Morgunblaðið - 24.11.1998, Blaðsíða 31

MORGUNBLAÐIÐ
ÞRIÐJUDAGUR 24. NÓVEMBER 1998 31
LISTIR
*
Islensk skemmtun eins
og hún geríst best
LEIKLIST
Freyvangsleikhnsið
Félagsheimilið
Kreiðuinýri, Reykjadal
LÓMUR-BAR
Spunaleikrit eftir ýmsa höfunda.
Leikstjóri: Hannes Örn Blandon.
Aðstoðarleikstjóri: Helga Ágústsdótt-
ir. Hljómsveit: Eiríkur Bóasson,
Bjarni Eiríksson, Sindri Páll Bjama-
son, Húnbogi Valsson. Píanóleikari:
Þórdís Karlsdóttir. Ljósamaður:
Jónas Gunnarsson. Hljóðmaður:
Darri Ólason. Smiður: Stefan M.
Rödtang. Listmálari: Svava Egilsson.
Leikarar og söngvarar: Ymsir.
Föstudagur 20. nóvember.
EKKI háði þeim þunna loftið í
Þingeyjarsýslum Eyfirðingum þetta
blíða föstudagskvöld heldur bar
þessi mikli fugl lómurinn þá með
sér í upplyftingunni - enda væng-
hafið stórt á fuglinum þeim sem
neitar að drepast þótt þeir segist
ætla að drep’ann einsog maður ger-
h' víst við kabaretta fyrir norðan:
Þeim er ætlað að svífa eina kvöld-
stund um sali, en þessi lómur - það
er svo mikið líf í honum að hann
neitar að gefa upp öndina og er
kominn hingað í Reykjadalinn yfir
fjöll og hrímgrá bæjarljós sprelllif-
andi og tyllir sér við barinn, bar-
lómslaus með öllu og lyftir svo okk-
ur áhorfendum með sér upp,
tveggjastaupalánga stund.
Ekki hvarflar að mér að segja frá
söguþræðinum því hann sést hvergi
og þannig er það best. Samt er lóm-
urinn belgfullur af efni. Hér úir og
grúir allt af „karakterum“, slordón-
um, stórskáldum og „originölum“ í
allskonar uppákomum. Formálaleys-
ið í atvikum þessarar sýningai’ er
dýrlegt og hnyttnin svo lipur og létt
að hún snýst á einseyringi eða fjöð-
ur. Allt gengur þetta bráðvel upp í
fullkomnu skeytingarleysi leikhóps-
ins um allt nema skemmtun. Hér
gefa allir sitt besta, hvort sem það er
Brói fylliraftur, karlakórinn og kon-
an með blásturshljóðfærið eða stúlk-
an í rauðu peysunni með svuntuna
sem hertók hlustirnar á okkur í saln-
um með gliti vara sinna og þandi
þær út með fógrum, fullum hljóðum.
Sannkölluð „heví mega mama“,
stúlkan sú. Og einmitt þetta gerir
þessa sýningu að mannlífsspegli,
menningarsögu í aldarlok: Hér birt-
ist íslenskt samhengi órofið, þan-
þolið, heilt: þungarokk og hring-
hendur umgangast hér eins og gaml-
ir grannar, dýr kveðskapur þolir ná-
býlið við Kela og kláðamaurana.
Jafnvel bandaríski sveitasöngvatreg-
inn kallast á við karlakór úr norð-
lenskri sveit og er þó yfir meira haf
að fara en Atlantshafið.
Hér sýna Eyfirðingar vel að sá
einn sem er jarðbundinn getur tekið
flugið án þess að fórlast það.
Þetta er roknafín skemmtun og ég
vona að þarna í félagsheimilinu á
Breiðumýri hafí ekki hljómað svana-
söngur Lómsins-Bars. Þessi lómur
ætti að svífa sem víðast yfir héruð og
tylla niður tá. Laginn maður með
myndavél gæti jafnvel komið honum
fyrir inni í imbakassa og út til allra
landsmanna án þess að stífa um of á
honum fjaðrirnar. Hér er á ferðinni
íslensk skemmtun eins og hún gerist
best.
Guðbrandur Gislason
Fyrstu einleikstónleikarnir
á kontrabassabásúnu
Morgunblaðið/Kristinn
DAVID Bobroff heldur einleikstónleika á
kontrabassabásúnu i Gerðubergi í kvöld.
KONTRABASSABÁSÚNA er
sjaldséð hljóðfæri og einkum þó í
einleikshlutverki. í kvöld gefst
áhugasömum kostur á að heyra
og sjá bandaríska bassabásúnu-
leikarann David Bobroff leika á
þetta sérstæða hljóðfæri á tón-
Ieikum í menningarmiðstöðinni
Gerðubergi, en þetta munu vera
fyrstu kontrabassabásúnutón-
leikarnir sem haldnir eru hér á
laudi. Tónleikarnir eru jafnframt
fyrstu einleikstónleikar Davids
hérlendis en hann hefur Jeikið
með Sinfóníuhljómsveit íslands
síðastliðin fjögur ár og þar áður
með Sinfóníuhljómsveitinni í
Tenerife á Kanaríeyjum og The
Glenn Miller Orchestra.
Hljóðfærið er engin smásmíði
en upprétt stendur það um 180
cm. „Það er stærra en ég,“ segir
David og brosir en hann hefur
átt kontrabassabásúnuna í tvö og
hálft ár og þykir nú kominn tími
til að leyfa fólki að heyra í henni
á tónleikum. Erlendis hafa áður
verið flutt einleiksverk á kontra-
bassabásúnu en hann kveðst ekki
vita til þess að áður hafi verið
fluttir heilir einleikstónleikar
með því hljóðfæri í aðalhlutverki.
Að sögn Davids hefur notkun
kontrabassabásúnu aðallega ver-
ið bundin við stór óperuverk og
nefnir hann þar sérstaklega óp-
erur eftir Wagner og Strauss.
Á tónleikunum í Gerðubergi
verða flutt tvö verk sem samin
eru sérstaklega fyrir kontra-
bassabásúnu, og reyndar þau
einu sem eru sérstaklega samin
fyrir það hljóðfæri, að sögn Da-
TÓM IST
Iðnð
KAMMERTÓNLEIKAR
Áskell Másson: Fantasía, Kadenza,
Partita (Nokturne), Sónata, Hri'm,
Sónatína (frumfl.) Blásarakvintett og
Rhythm Strip. Einar Jóhannesson,
klarínett; Áskell Másson, darabúka;
Guðmundur Kristmundsson, víóla;
Einar Kristján Einarsson, gftar; Steef
van Oosterhout, slagverk; Sigrún
Eðvaldsdóttir, fíðla; Anna Guðný
Guðmundsdóttir, píanó; Bryndís
Halla Gylfadóttir, selló; Sigurður
Ingvi Snorrason, klarínett; Blásarak-
vintett Rcykjavíkur; Pétur Grétars-
son, sneriltromma. Iðnó, laugardag-
inn 21. nóvember kl. 16.
í TILEFNI af 25 ára starfsafmæli
Áskels Mássonar vai’ efnt til tónleika
með verkum hans fyrir næiri fullu
húsi í Iðnó á laugardaginn var. Áskell
hefur undanfarinn aldarfjórðung ver-
ið meðal afkastamestu tónskálda hér
á landi með hátt í sjötíu tónverk á
samvizkunni, þar af á annan tug
verka fyrir sinfóníuhljómsveit.
Kammer- og einleiksverkin mynda þó
meiripart afí’akstui’sins, og af þeim
fengu tónleikagestir að heyra átta
stykki er spönnuðu tímabilið 1978-98,
hvert jieirra fyrir ólíka áhöfn.
vids. Annað þeirra er eftir Ant-
hony Plog, samið árið 1992, og
hitt er eftir Brian Fennelly frá
árinu 1976. Það hefur oft verið
flutt á túbu en í kvöld verður
verkið frumflutt í heild sinni á
upprunalegt hljóðfæri. Onnur
verk á efnisskrá tónleikanna
hafa upphaflega verið skrifuð
fyrir bassabásúnu eða túbu með
Miðað við þá sérstöðu sem Áskell
hefur markað sér á sviði slagverks-
tónlistar var slagverkið minna áber-
andi í hljóðfæravali kvöldsins en
vænta mátti, ef frá eru talin fyrsta
og síðasta verkið auk Partita fyrir
gítar og slagverk. Fyrsta atriði á
dagskrá, Fantasía frá 1983 (svo leið-
rétt úr „1987“ í tónleikaskrá) var lit-
ríkur samleikur Einars Jóhannes-
sonar á klarínett og höfundar á
bjöllutrommuna darabúka frá Aust-
urlöndum nær. Verkið er samið und-
ir áhrifum frá ljóði um árstíðirnar
eftir sígilda kínverska skáldið Lí Pó
og tókust þar á ljóðrænar austrænar
tilfinningar og vestrænn strúktúral-
ismi. Það mætti heyrast oftar í
Áskeli á hljómleikapalli, því trúlega
er hann enn meðal fremstu hand-
trommuleikara landsins, þó að hann
komi allt of sjaldan fram.
Guðmundm- Kristmundsson glírndi
af glæsibrag við hina stuttu en tækni-
lega krefjandi Kadenzu, sem unnin er
úr einleikskafla Víólukonserts Áskels
sem Unnur Sveinbjarnardóttir frum-
flutti 1983, og þótti manni andi verks-
ins lýsa skoðun höfundar á víólu sem
fremur angurværu hljóðfæri. Hin í
t.d. blásarakvintett og básúnu-
tríó. Þau eru eftir Bach, Arnold,
Schmidt, Tomasi og Penderecki.
Auk Davids koma fram á tón-
leikunum Judith Þorbergsson pí-
anóleikari og básúnuleikararnir
Sigurður Sveinn Þorbergsson,'
Oddur Björnsson og Edward
Frederiksen ásamt Blásarakvin-
tett Reykjavíkur.
meginatriðum kyrrláta Partita
(Nokturne) frá því ári síðar var ör-
ugglega flutt af þeim Einari Kristjáni
Einarssyni á gítar og Steef van
Oosterhout á slagverk, en sagði hins
vegar undirrituðum hlutfallslega
minnst af verkunum fyiir hlé.
Fyrri hluta lauk með flutningi Sig-
rúnar Eðvaldsdóttur og Önnu Guð-
nýjar Guðmundsdóttur á Sónötu
Áskels fyrir fiðlu og píanó frá 1993.
Hér kvað heldur við annan tón, því
að vitund undirritaðs bar verkið
verulegan keim af tíðaranda áranna
kringum miðju þessarar aldar, þegar
enn eimdi eftir af nýklassík milli-
stríðsára. Þetta var stærsta og heil-
steyptasta verk fyrri hálfleiks og
prýðilega flutt, þó að drægi til skaða
úr áhrifamætti þess hvað flygillinn
var illa stilltur.
Eftir hlé lék Bryndís Halla Gylfa-
dóttir Hrím fyrir selló án undii’leiks
frá 1978. Verkið var framan af fáð
dökkum og drungalegum tilfinninga-
litum, en hitnaði síðan verulega í
hamsi með m.a. áberandi stökum
tónum með snöggum crescendóum.
Bryndís Halla sá að öðrum ólöstuð-
um um eftirminnanlegasta einleik
Lögga
KVIKMYJVDIR
Háskólabfó
ÚT ÚRSÝN
(OUT OF SIGHT) ★★★
Leikstjóri Steven Soderbergh. Hand-
ritshöfundur Scott Frank, e. skáld-
sögu Elmores Leonard. Tónsmiður
David Holmes. Kvikmyndatökustjóri
Elliot Davis. Aðalleikendur George
Clooney, Jennifer Lopez, Ving
Rhames, Isiah Washington, Don
Cheadle, Steve Zahn, Dennis Farina,
Albert Brooks, Samuel L. Jackson.
120 mín. Bandarisk. Universal 1998.
BANDARÍSKI reyfarahöfundur-
inn Elmore Leonard er í miklu uppá-
haldi hjá kvikmyndaframleiðendum
um þessar mundir, hann á t.d. sög-
urnar að baki hinnar vel heppnuðu
Get Shorty, og hinnar heldur lakari
Jackie Brown. Að þessu sinni fær
hann ágæta meðhöndlun hjá hand-
ritshöfundinum Scott Frank og við-
unandi hjá leikstjóranum Steven
Soderbergh. Það er samt leikhópur-
inn sem gerir gæfumuninn. Vöru-
merki og aðal Leonards eru grát-
hlægilegar persónur, sem gjarnan
koma sér - í seinheppni sinni - í
makalaust kúnstugar kringumstæð-
ur. Að þessu sinni löggan Karen
Sisco (Jennifer Lopez) og bankaræn-
inginn Jack Foley (George Clooney).
Þau verða ástfangin, sem er einkar
óheppilegt þegar löggan þarf að lok-
um að hafa hendur í hári bófans síns.
Frísk og óvenjuleg glæpamynd,
því hún snýst meira um persónurn-
ar, tengsl þeirra og litríkt innræti en
aðgerðir. Kvikmyndagerðin er Leon-
ard blessunarlega trú, hver og ein
sögupersóna fær sitt pláss og er
undantekningarlaust óvenju vel túlk-
kvöldsins með afburða innlifaðri
frammistöðu.
Ef marka má fyrrgreinda Sónötu
og Sónatínuna fyrh’ klarínett og píanó
frá þessu ári sem Sigurður Ingvi
Snorrason og Anna Guðný Guð-
mundsdóttir frumfluttu snöfurlega
efth’ einleik Bryndísar Höllu, virðist
stfll Áskels á seinni árum vera að fær-
ast nær hinni klassísku fyrirmynd um
jafnvægi og tærleika í formi. A.m.k.
hljómaði margt á þá lund á ytra borði,
enda þótt ýmsum leikfettum módern-
ismans eins og t.d. „Flatterzunge“ og
örtónbilum í blæstrinum væri ekki
með öllu vai-pað fyrir róða. Hér sem
fyn- var til vanza klökkur hljómur
flygflsins, sem í því ástandi hefði frek-
ar átt heima á villtavesturskrá en í
tónleikasal.
Blásarakvintett Reykjavíkur lék
þessu næst rúmlega kortérslangan
Blásarakvintett Áskels frá árinu
1991. Verkið hefði að smekk undir-
ritaðs mátt brydda aðeins meira upp
á sjálfstæðari pólýfónískum vinnu-
brögðum og heyranlegri púlsrytma
en gert var í þéttriðnum blás-
arasatzinum, en seinni hlutinn átti
sín augnablik, kannski ekki sízt fyrir
og bófí
uð. Jafnvel Clooney sýnir tilþrif.
Framleiðendurnir hefðu getað aug-
lýst „Clooney leikur!“, líkt og „Garbo
talar!“ í eina tíð. Hann er vissulega
takmai’kaður leikari, en persóna
hans nýtur sín hér til fullnustu, það
gerir gæfumuninn. Jennifer Lopez,
sem var svo minnisstæð í illleikan-
legu hlutverki í U-Turn, sannar hér
að senustuldur hennar í mynd Sto-
nes var engin tilviljun. Seiðmagnað
kjarnorkukvendi. Minni hlutverkin
eru einnig dýrðlega skipuð. Ving
Rhames er traustur að vanda sem
félagi Foleys á glæpabrautinni; Don
Cheadle er gustmikill sem snarrugl-
uð, þeldökk glæpaspíra og tugthús-
limur og Dennis Farina er 100% í
fínu smáhlutverki sem faðir Lopez.
Þeir eru hinsvegar óborganlegir í
dæmigerðum, bráðfyndnum Leon-
ardsköpunarverkum, þeir Albert
Brooks sem huglaus hvítflibba-
ki-immi og Steve Zahn sem guðsvol-
aður smákrimmi, „með laust bfla-
stæði á milli eyrnanna“, einsog félagi
hans, Foley, orðar það. Zahn gerh’
erkiflónið, ímyndunarkrimmann og
hasshausinn Glenn að eftirminnilegri
persónu. Ekki má heldur gleyma
Michael Keaton, sem er svo flinkur
að hann gerir örhlutverk aula í FBI
allt að frábærum þætti í þessu bráð-
fyndna púsluspili. Þessi mannskapur
heldur fjörinu gangandi með stfl.
Soderbergh hefur fátt gert eftirtekt-
arvert síðan hann vakti athygli fyrir
hina ofmetnu Sex, lies and videota-
pes, að þessu sinni er handbragð
hans hreint ekki sem verst, einkum
sleppur hann vel frá fjölmörgum aft-
urhvörfum í framvindunni, sem
hefðu getað riðið henni að fullu í
höndum minni spámanns. Tónlist og
klipping eru langt yfir meðallagi.
Sæbjörn Valdimarsson
innslagsbrotin úr Liljulaginu sem
undu sig inn og út líkt og gripdýr á
vindskeið frá víkingaöld. Niðurlagið í
þéttingsöruggri túlkun þeirra félaga
var töluvert áhrifamikið, enda þótt
skraufþurr hljómburður hins nýlega
endurreista Iðnósalar gerði fjarska
lítið fyrir samhljóminn, svo vægt sé
til orða tekið.
Það kom þó minnst að sök í lokaat-
riðinu. Klykkt var út með verki, sem
gegn öllum líkum reyndist skemmti-
legasta atriði kvöldsins, „Rhythm
Strip“ (1997) eða dúó - að maður segi
ekki einvígi - milli tveggja sneril-
trommuleikara. Pétur Grétarsson sló
„sópran“ með lífið að veði, og Steef
van Oosterhout lúði „alt“ og „tenór“
af ekki minni hvötum; oftast með
sneril uppi, en stundum án. Það er fá-
um öðrum trúandi en Áskatli til að ná
að kreista jafnmörg og ólík blæbrigði
úr jafn einhæft herskáum frekjudalli
sem sneriltromman er venjulega, en
þar fyrir utan var vel uppbyggð hólm-
gangan þrungin spennu og gáska,
sem tónskáldið mætti að ósekju láta
oftar eftir sér í verkum sínum. Þeir
tvímenningar léku af magnaðri ná-
kvæmni, hvassri snerpu og sópandi
innlifun við mikinn fógnuð áheyrenda,
og lauk þar með fjölbreyttum „por-
trett“-tónleikum Áskels Mássonar á
björtum nótum úr óvæntustu átt.
Ríkarður Ö. Pálsson
Úr óvæntustu átt