Morgunblaðið - 12.06.1994, Side 12

12 SUNNUDAGUR 12. JÚNÍ 1994
MORGUNBLAÐIÐ
4
Árin tvö á undan hafði Íslandssíldin
leitað norður undir Jan Mayen við
upphaf veiðitímans. Þessa breytingu
á hegðunarmynstri hennar gat hinn
vel útbúni íslenski floti þó vel liðið.
Svo óheppilega vildi hins vegar til
þetta árið að hún staðnæmdist ekki
fyrr en í hafinu vestur af Svalbarða
og Bjamarey. Þetta hafði óhemju
aukakostnað í för með sér fyrir flot-
ann. Ekki nóg með að síldin efndi
til eltingarleikja á þessum slóðum
heldur myndaði hún óvenju seint
torfur fyrir veturinn. Ofan á allt sam-
an bættist svo að hún flutti vetr-
arstöðvar sínar frá Rauða torginu.
Ársaflinn, 461.5 þúsund tonn, var
ekkert til að blygðast sín fyrir en
ef horft er til ársins á undan var um
hmn að ræða. Aflinn hafði minnkað
um 40%. Tindinum hafði verið náð
en nú var komið að skuldadögum.
íslendingar höfðu brennt allar brýr
að baki sér og hröpuðu nú til jarðar
á ógnarhraða með höfuðið á undan.
Aflinn minnkaði um 70% árið 1968
og 60% árið 1969. Samanlagt minnk-
aði síldaraflinn því um rúm 90% á
þessum þremur árum.
Hvemig mátti þetta vera? Fiski-
fræðingar höfðu ekki álitið að upp-
sjávarfiskar væm það framarlega í
fæðukeðjunni að hætta væri á of-
veiði. Annað kom á daginn. íslands-
síldin var brögðótt og lék landann
oft grátt. Síðasta sjónarspilið sem
hún stóð fyrir var að dreifa sér í
stað þess að þéttast fyrir vetrarsetu
í október 1968. Síðan hafði hvorki
sést haus né sporður af henni í ís-
Ienskri lögsögu fyrr en nú.
Dýrkeypt ofveiói
í fyrstu reyndu íslendingar að telja
sér trú um að síldin hefði hreinlega
týnst. Staðreyndin er hins vegar sú
að hún var hreinlega ofveidd. Reynd-
ar virðist sfldin einhverra hluta vegna
hafa misst hæfileikann til að mynda
torfur. Hmnið stafaði þó fyrst og
fremst af ofveiði. Norðmenn höfðu
stundað svo umfangsmiklar smásíld-
arveiðar að engir nýir árgangar
höfðu bæst í stofninn frá 1960.
Smásíldin var einfaldlega veidd upp
áður en hún náði að verða kyn-
þroska. Hefðu frændur vorir látið
þetta kyrrt liggja hefði norsk-íslenski
stofninn vafalítið ekki hmnið. íslend-
ingar og Sovétmenn vom þeim þó
innilega samsekir því þessi þrjú ríki
hjuggu í sameiningu óbætanleg
skörð í raðir kynþroska síldarinnar.
Sfldin var horfin, hveijum sem um
var að kenna. íslenska þjóðin sleikti
sárin harmi lostin. Á sex ámm hafði
hún veitt meira en 930 þúsund tonn-
um meira af síld en í rösklega hálfa
öld þar á undan. Sfldin var kjölfestan
í efnahagslífínu. Afleiðingar áfallsins
létu því ekki á sér standa, djúp efna-
hagskreppa skall á. Aðrar greinar í
sjávarútvegi höfðu barist í bökkum
um hríð, á þær var því vart treyst-
andi. Draugur atvinnuleysis hafði
ekki riðið húsum frá því í kreppunni
miklu á fjórða áratugnum. Nú gekk
hann berserksgang í þjóðfélaginu. Á
milli áranna 1967 og 1968 þrefaldað-
ist fyöldi atvinnuleysisdaga. Hann
tvöfaldaðist síðan árið 1969 og mest
komst atvinnuleysið í tæp 5% það
ár. Fólk fluttist unnvörpum úr landi,
aðallega til Svíþjóðar og fólk úr dreif-
býli streymdi á mölina jafnvel þótt
ástandið þar væri síst skárra.
Ástandið kallaði á aðgerðir af hálfu
stjómvalda. Gengið var fellt um rúm
26% árið 1967 og aftur um rúm 35%
árið eftir. Vísitölubætur á laun voru
afnumdar og sérstakt gjald sett á
innflutning. I kjölfarið fylgdi ólga á
vinnumarkaði og kröfur um úrbætur
í atvinnumálum urðu sífellt háværari.
Botninum var þó fljótt náð og
ástandið fór smám saman batnandi.
Vísitölukerfið var tekið upp á nýjan
leik, verðstöðvun komið á og grunn-
laun hækkuð. Þá var hafist handa
við uppbyggingu lífeyrissjóðanna.
Gengismunurinn á birgðum sjávar-
afurða var lagður inn á reikning í
Seðlabankanum jafnóðum og gengið
var fellt og honum varið til að setja
á laggirnar Verðjöfnunarsjóð sjávar-
útvegsins sem var ætlað að draga
úr áhrifum verðsveiflna á afurðum.
Verðlag fór hækkandi erlendis og
hægt og bítandi fór efnahagslífið að
rétta úr kútnum. Skömmu síðar var
þjóðin klár í næsta ævintýri. Aðal-
söguhetjurnar þar voru þorskurinn
og skuttogaramir.
_____________________________ERLEIMT_____________________________ 4
Þjóðaratkvæðagreiðsla í Austurríki í dag um aðild að Evrópusambandinu @
Getur haft úrslitaþýð-
ingu fyrir Norðurlönd <
SÚKKULAÐI, sem inniheldur blóð-
vatn; innlimun í Þýskaland; austur-
ríska gullið til Brussel og póstburð-
armennirnir allir grískir. Þetta er
aðeins sýnishom af sögunum, sem
verið hafa í gangi í Austurríki vegna
þjóðaratkvæðagreiðslunnar í dag
um aðild að Evrópusambandinu og
oftast eru það andstæðingar aðild-
arinnar, sem hafa komið þeim af
stað. Þótt áróður af þessu tagi sé
út í hött hefur hann samt náð að
sá fræjum efasemda meðal margra
kjósenda og allt fram undir það síð-
asta virtust stuðningsmenn og and-
stæðingar aðildarinnar vera um það
bil jafn margir.
Einfaldur meirihluti mun ráða
úrslitum um hvort Austurríki verð-
ur eitt af aðildarríkjum Evrópusam-
bandsins, ESB, en niðurstaðan í
þjóðaratkvæðagreiðslunni hefur
ekki aðeins þýðingu fyrir Austurrík-
ismenn eina. Hún getur haft vera-
lega þýðingu og jafnvel ráðið úrslit-
um um afstöðu Finna, Svía og
Norðmanna en þeir munu greiða
atkvæði um aðild á hausti komanda.
Stuðningsmenn ESB í sókn
Á síðasta ári vora andstæðingar
ESB-aðildar í Austurríki yfírleitt í
meirihluta meðal kjósenda sam-
kvæmt skoðanakönnunum, 47%
andvíg en 42% hlynnt til jafnaðar,
en samsteypustjóm jafnaðarmanna
og þjóðarflokksmanna virðist hafa
tekist að jafna muninn og vel það.
í skoðanakönnun fyrir viku var jafn-
ræði með fylkingunum, 31% með,
31% á móti og 38% óákveðin, en í
HART hefur verið barist um kjósendur vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar í dag og getur hvarvetna að
líta áróðursspjöld frá fylkingunum. Hér hvetja andstæðingar Evrópusambandsaðildar til að sagt verði nei.
könnun, sem Gallup gerði og birtist
á fímmtudag, ætluðu 57% kjósenda
að segja já en 28% nei. Það virðist
því líklegra en hitt, að Austurríkis-
menn samþykki aðildina að ESB.
Áróðursstríðið vegna þjóðarat-
kvæðagreiðslunnar hefur verið
harðskeyttara en í flestum öðrum
kosningum í Austurríki. Stuðnings-
menn aðildar lofa því meðal ann-
ars, að Vínarbúar verði áfram Vín-
arbúar þótt þeir tengist öðrum Evr-
ópuríkjum nánari böndum en Frels-
isflokkurinn, sem er yst til hægri í
stjórnmálum, skorar á kjósendur
að segja „nei við Evrópu og at-
vinnuleysi“.
Franz Vranitzky kanslari hefur
Kjósendur í átta löndum ganga til kosninga til Evrópuþingsins '
Sigiir sósíal-
ista talinn vís
SKYLDU það verða örlög Evrópuþingsins að vera sífellt á öndverðum
meiði við ríkisstjómir þeirra landa sem eiga fulltrúa á þinginu? Svo
virðist sem kjósendur til þings Evrópusambandsins (ESB) noti oftar
en ekki tækifærið til að lýsa yfír óánægju sinni með stjómvöld í heima-
landi sínu og kjósi flokka í stjórnarandstöðu, og þar sem 8 af 12 ríkis-
stjómum aðildarlanda ESB eru skipaðar íhaldsmönnum, kristilegum
demókrötum eða öðrum mið- og hægriflokkum, bendir allt til sigurs
sósíalista í kosningunum, sem fram fara í átta aðildarlöndum á sunnu-
dag. Kosningar í hinum fjórum voru sl. fimmtudag.
Á fimmtudag gengu Bretar, Hol-
lendingar, írar og Danir að kjör-
borði en í dag, sunnudag, hinar
aðildarþjóðir ESB; Þjóðveijar,
Frakkar, ítalir, Spánveijar, Port-
úgalir, Grikkir, Lúxemborgarar og
Belgar.
527 þingmenn eiga sæti á nýju
Evrópuþingi og er sósíalistum spáð
220-230 sætum. Þeir höfðu 198 á
þinginu fyrir breytingu, en þá voru
þingmenn 518. Verða þeir því að
öllum líkindum stærsti flokkurinn á
Evrópuþinginu, en ná tæpast hrein-
um meirihluta, 284 sætum.
í mörgum málaflokkum má búast
við að sósíalistar njóti stuðnings
græningja, Sameinuðu vinstrihreyf-
ingarinnar (aðallega ítalskir og
franskir kommúnistar) og Regn-
bogahópsins (samtök vinstrisinn-
aðra svæðisbundinna flokka, m.a.
Skoskra þjóðernissinna). Nýleg
skoðanakönnun sem gerð var í aðild-
arlöndunum bendir til þess að í þeim
málum sem sósíalistar njóti stuðn-
ings þessara flokka muni vinstri-
menn ná hreinum meirihluta á þing-
inu, um 290 þingsæti.
Snýst dæmið við?
Sama könnun leiddi í ljós að fylgi
við sósíalista og Evrópska þjóða-
flokkinn (EPP — Flokkur mið- og
hægriflokka á Evrópuþinginu) er
svipað, 34%. Skýring þess að ósam-
ræmi er á milli þessa og sætafjölda
á þinginu er fyrst og fremst sú að
Bretar, einir ESB-þjóða, kjósa þing-
menn ekki hlutfallskosningu. Það
hefur hingað til komið íhaldsmönn-
um til góða en að þessu sinni benti
allt til þess að dæmið snerist við.
Spá skoðanakannanir því að þeir
tapi allt að helmingi þingsæta
sinna, sem eru þijátíu og tvö. Úr-
Reuter
BARÁTTAN fyrir kosningar í Grikklandi til Evrópuþingsins hef-
ur verið með dauflégasta móti.
slitin úr kosningum fimmtudagsins
verða ekki birt fyrr en á morgun,
er kosið hefur verið í öllum aðildar-
löndum.
Hvað með ítali?
Italir standa frammi fyrir spurn-
ingunni hvar þeirra fulltrúar muni