að hann bjó yfir góðu listrænu
mati á formum náttúrunnar og var
sífellt að fást við þetta áhugamál
sitt, enda skipta þeir munir þúsund-
um, sem hann telgdi í lífinu, því
hann hafði ríka þörf fyrir að leita
að því formi, sem kynni að leynast
í nýja spýtukubbnum.
Sveinbjörn, eða. „Bjössi P“, eins
og vinir hans nefndu hann gjarnan,
var af eyjakyni kominn í báðar átt-
ir. Allt líf hans og viðhorf til manna
og málefna mótuðust af þessum
uppruna.
Móðir hans var Sveinsína Sveins-
dóttir, f. 26.10.1851 í Flatey á
Breiðafirði, d. 28.6.1928 á Suður-
Reykjum í Mosfellssveit; hún var
■dóttir Sveins smiðs í Flatey Einars-
sonar og konu hans Kristbjargar
Jónsdóttur, af traustu eyjafólki
komin.
Pétur, faðir Sveinbjörns, var af
nafnkunnum breiðfirskum ættum,
f. 4.6.1856 í Svefneyjum, drukkn-
aði við Haga á Barðaströnd 26. eða
29.9.1910, var af hinni svonefndu
Svefneyjaætt, sem sat i Svefneyjum
frá því á ofanverðri 18. öld til 1894,
er Hafliði bóndi í Svefneyjum og
faðir Péturs lést, en hann var sonur
Eyjólfs eyjajarls, bónda og alþingis-
manns í Svefneyjum Einarssonar
bónda í Svefneyjum Sveinbjörns-
sonar Gíslasonar. Rekja má í beinan
karllegg ætt Svefneyinga til Björns
Þorleifssonar, riddara og hirðstjóra
á Skarði, sem veginn var á Rifi
1467, og reyndar miklu aftar. Svo
að Sveinbirni stóðu sterkir ætt-
stofnar, sem hafa um langan aldur
búið í eða við Breiðafjörð.
Sveinbjörn fetaði í fótspor feðra
sinna, þótt ekki hafi hann haft jafn
mikið umleikis og þeir í veraldlegum
gæðum. Þegar Sveinbjörn fæddist
var þríbýli í Svefneyjum og margt
manna þar. Nú er Snorrabúð stekk-
ur og Svefneyjar mannlausar!,
nema um blásumarið. Strax á
barnsaldri kynntist Sveinbjörn lífi
eyjabúa — var látinn róa til fiskjar,
beita seglum, sinna æðarvarpi,
gæta fjár og stunda heyskap. Vand-
ist hann því snemma vinnusemi og
atorku í athöfnum, enda voru
Svefneyingar orðlagðir kappsmenn
jafnt í búskap, í sjómennsku sem
og á mannamótum. Var hann því
vel undir lífsbaráttuna búinn, þegar
að henni kom. Ungur að árum réðst
hann háseti á skútur, jaktir, sem
gerðar voru út frá Flatey. Sótti
Sveinbjörn 30 vertíðir til sjós —
fyrst á skútum, sem áður segir,
síðar réðst hann til mágs síns, Guð-
mundar Jónssonar, skipstjóra á
„Skal!a“ eða á Kveldúlfstogaranum
bv „Skallagrími", en þar var hann
lengst. Síðast var hann háseti á bv
„Reykjaborgu", sem Guðmundur
átti og gerði út. Síðan var hann
vinnumaður eða sjálfs sín. Þrátt
fyrir langar fjarvistir að heiman,
átti Sveinbjörn jafnan lögheimili
sitt í Flateyjarhreppi, utan nokkur
síðustu árin, enda er sá hreppur
ekki lengur til.
Sveinbjörn var sjötti í röð átta
systkina, sem öll eru látin. Elstur
var Pétur Kúld Pétursson, f.
31.12.1874 eða 1.1.1875, d.
22.8.1951, sjómaður og bóndi í
Bjarneyjum og í Flatey. Næstur var
Hafliði Pétursson, f. 12.11.1885,
d. 26.4.1956, sjómaður og bóndi
m.a. í Skáleyjum á Breiðafirði og
í Þerney á Kollafirði. Þá komu
tvíburasysturnar þær Ólína Jó-
hanna Pétursdóttir, f. 15. eða
24.8.1887, d. 13.9.1979, húsmóðir
og verkakona í Flatey, í Stykkis-
hólmi og í Reykjavík, og Kristín
Pétursdóttir, d. 6.12.1976, hús-
freyja á Berserkjahrauni í Helga-
fellssveit. Sigríður Pétursdóttir, f.
31.5.1889, d. 18.1.1963, kennari
og húsmóðir í Reykjavík kemur
næst, þá Sveinbjörn og systurnar
Ingibjörg Pétursdóttir, f.
20.9.1892, d. 24.12.1980, húsfreyja
á Reykjum í Mosfellssveit, og
Andrea Pétursdóttir, f. 18.10.1895,
d. 24.10.1922 langt fyrir aldur
fram.
Hinn 12. júní 1920 steig hann
mikið gæfuspor, er hann gekk að
eiga Önnu Björnsdóttur, f. 4. júlí
1894, sem lifir eiginmann sinn, en
hún er dóttir Björns bónda á Hólum
í Reykhólasveit Björnssonar og eig-
inkonu hans, Ástríðar Sigríðar
Brandsdóttur af hinni svonefndu
Hlíðarætt. Hjónaband þeirra hefur
varað í nær sjötíu ár. Geri aðrir
betur! Bú sitt stofnuðu þau í Skál-
eyjum þar sem þau áttu heima til
ársins 1946, en þá fluttu þau til
Svefneyjar, þar sem þau bjuggu í
tvo áratugi. Þaðan fluttu þau í Flat-
ey árið 1966, er þau festu kaup á
snotru litlu húsi, Vinaminni. Þar
bjuggu þau sér fallegt og vinalegt
heimili, sem gaman og notalegt var
að heimsækja. Sveinbjörn varð fyr-
ir því óhappi að lærbrotna fyrir um
níu árum, en þá varð hann að fara
á sjúkrahús í Reykjavík. Skömmu
síðar festu þau Ánna kaup á húsi
í Stykkishólmi og þangað flutti
hún, en Sveinbjörn á Sjúkrahúsið í
Stykkishólmi. Þar naut hann síðan
og hún tvö síðastliðin ár umhyggju
og nærfærni starfsliðs sjúkrahúss-
ins.
Þau Anna eignuðust ekki börn
en þau tóku tvö börn í fóstur: Árna
B. Þórðarson, f. 8. september 1919,
d. 17. febrúar 1985, sem starfaði
hjá Kaffibrennslu O. Johnson &
Kaaber hf. í Reykjavík. Kona hans
er Katrín Guðgeirsdóttir. Þau eign-
uðust þtjú börn; og Ólöfu Hannes-
dóttur, f. 21. september 1922. Eig-.
inmaður hennar er Þórhallur Sig-
jónsson. Þau eignuðust einnig þtjú
börn.
Þegar á unga aldri tók Svein-
björn að missa heyrn og svo fór að
hann missti hana algeriega, sem
háði honum mikið, bæði í starfi og
í samskiptum við annað fólk. Þrátt
fyrir fötlun sína undi hann glaður
við sitt og talaði kjarngott og ósvik-
ið íslenskt mál, sem mörgum skóla-
manninum hefði verið sómi að. Það
var aðdáunarvert að fylgjast með
tjáskiptum þeirra Önnu. Þau gátu
alltaf skipst á skoðunum þrátt fyrir
heyrnarleysið, því þau höfðu komið
sér upp eigin táknmáli, sem var
óbrigðult tæki til tjáskipta. Hún
skrifaði kannski á handarbak hans
eða sitt, hnippti í hann eða tjáði sig
á annan hátt, svo hann skildi allt
sem hún vildi sagt hafa. Hún réð
þó stundum ekki við orðgnótt hans
sem stundum keyrði kannski um
þverbak, þegar kjarnyrðin flóðu af
vörum hans, sem voru kannski ekki
beinlínis á sunnudagaskólamáli, en
hugsunin var skýr og ótvíræð.
Mun ég sakna þess að heyra
ekki lengur ósvikna svefneyska
upphrópun, „kall minn ...!“, ásamt
dálitlum skammti af lífsspeki hins
lífsreynda manns.
Þó seint sé og orð vegi létt þá
langar mig að þakka Flateyingum
og öðrum Eyjamönnum og þá ekki
síst starfsfólki sjúkrahússins í
Stykkishólmi fyrir þá umhyggju og
elsku, sem þeir hafa sýnt þeim
Önnu og Sveinbirni á umliðnum
5AMVINNU
TRYGGINGAR
Adalfundir
Samvinnutrygginga g.t. og Líftrygginga-
félagsins Andvöku verða haldnir í
Ármúla 3, Reykjavík, föstudaginn
18. maí nk. og hefjast kl. 13:30.
Dagskrá:
Venjuleg aðalfundarstörf.
Stjómir félaganna.
Minning:
Þorsteinn S. Árelíus■
son frá Geldingsá
Fæddur 28. apríl 1941
Dáinn 8. september 1989
Hvað er hel?
öllum líkn sem lifa vel,
engill sem til lífsins leiðir
Ijósmóðir sem hvílu breiðir.
Sólarbros er birta él,
heitir hel.
(Matth. Joch.)
Okkur langar til að minnast hans
Steina, eins og hann var jafnan
J> Viðtalstími borgarfulltrúa
Sjálfstœðisflokksins í Reykjavík
Borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins
verða til viðtals íValhöll, Háaleitisbraut 1,
á laugardögum í vetur frá kl. 10-12.
Er þá tekið á móti hvers kyns fyrirspurnum
og ábendingum.
Allir borgarbúar velkomnir.
Laugardaginn 28. apríl verða til viðtals Júlíus Hafstein, formaður íþrótta- og tómstunda-
ráðs Reykjavíkur, umhverfismálaráðs, ferðamálanefndar og í stjórn Dagvistar barna,
og Guðmundur Hallvarðsson, formaður hafnarstjórnar.
\^ \^ \^f \^} \^jP \^ \^
kallaður, með nokkrum síðbúnum
kveðjuorðum.
Þorsteinn Steinberg fæddist á
Geldingsá á Svalbarðsströnd 28.
apríl 1941, sonur hjónanna Láru
Þorsteinsdóttur og Árelíusar Hall-
dórssonar, yngstur fimm systkina
er upp komust. Á Geldingsá er
víðsýnt og náttúrufegurð mikil.
Fram Eyjafjörður, þessi fagra
byggð, blasir við og í norður sést
út eftir öllum firði. Á góðviðrisdög-
um speglast tignarleg fjöll í vestri
í djúpskyggðum haffletinum. í
austri, eða við túnfótinn rís Vaðla-
heiðin með sínu milda og stílhreina
yfirbragði. í þessu fallega umhverfi
sleit Steini barnsskónum. Það kom
líka fljót í ljós að hann var mikill
náttúruunnandi og hreifst af þeim
dásemdum sem hið íslenska vor býr
yfír. Hann var mikill vinur mófugl-
anna og annarra smáfugla. Tímun-
um saman gat hann dvalið í ná-
grenni við þá og unnið traust þeirra.
Hér má taka undir með skáldinu
sem segir: „Þér frjálst er að sjá,
hve ég bólið mitt bjó.“
Af varúð og nærfærni var fylgst
með hreiðrunum, allt þar til litlir
ungahnoðrar gátu lyft sér til flugs
út í ómælisgeiminn. Eins og önnur
börn á þessum tímum vann Steini
að búi foreldra sinna. En árið sem
hann fermdist var mikill harmur
kveðinn að heimilinu er faðir hans
lést skyndilega, tæpra 54 ára gam-
all. Það var mikill og sár missir og
má nærri geta hvort hann hefur
ekki haft varanleg áhrif á ungling
á þessum aldri, því mjög kært var
með þeim feðgum.
Næstu árin vann hann við búið
með móður sinni og Sigfúsi bróður
sínum. Ekki átti það þó fyrir honum
að liggja að eyða ævideginum á
sínum æskuslóðum, því fljótlega fór
hann að vinna að heiman í vega-
vinnu á sumrum en á vetrum við
bústörf á bæjum í nágrenninu. Um
tvítugsaldur flytur hann svo til
Akureyrar og vinnur þar við versl-
unarstörf og fleira næstu árin.
Árið 1966 ræðst hann til starfa
á togurum hjá Útgerðarfélagi Ak-
ureyrar og vinnur þar um það bil
20 ár. Fyrstu árin var hann kynd-
ari en síðan gegndi hann starfi vél-
stjóra í mörg ár, þótt ekki væri
hann til þess lærður. Þetta sýnir
það traust sem til hans var borið.
Hann gegndi líka þessum störfum
eins og hann átti eðli til, af mikilli
trúmennsku og samviskusemi.
Þann 24. október 1970 kvæntist
Steini Ólöfu Jónsdóttur sem fædd
er á Borgarholti í Ámessýslu.
Þeirra leiðir skildu, en saman eign-
uðust þau dótturina Hörpu, sem nú
stundar nám í Reykjavík. Harpa var
bjartasti sólargeislinn í lífi Steina,
enda revndist hún honum elskuleg
og umhyggjusöm dóttir og var sam-
band þeirra feðgina ætíð hið besta.
Þrátt fyrir skilnað þeirra Steina og
Lóu (eins og hún er kölluð), var
samband þeirra ávallt vinsamlegt
og ættingjar Lóu litu alla tíð á
Steina sem einn af fjölskyldunni og
var það honum mikils virði. Móður
sinni, sem hann átti heimili með í
mörg ár í Skarðshlíð 16d á Akur-