Morgunblaðið - 12.06.1994, Side 18

MORGUNBLAÐIÐ
18 SUNNUDAGUR 12. JÚNÍ 1994
Texti og myndir: Elín Pólmadóttir
TUZLA, Sarajevo, Gorazde eru
orðin kunnugleg nöfn í fréttunum.
Fylgir þá oftast að þar hafi verið
skothríð þótt þessar stríðshröktu
borgir hafi fyrir tæpu ári verið
með samþykki allra stríðandi aðila
gerðar að öryggisvæðum undir
vernd friðargæsluliðs Sameinuðu
þjóðanna. Á þessum lokuðu átaka-
stöðum hitti blaðamaður Morgun-
blaðsins tvo íslenska lækna og
hjúkrunarfræðing í friðargæslulið-
inu, þá Júlíus Gestsson yfirlækni
frá Ákureyri, Mána Fjalarsson
heilsugæslulækni á Höfn í Horna-
firði og Stefán Alfreðsson hjúkrun-
arfræðing. Þetta er í fyrsta skipti
sem íslendingar leggja sjálfir og á
eigin kostnað til menn í friðargæsl-
una, á sama hátt og aðrar þjóðir
leggja fram herlið, og taka þannig
virkan þátt í friðargæslu öðruvísi
en með ávísun. Þar sem íslending-
ar hafa engan her fannst sú lausn,
sem mun hafa komið upp í sam-
tali utanríkisráðherranna Jóns
Baldvins Hannibalssonar og Jörg-
ens Johans Holsts í fyrra, að þess-
ir íslensku ríkisborgarar yrðu í
norska hernum og þá í friðargæsl-
uliði Norðmanna, en á öxlinni á
einkennisbúningnum bæru þeir
sinn íslenska fána.
Tuzla er einn af þessum fímm
bæjum í Bosníu- Herzegovinu,
þar sem friðargæsluliðin veita
með nærveru sinni bæjarbúum vernd
á afmörkuðu svæði, en allt um kring
í hæðunum er „átakalínan" þar sem
Serbar sitja og senda bæjarbúum
af og til skothríð eða eldfiaug til að
minna á nærveru sína, auk þess sem
Serbar og múslimar berjast á átakal-
ínunni eða stundum Króatar og
múslimar. Norðurlandaþjóðirnar
þijár hafa þarna stórt hlutverk í
friðargæslunni. Danir eru m.a. með
skriðdrekasveit og Svíar með flutn-
ingasveit og öryggisbúnað fyrir bíla-
lestirnar. Átta kílómetra suður af
miðborginni og innan Tuzlasvæðis-
ins er sjúkrahús norsku friðargæslu-
sveitarinnar. En Norðmenn hafa tek-
ið að sér það hlutverk að sjá um
læknishjálp og reka sjúkrahús fyrir
allt friðargæslulið UNPROFORs
(United Nations Protection Force) í
Bosníu, allt suður fyrir Sarajevo.
Þarna kom norska sjúkrahússveitin
NOR/METCOY sér við komuna fyr-
ir í auðu húsi flutningafyrirtækis og
í hertjöldum og gámum fyrir liðið.
Þessi norski spítali var áður rekinn
hjá friðargæslu SÞ í Líbanon og í
Flóastríðinu. Við hliðina á sjúkra-
húsinu geta Norðmenn því rekið vel
búna þyrlusveit sína, þá hina sömu
sem þeir stofnuðu í Íran-Íraksstríð-
inu. Auk flutninga, þegar ekki er
hægt að komast öðruvísi um á þess-
um lokuðu bardagasvæðum, annast
þeir björgunar- og sjúkraflutninga,
tilbúnir til útkalls á 5 mínútum. ■
Þegar ég kom með einni af þyrl-
um sveitarinnar frá Sarajevo gegn-
um þröng skörðin í þessum háu
fjallgörðum blasti blámáluð bygg-
ing sjúkrahúss Sameinuðu þjóðanna
í Tuzla við. Eftir að hafa lent á
þyrluplaninu, fegin að mega í yfir
30 stiga hitasvækjunni Iosna úr 8
kg skotvesti og við tvöfaldan járn-
hjálminn, fór ég að leita að Júlíusi
Gestssyni lækni, sem reyndist vera
á fundi. Þar voru þrír læknar úr
alþjóðlega liðinu að yfirfara á
klukkutíma yfir 100 umsóknir og
ákveða hvaða sjúklinga úr hópnum
þyrfti að flytja til útlanda eða á
annan stað, eins og bosníski læknir-
inn Saison Nikolic útskýrði fyrir
mér. Hún var þarna til upplýsinga
um sjúklinga sem þurftu geislun,
voru með eftiráverka eftir höf-
uðæxli, börn með krabbamein eða
annað og þurftu að komast burt til
að Iifa af. Þessi málsmeðferð er
krafa Serbanna, til að þeir hleypi
þeim út úr þessari umkringdu borg.
En úr 119 manna hópi með tilskilin
vottorð um að þeir séu neyðartil-
felli hafa þó ekki nema 59 sjúkling-
ar verið sendir burtu undanfarna 6
mánuði. Um kvöldið kemur í ljós
að fjórir úr nýja hópnum eru komn-
ir með tilskilin meðmæli, hvenær
sem þeir komast svo út. Það segir
sig sjálft að margir sem annars
hefðu getað lifað deyja af því að

Bílslys í Bosníu. Útkallslið með lækni og hjúkrunarmanni er allt-
af tiltækt til að sækja slasaða í þyrlu eða brynvörðum bíl. Máni
var fyrst í slíku útkallsliði.
Júlíus við uppskurð með bosnískum
læknum, sem hafa fengið aðstöðu
og hjálp með sjúkling í Sameinuðu
þjóða sjúkrahúsinu.
Morgunblaðsins hitti
í Tuzla í Bosníu, sem
nú er vemdarsvæði
Máni Fjalarsson
læknir skoðar
sjúkling í tjaldi
hermannaspítala
með félögum sín-
um úr norska
hernum.
argæsluliðinu á veg-
_
um Islands og merkt-
ir íslenskum fána
læknamir tveir og
hj úkmnarmaðurinn
sem blaðamaður
SÞ en umkringt serb-
neskum hersveitum
Stefán Alfreðsson hjúkrunar-
fræðingur fyrir framan
sjúkrahús norsku friðargæsl-
unnar í Tuzla.
Júlíus Gestsson
læknir með blá-
lijálm friðar-
gæslusveita
SÞ, í skot-
vesti og
með ís-
lenska
fánann
á öxl-
inni.
íslensldr
læknor
íBosníu
Þeir em í norska frið-