Morgunblaðið - 18.11.1998, Blaðsíða 29

MORGUNBLAÐIÐ
MIÐVIKUDAGUR 18. NÓVEMBER 1998 29
LISTIR
LJÓÐÁ
TÁKNMÁLI
SJONMENNTAVETTVANGUR
Höll uppgötvananna, eða Palais de la
Découverte er í útbroti Stóru hallarinnar,
Grand Palais, er vísar að breiðgötu
-------------------------------;--7----
kenndri við Franklin D. Roosevelt. Asamt
litlu höllinni, Petit Palais, og brú Alexand-
ers þriðja, skrifar Bragi Asgeirsson, voru
þetta risaframkvæmdir í lok síðustu aldar
vegna heimssýningarinnar aldamótaárið.
ÞESSI ljósmynd af Sandrinu Herman að túlka ljóðið Eternité, eilífð,
eftir Arthur Rimbaud, birtist á forsíðu Le Nouvel Observateur, sem
tákn sýningarinanr um skynfærin.
ALLT þar til Pompidou
menningarmiðstöðin kom
til sögunnar var svæðið
mikilvægasti hvei’fípunkt-
ur almenns stórsýningarhalds í
París, en er svo er komið hýsir
Stóra höllin einungis haustsalinn,
Salon d’Autonne. Hins vegar eru
þar reglulega haldnar viðamiklar
yfirlitssýningar og um þessar
mundir eru heilar fjórar í gangi og
allar merkar. Fyrst ber að nefna
sýningu á postula táknsæisins
Gustave Moreau, 1826-1898, sem
stendur til 4. janúar, þá á endur-
reisnarmálaranum ítalska Lorenzo
Lotto, 1480-1552, - til 11. janúar, og
fjársjóði úr fornminjasafninu í
Taipei, - til 25. janúar, allar í stóru
höllinni. En litla höllin er að stórum
hluta undirlögð sýningu á verkum
síðasta mikla Feneyjamálarans Gi-
ambattista Tiepolo, 1696-1770, en
sagt er að þegar hann dó hafí hann
lokað að sér og slökkt ljósin, - til 24.
janúar. Frá öllum þessum sýning-
um skal hermt nánar í greinaflokki
sem vegna alveg sérstakra kring-
umstæðna hefst naumast fyrr en
um miðjan desember. Hér verður
hins vegar greint lítillega frá sýn-
ingu í höll uppgötvananna, er menn
hafa kosið að nefna Leikhús skyn-
færanna, eða „Exposition Théátre
des Sens“ Um er að ræða að sýnt er
hvernig skilningarvitin fimm vinna
og er einnig skilgreint sem ferðalag
inn á lendur skilningai-vitanna, ein-
kenni þein-a og eðli kannað, -
stendur til 3. janúar.
Að baki framkvæmdanna er mik-
ill fjöldi fyrirtækja sem öll eiga til-
vera sína undir skilningai’vitunum,
byggja starfsemi sína á grunneðli
þeirra og rannsóknum á þeim, nefn-
ir sig Comité Colbert. Hér eru
tískufyi'irtæki áberandi, en einnig
koma við sögu vínframleiðendur,
hótel og veitingakeðjur, skartgripa-
hönnuðir, ljósmynda- og kvik-
myndafyrirtæki.
Sýningin hefst á því að skilgreina
hvernig dýr merkurinnar skynja
umhverfi sitt og er viðamesti ein-
staki hluti hennar og meistaralega
vel úr garði gerður, þarnæst er
kviksjá, hlustun, horfun, leikhús eð-
alsteinanna, snerting, leikhús til-
beiðslunnar, bragð og ilmur, leikhús
ilmvatnanna og loks leikhús gnægt-
anna, þ.e. matar og víns.
TRÚLEGA rennur upp
margt ljósið hjá mörgum
við skoðun sýningarinnar
og var ekki annað að sjá en
að menn nytu hennar út í æsar. Það
er einmitt lagið, að vekja áhuga og
forvitni fólks á umhverfí sínu og
fyrirbærum mannlífsins á blóðríkan
hátt. Áhuginn er það sem gildir og
gerir eftirleikinn stórum auðveldari.
Telst einmitt gi'unnurinn að því sem
gert hefur Frakka heimsþekkta á
þessum sviðum. Hið einfaldasta er
flóknara en margur heldur, jafnvel
að sjóða kartöflur og fisk. Hér er
veigurinn að kartöflurnar eigi að
hafa bragð af mold og fiskur af hafi
eða vatni. Er mikilvægt að vita á
tímum er aðalatriðið virðist orðið
geymslu- og flutningaþol matvöru
en ekki bragð né fjölbreytni. I stór-
mörkuðum hér í nágrenninu eru t.d.
1-2 tegundir af eplum og appelsín-
um, en á útimarkaðinum á Rue du
Seine á milli Rue de Buci og Bou-
levard St. Germain er svo mikil fjöl-
breytni ferskra ávaxta og grænmet-
is að maður tekst á loft.
Húðin er stærsta líffærið, þekur
allan líkamann og er vettvangui’
mikillar skynjunar og móttöku-
næmi, algjörasti hluti mannsins.
Húðin andar og er líka snertisvið
kynþokkans. En öðru fremur er
húðin það svæði þar sem tiifínning
beinnar snertingar ræður ríkjum.
Ekki gera sér allir grein íyrir mikil-
vægi hennar frekar en annarra
skynmiðstöðva líkamans né þýðingu
hennar fyrir aðra starfsemi líkám-
ans.
En hér skal öðru fremur greint
frá þeim skynheimi sem felst í
táknum. Meðal hinna heyrandi
skipta hún aðskiljanlegustu tákn til
áherslu mæltu máli, eða sem hljóð-
laus skilaboð, hundruðum í heimin-
um og sömu táknin geta haft þver-
öfuga merkingu í hinum ýmsu lönd-
um og heimshlutum. Það sem er
helgitákn á einum stað getur verið
dónamál á öðrum! Og þannig er hið
þróaða táknmál heyrnarlausra frá-
brugðið frá einu landi til annars, þó
hvergi nærri í líkum mæli og
tungumálin. Fyrsta deildin eftir
skynheim dýranna og kviksjána var
heyrnin og var byrjað á þögninni!
En sagði ekki tónskáldið Beet-
hoven, að þögnin væri mikilvægasti
og vandmeðfarnasti tónn hljóðfær-
isins? Þar næst blasa við gestinum
tvö ungmenni á stóru tjaldi, flytj-
andi ljóð eftir Arthur Rimbaud og
Jacques Prévert. Þetta eru heyrn-
arlausu leikararnir Sandrine
Herman og Oliver Schefrit og hefí
ég aldrei litið jafn hreint og full-
komið táknmál. Þetta voru stutt
kvæði, eða hendingar úr kvæðum
og var auðséð að þau skildu inni-
hald þeirra til fulls. Eternité og
Sensation eftir Rimbaud fluttu þau
hvort fyrir sig og einnig Dejeuner
de matin og Pour loi mon amour
eftir Prévert, en bæði tvö í samein-
ingu Le dormer du val eftir
Rimbaud og Cancre eftir Prévert,
þ.e. fjórhent!
EINKUM meistraði hin
þokkafulla Sandrine tákn-
málið og allar áherslu-
hreyfingar líkamans til
fullnustu svo unaður var á að horfa.
Oliver er líka býsna fær en áherslur
hans aðeins grófari og ýkjukennd-
ari. Hins vegar voru látbrögð
Sandrine fullkomlega laus við allar
ýkjur og hún minnti mig í senn á
meistara Marcel Marceau og söng-
konuna Edit Piaf, en þau hef ég oft-
sinnis séð á tjaldi. Líkt og Piaf var
einn rafmagnaður söngur fyrir
framan hljóðnemann var líkami
Söndru sem táknmynd Ijóðanna er
hún flutti, Poesi! Aldrei hef ég
skynjað það jafn vel, að til eru mörg
stig táknmáls, ekki síður en talaðs
máls og jafnframt þær miklu vega-
lengdir sem eru á milli. Hér ber
nefnilega einnig að vanda framsetn-
inguna ekki síður en í mæltu og
skrifuðu máli, og hér var um sér-
þjálfaða einstaklinga að ræða. Hlýt-
ur að vera ámóta fyrirhöfn að ná
slíkri fullkomnun í táknmáli og
varalestri en með nýjum áherslum
og hátæknimiðlum ætti flestum
heyrnarlausum að vera fært að ná
mjög langt á báðum sviðunum. Ekki
gat ég varist að hugsa til þess, að
skáldin hefðu upplifað alveg nýjan
áhersluflöt í ljóðum sínum í flutn-
ingu Sandrínu og Olivers, jafnvel
orðið uppnumin. Hér er vel að
merkja komið enn eitt svið skynjun-
ar og tjáskipta sem vert er fyllsta
athygli og viðurkenningar. Er
sömuleiðis sjónmennt af hárri
gráðu.
Morgunblaðið/Aldís Hafsteinsdóttir
MINNINGARDAGSKRÁ um skáldið Jón Óskar í Listaskálanum í Hveragerði var vel sótt.
/
Minningardagskrá um Jón Oskar
Hveragerði. Morgunblaðið.
NÓTTIN á herðum okkar var
heitið á minningardagskrá um
skáldið Jón Óskar sem flutt var
í Listaskálanum í Hveragerði
síðastliðinn sunnudag. Það voru
nokkrir vinir og velunnarar
Jóns Óskars sem vildu með
þessari dagskrá votta honum
virðingu sína en Jón Óskar lést
fyrir skömmu, Dagskráin var
fjölbreytt en hún hófst á því að
Jón frá Pálmholti flutti erindi
um Jón Óskar. Þór Stefánsson
las smásögu eftir Jón Óskar og
Pétur Hafstein Lárusson las
kafla úr endurininningum
skáldsins. Þá fluttu leikararnir
Baldvin Halldórsson og Karl
Guðmundsson ljóð og ljóðaþýð-
ingar eftir Jón Óskar. Skemmti-
legt innlegg í dagskrána átti
dóttir skáldsins, Una Margrét,
en hún flutti ljóð eftir föður
sinn við tónlist eftir Carl Möll-
er. En það voru tónlistarmenn-
irnir Guðmundur Steingríms-
son og Jón Möller sem sáu um
þann flutning sem og annan
tónlistarflutning milli atriða í
dagskránni.
Dansið þér sardas
eða kvadrillu...?
TONLIST
II I j oiniliskar
RÚSSÍBANAR/ELDDANSINN
Rússíbanar: Einar Kristján Ein-
arsson (gítar, búsúkí), Guðni
Franzson (klarínetta, bassaklar-
fnetta), Jón Skuggi (kontra-
bassi), Kjartan Guðnason
(trommur, slagverk), Tatu
Kantomaa (harmóníka). Aðrir
bljóðfæraleikarar: Áskell Más-
son (darabuka), Szymon Kuran
(fiðla), Eyþór Gunnarsson (cong-
ur). Upptökur og hljóðblöndun í
Hljóðhamri í maí og júní. Stjórn
upptöku: Eyþór Gunnarsson.
Upptökumaður: Tómas M. Tóm-
asson. Utsetningar: Rússíbanar.
Stafræn eftirvinnsla: Jón
Skuggi. Mál og menning 1998.
HER kennir ýmsra grasa,
flest lögin þjóðlegir og alþjóð-
legir dansar af einhverju tagi,
þótt höfundar séu skráðir fyrir
flestum (þ.ám. Einar Kristján
fyrir Rússíbananum); svipað má
segja um hljóðfærin. Þetta er
svona í heildina hálfgerð
„gúllasmúsik“ (og ekki verri
fyrir það), með allskonar ívafi -
svosem austurlensku kryddi og
hinu og þessu ættuðu héðan og
þaðan, jafnvel frá Brasilíu,
m.ö.o. „heims gyðinga sömbu
balkanskaga klassík“. Og hér
höfum við „dans“ býflugunnar
eftir Rimsky-Korsakow sem
Guðni Franzson leikur á klar-
inettuna sína (ásamt hinum)
einsog sannur „virtúós", sem
hann auðvitað er. Og við höfum
Stundadansinn hans Ponchiellis
og Elddansinn eftir J. Hein; X-
Sömbuna hans Untos Jutila og
Carioca eftir Vincent Youmans
(ekki „klárinn dansaði kúna
við“); Czardas og Quadrille og
ég veit ekki hvað. Allt í útsetn-
ingu Rússíbananna og leikið af
þeim og nokkrum vinum - ekki
völdum af verri endanum. Þetta
eru sem sé fyrsta flokks tónlist-
armenn að skemmta sjálfum sér
og væntanlega öðrum líka, enda
þótt undirrituðum þætti þetta
dálítið einhæft prógi-am, þrátt-
fyrir alla „fjölbreytnina". Samt
er gaman að eiga þennan disk
og eindregið mælt með honum
við þá sem kunna að meta tón-
list af þessu tagi.
Hljóðritun er fín, að sjálf-
sögðu.
Oddur Björnsson