Morgunblaðið - 17.11.1998, Page 8

8 ÞRIÐJUDAGUR 17. NÓVEMBER 1998
FRETTIR
MORGUNBLAÐIÐ
GÆTIRÐU ekki stungið mér í samband, Finnur minn. Það dugar ekkert minna en þriggjafasa rafmagn á
Johnseninn í prófkjörsslagnum.
FRÁ afhendingu framlags sjúkrasjóðs VR til SÁÁ. Þórarinn Tyrfingsson, formaður SÁÁ, tekur við framlag-
inu úr hendi Magnúsar L. Sveinssonar, formanns VR.
SÁÁ fær
FULLTRÚAR Verslunarmannafé-
lags Reykjavíkur, þeir Magnús L.
Sveinsson, formaður félagsins, og Pét-
ur A. Maack varaformaður, komu
færandi hendi í heimsókn á sjúkra-
húsið Vog í byrjun þessarai- viku. Þar
afhentu þeú; Þórami Tyrfingssyni,
fonnanni SAÁ, 15 milljóna króna
framlag úr sjúkrasjóði VR. Það renn-
ur til byggingar á nýjum álmum við
Vog, sem hýsa munu göngudeild og
meðferðardeild fyrir ungt fólk.
15 milljónir frá YR
Við þetta tækifæri sagði Magnús
L. Sveinsson að stjórn sjúkrasjóðs
VR vildi með þessu framlagi styrkja
áframhald uppbyggingar meðferð-
arstarfs SÁA. Hann sagði að SÁA
hefði frá stofnun hjálpað þúsundum
manna og kvenna til að hefja nýtt
og betra líf. Þar hefðu félagar í VR
og aðstandendur þeirra notið góðs
af líkt og aðrir landsmenn. Magnús
sagði að framlag sjúkrasjóðsins
undirstrikaði hug verslunarmanna
til meðferðar- og foi’varnastarfs
SÁÁ.
Þórarinn Tyrfingsson, formaður
SÁÁ, þakkaði fyrir þetta höfðinglega
framlag og sagði að ákvörðun stjórn-
ar sjúkrasjóðs VR, sem tekin var
fytr á þessu ári, hefði verið SÁA
mikilvæg hvatning til að ráðast í við-
byggingar á Vogi. Þórarinn sagðist
ennfremur vona að stuðningur
sjúkrasjóðs VR yrði sem flestum til
eftirbreytni.
20% afsláttur
þessa viku!
Vattefni með efni báðum megin. Nokkrir litir.
Áður 1.900 kr., nú 1.520 kr. m.
Svart vattefiii með efni báðum megin.
Áður 1.785 kr., nú 1.428 kr. m.
Lycra-efhi með Jackard-mynstri. Ýmsir litir. Dæmi um verð: Áður 1.395 kr.,
nú 1.116 kr. m. Áður 1.550 kr., nú 1,240 kr. m. Áður 1.565 kr., nú 1.252 kr.
-búðirnar
Fyrirlestur um geðklofa
25% verða ein-
kennalaus af
lyfjameðferð
Kristófer Þorleifsson
A
kvöld, þriðjudaginn
17. nóvember, hefst
námskeið fyrir að-
standendm- fólks með geð-
klofa og geðhvörf. Nám-
skeiðin sem haldin eru á
vegum Geðhjálpar verða í
formi fimm fyrirlestra og
eftir jól verða stuðnings-
hópar með leiðbeinanda.
Kristófer Þorleifsson geð-
læknir heldur í kvöld
fyrsta íyrirlesturinn en
hann fjallai- um geðklofa.
„I Bandaríkjunum hef-
ur verið talið að um 1%
íbúa sé haldið geðklofa og
á hverju ári greinist 0,1%
með sjúkdóminn. Þetta
eru hæm tölur en við sjá-
um hér og í Danmörku
benda nýjar tölur til að
um 0,3-0,5% dönsku þjóð-
arinnar séu með geðklofa. Þar er
einnig talið að nýgreindir séu ekki
nema 0,02% á ári.“
Ki-istófer segir að hægt sé að
reikna með því að 0,4-0,8% íbúa
íslensku þjóðai-innar fái geðklofa
sem þýðir að á bilinu þúsund til
fimmtán hundruð einstaklingar
séu með sjúkdóminn hér á landi.
- Hvenær kemur geðklofí fram
hjá einstaklingum?
„Hér áður fyrr var talið að geð-
klofi væri jafnalgengur meðal
karla og kvenna en sú er ekki
raunin núna því í dag eru 50-70%
fleiri karlar með geðklofa en kon-
ur.
Karlamir veikjast fyrr eða á
aldrinum 15-25 ára en konurnar
um tíu árum síðar eða á aldrinum
25-35 ára. Karlarnfr hafa verri
batahorfur þai- sem þefr veikjast
fyrr og persónuleiki þeirra er þá
mjög ómótaður og sjúkdómurinn
á auðveldara með að brjóta þá
niður.“
- Hver eru einkennigeðklofa?
„Þeim er skipt í tvennt. Fyrst
ber að nefna svokölluð jákvæð
einkenni sem eru ranghugmyndir,
ofskynjanir og hugsanatruflanir.
Þessi einkenni sem eru meiri og
alvarlegri en svokölluð neikvæð
einkenni svara betur meðferð.
Neikvæðu einkennin koma oft
hægt og rólega og þau eru fram-
taksleysi, skortur á fmmkvæði,
félagsleg einangi-un, aimennt
áhugaleysi, gleðileysi, tilfinninga-
leg flatneskja og hirðuieysi um
sjálfan sig og umhverfi. Flestfr
eru með blöndu af jákvæðum og
neikvæðum einkennum."
Kristófer segir að í byrjun geti
sjúkdómurinn verið svo lúmskur
að fólk átti sig ekki á því hvað er
að gerast.
„Oft er þetta hægfara þróun
sem byrjar við 15-16 ára aldur og
lýsir sér með því að viðkomandi
missir fótfestu í námi, flosnar úr
starfi og einangrast
smátt og smátt.“
Hann segir að á síð-
ari árum hafi menn
horft á forstigsein-
kenni geðklofa sem má
skipta í fjóra flokka,
féiagslega einangrun, minnkaða
starfsgetu og hæfni til náms,
breytingu á hegðun, söfnunar-
áráttu, hvatvísi og laka persónu-
lega hirðu.
Sums staðar eins og t.d. í Nor-
egi hafa menn lagt töluverða
áherslu á að leita að forstigsein-
kennum í von um að geta komið í
veg fyrir þessa alvarlegu sjúk-
dómsþróun. Því fyrr sem tekst að
greina geðklofa og veita bestu
meðferð dregur úr alvarleika
þessa sjúkdóms."
-Fer þeim fjölgandi sem fá
geðklofa?
►Kristófer Þorleifsson er
fæddur í Garðahreppi árið
1946. Hann lauk embættisprófi
í Iæknisfræði árið 1973, starfaði
á sjúkrahúsum í Reykjavík á
árunum 1973-75 en var héraðs-
læknir Vesturlands og heilsu-
gæslulæknir í Ólafsvík frá
1975-1988.
Hann hefur unnið á geðdeild
Landspítalans frá árinu 1988
og varð sérfræðingur í geð-
lækningum árið 1993. Frá sama
tíma hefur hann rekið eigin
lækningastofu.
Eiginkona hans er Sigríður
Magnúsdóttir og eiga þau fjög-
ur börn.
„Nei, þvert á móti benda ailar
tölur tU að algengi og nýgengi
fari lækkandi."
- Er eitthvað vitað um orsakir
sjúkdómsins?
„Nei, þær eru ókunnar en þó
er vitað að það er sterkur erfða-
þáttur. Ef annað foreldri er hald-
ið geðklofa eru 12 sinnum meiri
líkur á að barnið fái geðklofa og
ef báðir foreldrar eru með geð-
klofa aukast líkurnar í 40%.
- Er hægt að halda geðklofa í
skefjum með lyfjagjöf?
„Fyrstu geðklofalyfin sem
komu á markað um 1950 virkuðu
fyrst og fremst á jákvæð ein-
kenni. Lyf sem hafa komið fram
á síðustu árum hafa einnig áhrif á
neikvæð einkenni. Um 25%
þeirra sem fá geðklofa verða ein-
kennalausir með lyfjagjöf, helm-
ingur fær verulegan bata en 25%
svara ekki meðferð. Með því að
gefa önnur lyf sem geta haft í för
með sér alvarlegar aukaverkanir
má lækka þessa tölu niður í 5%.
Kristófer segir mikilvægt að
hafa í huga að geðklofi er
ólæknandi sjúkdómur og því
þurfa sjúklingar að taka lyf ævi-
langt rétt eins og
þeir sem eru með
sykursýki og þurfa
insúlín. Hann segir
að ef fólk sé ein-
göngu á lyfjum þá
séu 40% búin að fá
bakfall innan árs en ef lögð sé
áhersla á að þjálfa og fræða fjöl-
skylduna og veita félagslega
þjálfun og endurhæfingu fer tal-
an niður undir núllið.
„Það er því ljóst að lyfjameð-
ferð þai-f að fylgja stuðningur og
fræðsla til að árangur haldi.“
Hann bendir á, tii merkis um
hvað geðklofi er alvarlegm- sjúk-
dómur, að um 10% þeirra sem
þjást af honum fyrirfara sér fyrr
eða síðar. „Það er því ekki nógu
oft ítrekað að góð meðferð og
þjónusta strax frá byrjun skiptir
sköpum."
50-70% fleiri
karlar þjást af
geðklofa en
konur
í