Morgunblaðið - 14.07.1998, Blaðsíða 37

MORGUNBLAÐIÐ
SKYRSLUR RIKISENDURSKODANDA
ÞRIÐJUDAGURII JÚLÍ1998 37'
Greinargerð um kostnað
Seðlabanka Islands veg’na
veiðiferða, risnu o.fl.
Tafla 1. Kostnaður Seðlabanka íslands vegna veiðiferða 1993 - 1997
Ar Veiðileyfi Önnur útgjöld Samtals
1993 1.507.000 744.701 2.251.701
1994 1.428.000 1.222.640 2.650.640
1995 1.338.350 978.219 2.316.569
1996 1.216.500 990.191 2.206.691
1997 1.421.000 923.046 2.344.046
Samtals 6.910.850 4.858.797 11.769.647

Tafla 2. Kostnaður Seðlabanka íslands vegna veiðiferða skv. svari bankans til viðskiptaráðherra
Kr. 1993 1994 1995 1996 1997
Veiðileyfi Önnur útgjöld 1.287.000 546.000 1.287.000 1.117.000 1.338.000 928.000 1.152.000 803.000 1.197.000 707.000
Samtals 1.833.000 2.404.000 2.266.000 1.955.000 1.904.000

Tafla 3. Risnukostnaður Seðlabanka íslands 1994- 1997 (íþús. kr.)
Ár Vegna Önnur Risna Skýringa
veiði risna samt. óskað
1994 2.651 9.573 12.224 1.609
1995 2.317 6.911 9.228 805
1996 2.207 8.595 10.802 356
1997 2.344 9.645 11.989 1.178
9.519 34.724 44.243 3.947

I. Inngangur
Bankastjóm Seðlabanka Islands
fór þess á leit við Ríkisendurskoðun
með bréfi, dags. 22. apríl sl., að
stofnunin sannreyndi að svör bank-
ans við fyrirspurnum viðskiptaráðu-
neytisins um bifreiðakostnað, ferða-
kostnað og risnu bankans hafí verið
rétt og í samræmi við þær spurn-
ingar sem til bankans var beint.
Ríkisendurskoðun hefur nú lokið
við að bera saman svör bankans við
bókhald hans hvað varðar ofan-
greind útgjöld fyrir árin 1993 -
1997. Jafnframt athugaði stofnunin
hvort að til þess bærir aðilar innan
bankans hefðu samþykkt risnuút-
gjöld og að fullnægjandi grein væri
gerð fyrir þeim í bókhaldi bankans.
Kostnaður bankans vegna utan-
landsferða bankastjórnarinnar á ár-
inu 1997 var auk þess athugaður
sérstaklega.
Bankastjórn Seðlabankans var
gefinn kostur á að tjá sig um gögn
þau sem greinargerðin er byggð á
og um drög að henni.
II. Kaup Seðlabanka íslands
á veiðileyfum og tengdur
kostnaður
II.1 Kostnaður bankans vegna
veiðiferða 1993 -1997
Ríkisendurskoðun hefur yfirfarið
bókhald Seðlabanka Islands með
það fyrir augum að draga fram
kostnað bankans vegna veiðiferða
fimm undanfarin ár, þ.e. 1993 til
1997. Sá kostnaður sem einkum er
um að ræða eru kaup á veiðileyfum
og kostnaður við gistingu og uppi-
nald á veiðistað, en jafnframt er
tekinn með annar kostnaður sem
beint tengdist þessum ferðum. í eft-
irfarandi töflu er sýndur kostnaður
bankans vegna veiðiferða á árunum
1993 til 1997, en hann nam samtals
liðlega 11,8 m. kr. á þessum árum.
Sjá töfiu 1
Á árunum 1993 til 1995 fóru
Seðlabankinn og Landsbankinn
sameiginlega tvær ferðir á hverju
sumri í Vatnsdalsá og skiptu kostn-
aði af báðum ferðunum á milli sín.
Þetta fyrirkomulag lagðist síðan af
og hefur bankastjórn Seðlabankans
eftir það skipulagt eina veiðiferð á
sumri. Árið 1996 var farið í Vatns-
dalsá og árið 1997 í Þverá í Borgar-
firði. Auk þess keypti bankinn veiði-
leyfi í tveimur ám í Borgarfirði, þ.e.
í Hvítá við Svarthöfða árin 1993,
1994 og 1997 og í Flókadalsá árið
1996.
í svari bankans til viðskiptaráð-
herra þann 16. desember 1997, sem
gefið var í tilefni af fyrirspurn Jó-
hönnu Sigurðardóttur alþingis-
manns til ráðherrans um laxveiði-
ferðir stjórnenda ríkisviðskipta-
bankanna og Seðlabanka, voru birt-
ar upplýsingar um kostnað bankans
við veiðiferðir (sbr. töflu 2).
Sjá töfiu 2
Veiðikostnaður bankans á því
tímabili sem um ræðir var í reynd
hærri en tilgreint var í svarinu til
ráðherra. Skýrist sá munur af
tvennu:
I fyrsta lagi var ekki getið um
kaup bankans á veiðileyfum við
Svarthöfða og í Flókadalsá í svari
bankans, samtals að fjárhæð um
670 þús. kr. Ríkisendurskoðun
fékk þá skýringu frá bankastjórn-
inni, að þessi kaup hefðu ekki verið
tilgreind í svarinu þar sem sá
skilningur hefði ríkt innan Seðla-
bankans, að með orðalaginu „lax-
veiðiferðir stjórnenda" í fyrir-
spurn alþingismannsins hefði að-
eins verið átt við laxveiðiferðir á
vegum bankastjórnar. Því hafi í
svörum bankans ekki verið til-
greindar ferðir þar sem starfs-
menn bankans, sem sinna erlend-
um viðskiptum fyrir hans hönd,
fengu heimild til að bjóða mikil-
vægum erlendum viðskiptavinum í
veiðiferðir.
Að öðru leyti skýrist munurinn af
því að í svari Seðlabankans voru
ekki tilgreind ýmis útgjöld sem
tengjast veiðunum, s.s. vegna kaupa
á veiðibúnaði o.fl., enda hafði heild-
arkostnaði vegna veiðiferða ekki
verið haldið sérstaklega aðgreind-
um frá öðrum risnukostnaði í bók-
haldi bankans. Slíkur kostnaður
nam samtals 737 þús. kr. á árbilinu
1993 - 1997.
Rétt er að geta þess að allur
veiðikostnaður bankans var meðtal-
inn í svari bankans til viðskiptaráð-
herra um risnukostnað skv. 340 -
32. mál, sbr. kafla III.6 hér á eftir.
11.2 Tilefni veiðiferða
Kostnaður vegna veiðiferða á
vegum Seðlabankans verður að
uppíylla sömu skilyrði og annar
kostnaður vegna gestamóttöku og
risnu, þ.e. til hans má einkum
stofna til að sýna mikilvægum við-
skipta- og samstarfsaðilum bankans
gestrisni eða þakklæti í því skyni að
afla, treysta eða viðhalda tengslum
við þá. Því má slá fóstu að óheimilt
sé að stofna til annars kostnaðar
vegna gestamóttöku og risnu, en
sem beint þjónar hagsmunum bank-
ans.
Ríkisendurskoðun óskaði eftir að
bankastjórn Seðlabankans léti
stofnuninni í té upplýsingar um
nöfn þátttakenda í veiðiferðum á
vegum bankans árin 1993 - 1997. Af
þeim upplýsingum má ráða að allir
boðsgestir Seðlabankans í þessum
ferðum hafi verið erlendir sam:
starfs- og viðskiptaaðilar bankans. í
veiðiferðum við Svarthöfða og í
Flókadalsá voru einnig erlendir við-
skiptaaðilar bankans.
11.3 Viðskipti Seðlabankans við
leigutaka við Svarthöfða
Eins og fram hefur komið hefur
Seðlabanldnn á undanfómum árum
keypt nokkur veiðileyfi í Hvítá í
Borgarfirði, nánar tiltekið til veiða
við Svarthöfða sem er veiðistaður á
vatnamótum Hvítár, Reykjadalsár
og Flókadalsár. Leyfi þessi hafi ver-
ið keypt af óformlegum félagsskap
tíu manna sem tekið hafa ána á
leigu á hverju sumri af veiðiréttar-
eigendum.
Þrír fyrrverandi starfsmenn
Seðlabankans, bankastjórarnir Jó-
hannes Nordal og Tómas Amason,
auk Sigurðar Arnar Einarssonar
skrifstofustjóra í bankanum, hafa
allir átt aðild að umræddum félags-
skap. Við athugun Ríkisendurskoð-
unar kom fram að báðir bankastjór-
amir höfðu á árinu 1993 heimilað að
bankinn keypti veiðileyfi af félags-
skapnum vegna erlendra gesta
bankans. Um var að ræða tvö veiði-
leyfi, sem kostuðu 132 þús. kr. og 88
þús. kr.
Enda þótt viðskipti þessi hafi
ekki verið umtalsverð á þeim tíma
sem hér er til skoðunar, er það mat
Ríkisendurskoðunar að þau hafi
engu að síður verið óæskileg í ljósi
hagmunatengsla.
III. Risnukostnaður, bifreiða-
kostnaður og ferðakostnaður
Seðlabankans
III.1 Athugun á risnukostnaði
Seðlabankans 1994-1997
Ríkisendurskoðun hefur með
sama hætti og hjá Landsbanka og
Búnaðarbanka, kannað kostnað
Seðlabankans vegna risnu og gesta-
móttöku á árunum 1994 - 1997. At-
hugað var hvort kostnaður þessi
tengist starfsemi bankans á eðlileg-
an hátt og hvort að skráning og frá-
gangur bókhaldsgagna væri full-
nægjandi. Einnig var sannreynt
hvort réttilega hefði verið gerð
grein fyrir þessum kostnaði í svari
bankans til iðnaðar- og viðskipta-
ráðuneytisins á árinu 1997.
Hreyfingarlistar bókhalds vegna
reikningslykla sem tengjast risnu-
kostnaði voru yfirfarnir og tekin út
öll fylgiskjöl vegna gestamóttöku
þar sem bókunarfjárhæðir voru
10.000 kr. eða hærri. Athugað var
hvort um væri að ræða lögformleg
greiðsluskjöl, hvort þau hefðu verið
árituð (samþykkt) til greiðslu af til
þess bærum aðila innan bankans,
og hvort fram kæmi með hvaða
hætti útgjöldin tengdust rekstri
bankans.
Bankastjóminni var gefinn kost-
ur á að koma á framfæri athuga-
semdum og frekari skýringum
vegna þeirra bókhaldsgagna, sem
að mati Ríkisendurskoðunar voru
talin ófullnægjandi. Það var gert
með þeim hætti að útbúnir voru list-
ar yfir öll bókhaldsgögn, sem köll-
uðu á frekari skýringar, og þeir
sendir bankastjórninni ásamt ljós-
ritum af viðkomandi skjölum.
111.2 Athugasemdir vegna risnu-
kostnaðar
Á árunum 1994-1997 nam kostn-
aður Seðlabankans vegna gestamót-
töku eða risnu alls 44,2 m. kr., en
þar af voru 9,5 m. kr. kostnaður
vegna veiðiferða sem fjallað er sér-
staklega um hér að framan.
Sjá töflu 3
Samtals námu risnuútgjöld, sem
Ríkisendurskoðun taldi ástæðu til
að spyrjast nánar fyrir um, 3,9 m.
kr. eða um 9% af kostnaði vegna
risnu á þessum árum. Fullnægjandi
skýringar fengust á öllum risnu-
kostnaði bankans.
111.3 Bifreiðakostnaður
Ríkisendurskoðun bar saman
meðalrekstrarkostnað bifreiða í eigu
Landsbankans, Búnaðarbankans og
Seðlabankans, eins og hann birtist í
svai-i til þingsins, í þingskjali 340 -
32. mál, á yfirstandandi þingi. Sú at-
hugun leiddi í ljós að ekki er mark-
tækur munur á bifreiðakostnaði
bankanna að þessu leyti.
111.4 Ferðakostnaðar
í Seðlabanka íslands hafa gilt
reglur um greiðslu kostnaðar vegna
utanferða bankastjóra. Bankaráðið
setti þessar reglur og voru þær síð-
ast endurskoðaðar í september
1997.
A) Ferðakostnaður, sem tengist ekki
erindisrekstri á vegum bankans
Á árinu 1997 sá bankaráð Seðla-
bankans ástæðu til þess að gera at-
hugasemd við ferðakostnað eins af
þáverandi bankastjórum bankans,
Steingríms Hermannssonar.. Tilefn-
ið var það að bæði innri og ytri end-
urskoðendur bankans höfðu séð
ástæðu til þess að benda á að tvær
MORGUNBLAÐINU hefiir borist
eftirfarandi athugasemd frá Jóhann-
esi Nordal, fyrrum bankastjóra Seðla-
bankans, vegna greinargerðar Ríkis-
endurskoðunar um kostnað Seðla-
bankans vegna veiðiferða, risnu o.fl.:
„Tíu manna hópur hefur í nokkur
sumur tekið á leigu tveggja mánaða
veiði í Hvítá við Svarthöfða, en þar
eru leyfðar tvær stangir. Þeir dagar
sem þessir tíu menn hafa ekkd sjálfir
notað hafa verið seldir öðrum. Hafa
það oftast verið 10 til 12 dagar á
sumri. Það hefur verið mikil eftir-
spum eftir þessum dögum enda þeir
seldir á kostnaðarverði. Hafa því of-
angreindir tíu leigutakar ekki haft
utanferðir bankastjórans virtust
ekki varða Seðlabankann með bein-
um hætti. Um var að ræða ferðir á
alþjóðlegar ráðstefur um umhverf-
ismál o.fl.
Niðurstaða málsins varð sú að
bankaráðið samþykkti yfirlýsingu á
fundi sínum 30. sept. 1997 þar sem
lýst var þeirri skoðun að bankaráðið
væri andvígt því að kostnaður félli á
Seðlabankann vegna þátttöku
bankastjóra í alþjóðlegum ráðstefn-
um og fundum um málefni sem eðli
máls samkvæmt væru á verksviði
annarra opinberra stofnana.
Ríkisendurskoðun telur ekld
ástæðu til að rekja nánar mál þetta
enda hefur þegar verið frá því skýrt
opinberlega og málið verið útkljáð á
réttum vettvangi.
111.5 Skráning og frágangur bók-
haldsgagna, sem tengjast risnu-,
ferða- og bifreiðakostnaði Seðla-
bankans
Að mati Ríkisendurskoðunar er
ekki tilefni til athugasemda varð-
andi frágang bókhaldsgagna vegna
risnukostnaðar Seðlabankans enda
er tilefnis risnu yfirleitt getið með
áritaðri skýringu á viðkomandi
fylgiskjali og eins eru kostnaðar-
reikningar ávallt áritaðir af til þess
bærum aðilum innan bankans.
Endurskoðunardeild bankans yf-
irfer allan rekstrarkostnað bank-
ans. Ríkisendurskoðun telur að
innra eftirlitskerfi bankans hafwv
virkað vel og gegni þýðingarmiklu
hlutverki við að tryggja aðhald og
festu með rekstrarútgjöldum bank-
ans.
111.6 Upplýsingagjöf Seðlabankans
til viðskiptaráðherra vegna fyrir-
spumar á Alþingi árið 1997 um
risnu-, bifreiða- og ferðakostnað
ríkisbankanna
Ríkisendurskoðun kannaði sér-
staklega hvort þær fjárhagslegu
upplýsingar, sem birtust í svari við-
skiptaráðherra til Alþingis, skv.
þingskjali 340 - 32. mál, bæri saman
við bókhald Seðlabankans.
Niðurstaða þess samanburðar
gefur ekki tilefni til athugasemda
við svör bankans um risnukostnað,
ferðakostnað eða bifreiðakostnað.
eyri í hagnað af sölu þeirra. Af þessu
leiðir að við höfum enga fjárhagslega
hagsmuni haft af því hverjir keyptu
þessa afgangsdaga svo að mér virð-*"'
ist allt tal um hagsmunatengsl í
þessu efni úr lausu lofti gripið.
Að lokum finnst mér furðulegt að
ríkisendurskoðanda skuli finnast
það sæmandi að láta slíkar ásakanir
frá sér fara án þess að hafa nokkurn
tíma talað við okkur Tómas Árna-
son um málið eða leitað skýringa
hjá okkur. Finnst mér það vægast
sagt lítil kurteisi svo ekki sé meira
sagt.“
Athugasemd Seðlabankans,
sjá bls. 45.
*jte7lNNLENT
Vinabæjamót
í Hveragerði
í ÁJR eru liðin 35 ár frá því að
fyrst var haldið norrænt vina-
bæjamót í Hveragerði. Hvera-
gerði er í vinabæjakeðju ásamt
bæjunum Branden í Danmörku,
Sigdal í Noregi, Ömsköldsvik í
Svíþjóð, Áanekoski í Finnlandi
og Tarp í Suður-Slésvík.
I fréttatilkynningu frá Nor-
ræna félaginu í Hveragerði segir,
að í ár eigi Hvergerðingar von á
150 erlendum gestum og mun
stærstur hluti þeirra gista á
einkaheimilum í Hveragerði.
Skipulögð hefur verið dagskrá
fyrir gestina, sem miðar að því að
kynna þeim líf og starf í Hvera-
gerði í fortíð og nútíð.
í tengslum við vinabæjamótið
verður ljósmyndasýningin, Bær-
inn á bökkum Varmár, opnuð í
Varmahlíðarhúsinu fóstudaginn
17. júlí.
Orgelleikur í
Dómkirkjunni
í SUMAR verða í hádeginu á
miðvikudögum orgeltónleikar í
Dómkirkjunni í Reykjavík. Á
morgun, miðvikudag, leikur Mar-
teinn H. Friðriksson verk eftir
Brahms, Bach, Buxtehude og
Jón Þorgrímsson. Tónleikarnir
hefjast kl. 12.30 og er aðgangur
ókeypis.
Á lofti kirkjunnar er einnig sýn-
ing gamalla muna og mynda sem
tengjast miðbæ Reykjavíkur.
Jóhannes Nordal
Engir fjárhagslegir
hagsmunir af sölu