Morgunblaðið - 24.11.1998, Síða 50

50 ÞRIÐJUDAGUR 24. NÓVEMBER 1998
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
SIGRÍÐUR
VALFELLS
+ Sigríður Val-
fells fæddist, í
Reykjavík 11. aprfl
1938. Hún lést á
gj örgæsludeild
Sjúkrahúss Reykja-
víkur hinn 11. ndv-
ember siðasliðinn.
Foreldrar hennar
voru Sveinn B. Val-
fells, forstjdri í
Reykjavík, f. 26.
september 1902, d.
6. febrúar 1981, og
Helga Bjarnason
Valfells, f. 24. sept-
ember 1909, d. 11.
ndvember 1974. Bræður henn-
ar eru Ágúst og Sveinn Val-
fells.
Að stúdentsprdfi loknu frá
Menntaskdlanum í Reykjavík
árið 1956 stundaði hún fram-
haldsnám bæði í
Evrdpu og Banda-
rikjunum og lauk
doktorsprdfi í mál-
vísindum frá Har-
vard-háskdla árið
1967. Sigríður var
prdfessor í málvís-
indum við Uni-
versity of Was-
hington í Seattle og
Columbia Uni-
versity í New York.
Haustið 1980 er
hún var stödd hér á
landi lamaðist hún í
bflslysi. Sigríður
var lengi á sjúkrahúsi en bjd
síðan í húsi því er hún dlst upp
í ásamt ráðskonum er aðstoð-
uðu hana í fötlun hennar.
Utför hennar fdr fram í
kyrrþey.
Á vopnahlésdegi mikla stríðsins,
11. nóvember sL, er skammt var lið-
ið af hádegi lést frænka mín Sigríð-
ur Valfells eftir harða raun. Á sama
degi og nær á sömu stundu og móð-
ir hennar Helga 24 árum fyrr.
Sveinn B. Valfells, faðir hennar, lést
11. febrúar 1981.
Fyrstu 42 ár ævi sinnar var Sig-
ríður Valfells glæsileg heimskona,
létt í spori og fjölmenntuð. Gullin-
hærð, meðalhá vexti og spengileg.
Hrókur alls fagnaðar, leiftrandi í til-
svörum og skemmtileg í samræð-
um, gestrisin, umhyggjusöm við
sína nánustu og frændgarð. Það var
ótrúlegt hversu mikið henni tókst
að varðveita af þessum eiginleikum
eftir að hún lenti í umferðarslysi
fy/ir átján árum. Bifreið, sem Sig-
ríour ók á ferðalagi til Haukadals
með Sveini fóður sínum, Denna
bróðursyni og Mæsu móðursystur,
Blómastofa
Fnðjmm
SuðuriandsbrautlO
108 Reykjavík • Sími 553 1099
Opið öll kvöld
'ál kl. 22 - einnig um helgar.
Skreytingar fyrir öll tilefni.
Gjafavörur.
MARAÞON
Jjölvítamín
Vítamín og steinefni fyrir
íþrótta- og athafnafólk
hvolfdi. Farþegarnir sluppu án var-
anlegra stóráverka. Sigríður ekki.
Þessi dagur skildi Sigríði Valfells
eftir lamaða upp að hálsi. Hún gat
beitt handleggjum sínum en fingrum
nær ekki. Þetta eru einni manneskju
í blóma lífsins þau örlög, að heil-
brigður maður getur þeim með eng-
um orðum lýst. Maður getur aðeins
farið hjá sér í vanmætti sínum og
kjarkieysi hvemig manneskjan get-
ur reist sig upp við þessar aðstæður.
Borið harm sinn með þeim hætti að
kveinka sér hvergi. Vilja heldur
ræða um vandamál annarra en sín
eigin. Kjarkur slíks fólks getur verið
með ólíkindum. Sigríður sýndi þenn-
an kjai-k. Mér fannst henni í þessu
bregða til ömmu sinnar Sigríðar
Jónsdóttur Ólafssonar ritstjóra, sem
bar langæan heilsubrest sinn með
glettinni hetjulund. Enginn fær auð-
vitað séð inn í hugskot hugprýðinn-
ar. Þar hljóta samt að vera skin og
skúrir því tæpast enginn er allur úr
stinnu stáli steyptur.
Á þessum átján árum frá slysinu
heyrði ég Sigríði Valfells aldrei
mæla æðraorð. Þó var oft við mikla
erfiðleika að etja. Líkamlegt ástand
var stundum með þeim hætti að
maður spurði sig stundum að því,
hversu mikið harðrétti einn mann-
legur líkami megi þola. Svarið er nú
fengið. Hún lést eftir 10 daga legu á
^miiiirrg
H
H
H
H
H
H
H
H
H
H
Erfidrykkjur
H
H
H
H
H
H
H
H
H
H
, S/mi 562 0200 ^
llIIIIIIIIll
ÚTFARARST OFA
HAFNARFJARÐAR
Stapahrauni 5, Hafnarfirði, sími 565 5892
Persónuleg,
alhliða útfararþjónusta.
Sverrir Olsen, Sverrir Einarsson,
útfararsfióri útfararstjóri
Útfararstofa íslands
Suóurhlið 35 ♦ Sími 581 3300
Allan sólarhringinn. www.utfararstofa.ehf.is/
gjörgæsludeild þegar öll læknisráð
voru úti.
Margar mínar fyrstu bernsku-
minningar eru um frænku mína
Siggu. Við systkinabörnin lékum
okkur daglega saman á fyrstu árum
seinna striðsins. Við vorum ákaflega
samrýnd og góðir vinir. Við létum
gefa okkur saman oftar en einu
sinni og settum upp gyllta gardínu-
hringi sen tákn um hjúskapinn. Ein-
hverjar deilur munu samt hafa
komið upp á milli hjónanna því eitt
sinn barði ég hana í hausinn með
skóflu. Það kom blóð og hún hljóp
grátandi heim. Eftir stóð ég og nú
með nokkrar grunsemdir í mínum
heimska haus, að svona ætti maður
líklega ekki að fara að stelpum.
Mynd illvirkisins er enn ljóslifandi í
huga mínum og hefur ef til vill orðið
mér til viðvörunar. Mér var þetta
fyrirgefið sem betur fer og milli
okkar Siggu fór eftir þetta aldrei öf-
ugt orð meðan hún lifði. Enn finnst
mér samt að halli á mig eftir þetta
atvik, svo mikla vinsemd, sem Sig-
ríður Valfells auðsýndi mér alla ævi
síðan.
Fjölskylda hennar fluttist til Am-
eríku á stríðsárunum og dvaldi þar
um nokkurra ára skeið. Eftir heim-
komuna voru strákar víst mest
hættir að leika sér með stelpum.
Sigga skaraði síðan fram úr í barna-
skólanum, hljóp yfir einn bekk auk
þess að vera í rauninni öðru ári til
viðbótar á undan sínum árgangi.
Þar með var hún komin fram úr
mér aumum neðribekkingi og kynn-
in strjáluðust dálítið eins og gengur.
Sigríður sigldi mikinn á mennta-
brautinni. Varð stúdent með hárri
einkunn árið 1956. Hún nam síðan
franskar bókmenntir í Gstad í Sviss
og síðan við Sorbonne í París. Það-
an lá leiðin til Harvard í Bandaríkj-
unum og lauk hún þaðan doktors-
prófi í málvísindum árið 1967. Hún
gegndi síðan háskólakennarastöð-
um í Seattle, New York, Helsinki og
í Reykjavík. Hún gaf út kennslubók
í forníslensku, „Old Icelandic", sem
kom út hjá Oxford University Press
1981.
Hún var foreldrum sínum um-
hyggjusöm dóttir. Skiljanlega var
einkadóttirin augasteinn móðurinn-
ar, Helgu Ágústardóttur H. Bjarna-
sonar. Menntun og upplýsing var í
hávegum höfð í Bjarnason-fjöl-
skyldunni og stundum ekki heiglum
hent að etja þar kappi. En um-
hyggja og hjálpsemi voru líklega
þær dyggðir sem mest áherzla var á
lögð í uppeldi barnanna hjá þeim
Sveini og Helgu.
Sigríður bjó í Bandaríkjunum um
margra ára skeið að námi loknu. Á
heimili hennar í New York kom ég
nokkrum sinnum og var vel fagnað.
Eftir slysið og lát fóður síns settist
hún að í húsi foreldra sinna í
Blönduhlíð 15. Einnig fór hún oft-
loma
bwði
m
CUaúðskom
v/ Possvo0ski»‘kjt4gaFt3
Sfmh 554 0500

y-

Þegar andlát
ber að höndum
Útfararstofa kirkjugarðanna ehf.
Sími 551 1266
Allan sólarhringinn
lega í sumarbústað fjölskyldunnar á
Þingvöllum, þar sem marga gróður-
gersemi er að fmna. Hún seldi íbúð-
ina í New York og keypti sumarhús
í Orlando. Þangað sem henni þótti
gott að fara. Eru þeir ófáir vinir
hennar sem hún hefur vísað þar til
gistingar. Þó hin ramma taug dragi
til föðurtúna, þá grær óhjákvæmi-
lega önnur taug í hina áttina. Þau
lönd sem menn gista langdvölum
eignast hlut í sálinni. Þangað verða
flestir að leggja leið sína af og til.
Sigríður átti margar góðar stundir í
Ameríku þangað sem hún fór iðu-
lega sér til upplyftingar og naut þá
aðstoðar góðs fylgdarfólks.
í landi Skógræktarinnai- í Hauka-
dal áttu fjölskyldur okkar sumarat-
hvörf þegar við vorum börn. Veran
þar var snar þáttur í lífi okkar árum
saman. Það var oft rigning og
krökkunum leiddist inni. Mæsa
sagði að nú hlyti hann að vera búinn
að rígna úr sér, það væri búið að
rigna svo lengi.
En hann rigndi bara áfram og
einn daginn stóð Mæsa fyrir al-
mennri vatnsgallavæðingu. AJlt veð-
ur var afnumið og byggja skyldi lít-
inn sveitabæ í Haukadal. Það var
stungið torf á holtinu, ferkantaðir
blikkbrúsar fengu húsform sem
báru uppi torfþökin. Rauðmálaðir
tréstafnar með ekta glergluggum
prýddu þennan þríhúsaða burstabæ
með rauðum skorsteini upp úr mið-
þekjunni. Það fannst framliðinn
spóaungi í móanum og var hann
jarðsettur þarna að húsabaki. Þess-
vegna hét þarna að Spóastöðum.
Við Sigga tókum við búsforráðum á
þessu höfðingjasetri og bjuggum
þar lengi. Eftir okkar fardaga komu
svo aðrar frænkur og frændur og
hélst þarna lengi byggð.
Árin liðu og börnin tognuðu.
Haukadalur hélt samt áfram að
vera mikill þáttur í vitundinni.
Hann hafði gróið einhvernveginn
inn í sálirnar á þann veg, að heims-
borgaramir leituðu fyrr eða síðar til
þess staðar, þar sem hamingjan ein
hafði ríkt og hver dagur hafði verið
sem þúsund ár. Hann varð það fyr-
irheitna land hugans þangað sem
allar götur liggja til af heimsins
hálagleri. Siggu varð tíðrætt um
dalinn okkar og allar minningarnar
þaðan. Þá ljómuðu augun og tíminn
hvarf úr vitund okkar. Otrúleg smá-
atriði stukku ljóslifandi fram á svið-
ið og gleðin ein ríkti.
Á miðju þessa síðasta sumars
síns stefndi Sigga Valfells öllu fólk-
inu til Haukadals. Þar hittumst við
gömlu Haukdælirnir hátt upp í hlíð
í björtu veðri. Þar var fjölmenni,
mörg nestisskrín uppi og mikill
fagnaður. Síðan var haldið að
Haukadalskirkju og stiginn og
sunginn hringdans á hlaðinu. Gústi
stórifrændi söng þar öll erindin í
Malakoff við harmónikkuundirleik
litlafrænda. Gleðidagur fyrir okkur
öll. Sigga frænka gladdist með okk-
ur og naut þessa hinsta dags síns í
Haukadal.
Síðast þegar við Sigga hittumst á
haustmánuði töluðum við enn um
Haukadal og fegurðina á Spóastöð-
um. Ef til vill getur þú séð himna-
ríki ef þú bara horfir nógu vel og
lengi og skerpir sjónina með minn-
ingum þínum. Þær bestu tekur eng-
inn frá þér. Þær fylgja þér til endi-
markanna - hvar sem þau svo er að
finna.
Halldór Jónsson, verkfr.
Stutt er dvöl
í stundar heimi
líður líf
fyrr en lýði varir,
sem hvirfilbylur
um haf strjúki,
Ijómi leiftur
um loftboga.
Hvað er lífið?
Ljós sem slokknar,
blásin bóla,
sem brestur og hjaðnar,
boði sem brotnar
á bana ströndum,
hjóm, hégómi,
hrapandi stjarna.
Svo kvað skáldið Jón Olafsson,
langafi hinnar látnu.
Stjörnuhrap á heiðum nætur-
himni var eitt sinn talið tákna fráfall
manns. Nú voru slík tákn á lofti við
nýlega heimkomu mína til landsins.
í mínum venslahópi hafði Sigríður
Sveinsdóttir Valfells verið ein af
skærum stjörnum fjölskyldunnar,
sem fékk þó ekki að skína sem
skyldi, því örlögin di'ógu skyndilega
ský fyrir birtuna í miðju lífshlaupi.
Og nú er skinið að fullu slokknað.
Við Sigga vorum systkinabörn, og
var því von, að vegir okkar lægju oft
saman. Eg fylgdist því náið með
æsku hennar, einkum þar sem
Sigga dvaldist oft um stundar sakir
í umsjá móður minnar á sumar-
heimili okkar. Þá var þar lítil, ljós-
hærð hnáta glaðvær í góðu um-
hverfi umvafin nærgætni frænku
sinnar. Árum seinna, þegar ég var
við nám í Bandaríkjunum, átti ég
athvarf í skólafríum hjá móðurbróð-
ur mínum í New York-borg og
fylgdist þá með því hvernig ung
dóttir hans kynntist fyrst erlendum
háttum og tungu, en framhald þess
átti einmitt síðar eftir að verða
hennar sérnám og ævistarf.
í lok styrjaldai- í Evrópu var mér
falið það vandaverk að vera leið-
sögumaður hennar og bræðra henn-
ar yfir Atlantshafið á leið heim til
íslands. Hófst ferðin í járnbraut, og
var farið í áföngum upp til Halifax í
Kanada, en þaðan var haldið á
leiguskipi um Atlantsála til Reykja-
víkur. Hver ferðalangur í hópnum
átti á leiðinni að huga að sínum
föggum, og er mér minnisstætt hve
litlu stúlkunni var annt um, að allt
kæmist til skila af handfarangri,
sem þannig var fluttur heimsálfa á
milli, borið á litlum herðum. Sam-
viskusemi var henni í blóð borin.
Einnig stendur mér fyrir hug-
skotssjónum ung, ljóshærð og hnar-
reist skólastúlka, sem hafði nýlega
tekið stúdentspróf hér í Menntaskól-
anum, og hélt út í heim, þar sem hún
lauk doktorsnámi í málvísindum.
Mér er ljúft að rifja upp minn-
ingu um alúð frænku minnar, þegar
hún sem ung kona í New York tók á
móti okkur hjónum, er við komum
úr langferð sunnan úr löndum. Þá
var hún búsett þar vestra og var
orðin veraldarvanur stórborgari,
þaulmenntuð í málsögu og víðlesin.
Við heimkomuna að námi loknu
brosti lífið við glæsilegri, vel mennt-
aðri konu, sem voru allir vegir fær-
ir. Hún vann við að semja bók um
forníslensku, sem er handbók fyrir
erlenda áhugamenn um íslensk
fræði. Var þessi bók gefin út af Ox-
ford University Press 1981 og heitir
„Old Icelandic, an introductory
course“. Sigríður átti ekki langt að
sækja áhuga fyrir málvísindum, því
langafi hennar Jón Ólafsson skáld
var mikill málvöndunannaður og
samdi meðal annars kennslubækur
um íslenska tungu, svo sem Móður-
málsbókina 1911 og Orðabók 1915.
Eg vil síður muna eftir bílslysi
eða rifja upp þunga legu Sigi'íðar og
líf í hjólastól. Sigríður bar það hlut-
skipti sitt þó með stillingu og æðru-
leysi, og gerðu bræður hennar og
aðrir venslamenn þá tilveru eins
hagstæða og unnt var.
Lífið gekk áfram við aðrar að-
stæður en áætlað hafði verið. Enn
nutum við hjón, ég og Sigi'ún kona
mín, gestrisni Sigríðar í góðra vina
hópi í sumarhúsi við Þingvallavatn,
eða glöddumst yfir heimsókn henn-
ar, því Sigríður var full af fróðleik
og frásagnargleði, og sá oft bros-
legu hliðarnar á mörgum dægur-
málum, sem bar á góma. Hún var
jákvæð í viðhorfi, hafði að vísu sínar
föstu skoðanir á mönnum og mál-
efnum, en viðræður við hana voru
alltaf mannbætandi.
Nú er þessari dvöl hennar lokið á
meðal okkar. Afi Sigríðar, dr. Ágúst
H. Bjarnason prófessor, ritaði svo í
lok bókar sinnar um Almenna sálar-
fræði: „Enginn veit hvað við tekur,
þegar þessu lífi lýkur, en hafi menn
lifað því vel og samviskusamlega,
sjálfum sér og öðrum til góðs og
gert skyldu sína í hvívetna, er um
ekkert að sakast og engu að kvíða.“
Við munum geyma margar góðar
minningar um Sigríði og við Sigrún
þökkum fyrir hugljúfar samveru-
stundir.
Sturla Friðriksson.