Morgunblaðið - 14.04.1996, Blaðsíða 4

4 SUNNUDAGUR 14. APRÍL 1996
MORGUNBLAÐIÐ

VIKAN 7/4 -13/4.
►DAVÍÐ Oddsson for-
sætísráðherra tílkynntí á
þingflokksfundi Sjálf-
stæðisflokksins að hann
yrði ekki meðal frambjóð-
enda í forsetakosningum í
sumar. Hann segir að það
hentí sér betur að sinna
störfum sem forsætisráð-
herra og líti þannig á að
hann sé í miðju kafi þar í
verki og vilji ekki hverfa
frá þvi.
►ÁKVEÐIÐ hefur verið
að endurtaka mótefna-
mælingar gegn alnæmis-
veiru hjá á sjötta hundrað
blóðgjöfum á Akureyri en
komið hefur í Ijós í öðrum
löndum að sérstakt próf
sem notað hefur verið til
mótefnamælinga á rann-
sóknarstofu Fjórðungs-
sjúkrahúss Akureyrar frá
i haust er ekki i öllum til-
vikum áreiðanlegt.
► SEÐLABANKINN hef-
ur lækkað vextí á ríkis-
víxlum um 0,75%. Birgir
ísleifur Gunnarsson seðla-
bankastjóri segir hér um
óvenju mikla lækkun af
hálfu bankans að ræða.
Vaxtalækkun Seðlabank-
ans leiddi tíl lækkunar á
ávöxtunarkröfu húsbréfa
og spariskírteina.
►TVEIR menn voru hætt
komnir þegar bátur þeirra
strandaði á skerinu Hrút-
ey á Mjóafirði í ísafjarðar-
djúpi. Mennirnir biðu
björgunar í tvo tíma á síðu
bátsins áður en þeim var
bjargað um borð í björg-
unarbátinn Daníel Sig-
mundsson.
►ÍSLENSK sendinefnd
fulltrúa frá markaðsskrif-
stofu iðnaðarráðuneytisins
og Landsvirlqunar verður
í Kína 22.-29. apríl vegna
hugsanlegrar byggingar
40 þúsund tonna kínversks
álvers hér á landi. Finnur
Ingólfsson iðnaðar- og við-
skiptaráðherra hefur átt
fund með fyrsta varafor-
seta kinverska þingsins,
Tian Jiyun, um málið.
Rússneskur
landhelgisbrj ótur
VARÐSKIPIÐ Ægir fylgdi rússneska
togaranum Dmitríj Pokromovítsj eftir
skammt utan við 200 mflna landhelg-
ismörkin á Reykjaneshrygg í síðustu
viku. Togarinn var staðinn að meintum
ólöglegum veiðum um 2,4 mflur innan
efnahagslögsögunnar. Um síðir ákváðu
islensk stjómvöld að aðhafast ekkert í
málinu.
Óhætt að auka kvóta
DAVÍÐ Oddsson forsætisráðherra seg-
ir að í ljósi niðurstöðu togararalls Haf-
rannsóknastofnunar virðist óhætt að
auka þorskveiðikvóta á þessu fískveiði-
ári. Mælingar á stofnstærð þorsks gefa
til kynna að veiðistofninn sé um 700
þúsund tonn en fyrir ári mældist hann
um 560 þúsund tonn. Guðjón A. Krist-
jánsson, formaður FFSÍ, vill auka kvót-
ann um 50 þúsund tonn þegar á þessu
fiskveiðiári.
Athugasemdir
frá Evrópuráði
SÉRFRÆÐINGANEFND Evrópuráðs-
ins gerir athugasemd við að réttur
launþega til að standa utan stéttarfé-
laga sé ekki tryggður í íslensku vinnu-
löggjöfínni. Nefndin átelur einnig að
verkfallsrétti opinberra starfsmanna
séu settar þrengri skorður hér á landi
en félagsmálasáttmálinn leyfí.
Knattspyrnusigur
unglingalandsliðs
UNGLINGALANDSLIÐIÐ I knatt-
spymu sigraði á móti 16 landsliða á
Ítalíu. Liðið sigraði Slóvakíu í úrslita-
leik mótsins, 4:3, eftir vítaspymu-
keppni. Þorbjöm Atli Sveinsson varð
markakóngur mótsins og Ólafur Gunn-
arsson markvörður var valinn besti
leikmaður mótsins.
ísraelar ráðast á
Hizbollah í Líbanon
ÞÚSUNDIR íbúa þorpa í suðurhluta
Líbanons flúðu heimili sín á föstudag
vegna loftárása ísraela, sem voru að
hefna flugskeytaárása skæmliða í Hiz-
bollah-samtökunum á norðurhluta ísra-
els. Hizbollah var að svara fyrstu loft-
árásum ísraela á skotmörk í Beirút í
14 ár. ísraelskar herþotur réðust þá á
bækistöðvar Hizbollah í úthverfum
borgarinnar. íranir og Sýrlendingar
fordæmdu aðgerðir ísraela, sögðu þær
„hryðjuverk“ sem öll arabaríki þyrftu
að sameinast um að stöðva. Shimon
Peres, forsætisráðherra ísraels, léði á
fimmtudag máls á samningaviðræðum
til að binda enda á árásimar.
Meirihluti Majors að-
eins eitt atkvæði
ÞINGMEIRIHLUTI bresku stjómar-
innar minnkaði niður í eitt þingsæti á
fimmtudag þegar íhaldsflokkurinn galt
afhroð í aukakosningum í Stafford-
shire. Verkamannaflokkurinn jók kjör-
fylgi sitt um 22% í
kosningunum og leið-
togi flokksins, Tony
Blair, kvaðst ætla að
nöta tækifærið til að
leggja fram tillögu
um vantraust á
stjórnina til að freista
þess að koma henni
frá. John Major for-
sætisráðherra gseti
neyðst til að boða til þingkosninga
áður en kjörttmabilinu lýkur eftir 13
mánuði bíði flokkur hans annan ósigur
í aukakosningum.
Mjy'or
► STJÓRNARFLOKKUR
Suður-Kóreu tapaði þing-
meirihluta sinum í kosn-
ingum á fimmtudag, en
búist er við að hann getí
myndað nýja stjórn með
ófiokksbundnum þing-
mönnum. Flokkurinn fékk
meira fylgi eri honum
hafði verið spáð og sljóm-
arandstæðingar sökuðu
hann um að hafa ýkt hætt-
una á innrás Norður-
Kóreumanna tíl að styrkja
stöðu sína í lok kosninga-
baráttunnar. Norður-kór-
eskir hermenn höfðu
nokkrum sinnum farið inn
á hlutlaust belti milli ríkj-
anna.
► LI Peng, forsætisráð-
herra Kína, og Alain
Juppé, starfsbróðir hans í
Frakklandi, undirrituðu
samninga um viðskipti,
sem nema jafnvirði 130
milljarða króna, I París á
miðvikudag. Áður hafði
Li mótmælt áformum
Juppé um að ræða mann-
réttindamál í skálaræðu
fyrir undirritunina en
deilan var leyst með því
að ræðunni var sleppt.
► DZHOKHAR Dúdajev,
leiðtogi aðskilnaðarsinna í
Tsjetsjníju, kvaðst á
þriðjudag vera reiðubúinn
að taka boði Borís Jelts-
íns, forseta Rússlands, um
friðarviðræður með að-
stoð milligöngumanna.
_____________FRÉTTIR____________
íbúar Jakútíu eru bjartsýnir og sinna
uppbyggingu landsins af miklum krafti
Fundum
okkar
þjóðarstolt
TRÉN eru alveg eins og heima.
Sjáðu, þama er þinur!“ segir
Sofía Dmitríjevna Efseeva
frá Namtsi í Jakútíu, sem hún horf-
ir út um stofugluggann á húsi 135
við Langholtsveg. Með henni er
Evdokía Gavrilíena Argunova frá
Asima í sama landi, sem heldur
hundrað hreindýr,, svín og hænur,
enda komin á eftirlaun. Konumar
em að heimsækja systur sína og
frænku, listakonuna Kjuregej Alex-
öndm Argunovu, og fannst engu lík-
ara en þær væm aftur á heimaslóð-
um, hingað komnar í mitt hretið,
daginn fyrir páskadag. Ekki urðu
þær minna undrandi stuttu síðar,
þegar rigna tók án afláts og lítil
blóm stungu upp kolli í garði Kjur-
egej Alexöndm við fyrmefnda götu.
Lýðveldið Jakútía er í norðaust-
urhluta Síberíu
og markast að
stærstum hluta
af vatnasviði
stórfljótsins
Lenu. Að flatar-
máli er Jakútía
um það bil 30
sinnum stærri
en ísland,
Frostið getur
farið niður í
-64° c og mest-
ur hiti getur
orðið 40° C.
Fróst fer aldrei
úr jörðu. Sofía
Dmitríjevna og
Evdokía Gavr-
ilíena eru sestar
inn í stofu hjá
Kjuregej Alex-
öndru og eiga
vart orð til að
lýsa móttökun-
um á íslandi,
sem þeim fínnst í meira lagi höfð-
inglegar. Sofía Dmitríjevna á að
baki ferð til Egyptalands en Evdok-
ía Gavrilíena er í sinni fyrstu ferð
til útlanda.
Steinhús, malbik og
snyrtimennska
Þegar spurt er hveiju þær hafi
einna' fyrst veitt eftirtekt nefna
konurnar einum rómi steinsteypt
hús, malbikaðar götur og snyrtilegt
umhverfí. „Okkur hefur liðið af-
skaplega vel, rétt eins og við séum
heima hjá okkur. Hér er mikið
menningarlíf og tekið hefur verið á
móti okkur með miklum rausnar-
skap,“ segir Sofía Dmitríjevna. Fyrr
um daginn höfðu þær meðal annars
heimsótt Bessastaðakirkju þar sem
þær báðu fyrir landi sínu og þjóð.
Milli þess sem rætt er við fulltrúa
Morgunblaðsins fara fram fjörlegar
samræður á hljómfagurri jakútísku
og inn á milli tyrkneskættaðra orða
má greina eitt og eitt rússneskt,
sem vekur athygli, þótt það komi
kannski ekki ýkja mikið á óvart.
íbúar Jakútíu eru um ein milljón,
þar af eru Jakútar um 39% og
Rússar 45,5?4. Spurt er hvort Jakút-
ar hafi áhyggjur af arfleifð sinni í
kjölfar aukins fijálsræðis, sem veitt
hefur annarri menningu en þeirri
rússnesku betra brautargengi, með-
al annars gegnum sjónvarp. Sofía
Dmitríjevna hefur orð fyrir þeim
og segir að nú blómstri menning
Jakúta sem aldrei fyrr, þeir séu
búnir að fínna sitt þjóðarstolt. „Við
erum bjartsýn og reynum að byggja
upp okkar þjóðfélag." Jakútar
kalla sig Sakha á eigin máli, sem
meðal annars þýðir gróska eða
framför, og var land þeirra nefnt
Lýðveldið Sakha við undirritun
sambandssáttmálans 1992. Þá hafa
yfírvöld í Jakútíu sett á fót sjóð sem
nefnist Endurfæðing þjóðar og
nýttur er til að styrkja hæfileikaríka
Jakúta, jafnt börn sem fullorðna.
Jeltsín vel liðinn í Jakútíu
Jakútamir em spurðir hvernig
þróun síðastliðinna ára hafí breytt
lífi íbúa lýðveldisins. Sofía
Dmitríjevna hefur orðið og segir
kostina þá að markaðskerfið hafi
fest rætur hvarvetna og að einnig
sé allt með kyrmm lq'ömm í land-
inu. Gallamir séu hins vegar, líkt
og annars staðar, dýrtíð, breikkandi
bil milli ríkra og fátækra og að
sumir þegnar fái engin laun greidd
svo mánuðum skipti. Forseti lands-
ins, Mikhafl Nikolajev, sem kjörinn
var í desember 1991, leggi sig hins
vegar allan fram við að verða þjóð
sinni að liði.
Þá er Borís Jeltsín Rússlandsfor-
seti afar vinsæll í Jakútíu að þeirra
sögn. „Jeltsín hefur gert mikið fyr-
ir okkur Jakúta,“ segja Sofía
Dmitríjevna og Evdokína Gavrilí-
ena. „Jakútar fá nú 20% af þeim
arði sem gull- og demantsnámur
landsins gefa af sér í stað þess að
bera ekkert úr býtum og einnig er
aukin verknámskennsla þeim Jelts-
ín og Nikolajev að þakka,“ nefna
þær sem dæmi.
Framleiðsla Jakúta fer til Eng-
lands, Sviss og Kanada og segja
konurnar að demantar Jakútíu séu
harðari, hreinni og fallegri á litinn.
Jakútar vinna næstmest af dem-
öntum á eftir Suður-Afríkumönn-
um og þykja gæði þeirra vera far-
in að ógna markaðsstöðu sunnan-
manna verulega, að þeirra sögn.
Þá segja þær aukinn fyölda ungra
Jakúta leggja leið til fyrrgreindra
landa til að mennta sig og að
Kanadamenn hafi byggt heilt þorp
steinhúsa í Jakútíu, sem sé til mik-
illa bóta. Jakútar búa í bjálkahús-
um og þar er ekki hægt að mal-
bika vegna sífrera.
Krabbamein er algengt
Evdokía Gavrilíena fæddist 1932
og fékk árið 1971 orðu frá ríkinu
fyrir „hetjudáð í móðurhlutverki“
við að fæða sitt tíunda barn. Orð-
una ber hún enn í dag á jakkaboð-
ungnum, matj geroína, móðir -
hetja. Bömin fæddust eitt af öðru
frá 1952-1972 og urðu ellefu tals-
ins, fímm stúlkur og sex drengir.
Nærri má geta að mikið hafí geng-
ið á, eða hvað? „Það var mjög mik-
il vinna að ala börnin, sjá um heimil-
ið og mjólka kýmar á samyrkjubú-
inu og oft erfitt að fæða bömin og
klæða í gamla daga,“ svarar Evdok-
ía Gavrilíena.
Samyrkjubúið naut krafta henn-
ar í 30 ár og á
fimmtugasta ári
fór hún á eftir-
laun, eins og
tíðkast um kon-
ur. Maður henn-
ar gegndi starfi
gjaldkera hjá
svæðisstjórn-
inni og færði
björg í bú með
veiðum að
hennar sögn.
Lést hann fyrir
sex ámm úr
blóðkrabba.
Segir Evdokía
Gavrilíena
krabbamein al-
gengt í Jakútíu,
ræðir það ekki
nánar, en mikl-
ar kjarnorkutil-
raunir vom
gerðar neðan-
jarðar á þessu
landsvæði á ámm áður, að gestanna
sögn.
Sofía Dmitríjevna fæddist árið
1950 og gegnir starfí skólastjóra
iðnskóla í Namtsi, skammt frá höf-
uðborginni Jakútsk. Maður hennar
er svæðisstjóri og eiga þau tvö böm.
Segir hún Jakúta sífellt færast til
meiri áhrifa á kostnað Rússa og
að kynin sameini krafta sína við
að byggja upp nýtt þjóðfélag. Vill
hún ekki meina að halli á konur í
því samstarfí. Heimsótti hún Iðn-
skólann í Reykjavík á dögunum og
kynnti sér skólastarfið, sem hún
segir afar svipað. Kennsla hófst í
skólanum, sem hún stýrði fyrir
tveimur ámm, og iýkur Sofía
Dmitríjevna lofsorði á leiðtoga
Jakútíu og Rússlands fyrir að stuðla
að uppbyggingu atvinnuvega lands-
ms með þessum hætti. Nemendur
í skólanum eru 300 og meðal greina
sem hægt er að leggja stund á em
skinnasaumur og sútun, tölvufræði,
hargreiðsla, gasvinnsla, leirlist,
husa- og og húsgagnasmíði.
Efdokía Gavrilíena er að lokum
ínnt eftir því hvort henni finnist
áratuga strit og erfiði vera unnið
fyrir gýg og að framlag hennar
kynslóðar sé gleymt og grafíð í
nýju landi. „Ég er mjög bjartsýn
og hugsa alls ekki þannig. Ef þess-
ar breytingar hefðu ekki orðið væri
ég ekki hingað komin,“ segir hún.
Þá sýnir hún gull- og demants-
eyrnalokka í þjóðlegum stíl, sem
Nikolajev forseti gaf henni fyrir
tveimur ámm, fyrir unnin störf,
hvorki gleymd né grafin, með öll
sín böm og 24 barnabörn.
Morgunblaðið/Ásdís
EVDOKÍA Gavrilíena Argunova og Sofía
Dmitryevna Efseeva frá Jakútíu.

I
j
I