Morgunblaðið - 26.11.1998, Blaðsíða 30

30 FIMMTUDAGUR 26. NÓVEMBER 1998
LISTIR
MORGUNBLAÐIÐ
GUNNAR J. Árnason, Hjálmar H. Ragnarsson nýráðinn rektor Listaháskóla Islands ásamt eiginkonu,
Ásu Richardsdóttur, og Karólínu Eiríksdóttur tónskáidi hlýða á Pál Skúlason rektor HÍ.
Einn skóli á sama
grunni undir sama þaki
Páll Skúlason rektor Háskóla íslands á fundi Félags um Listaháskóla.
EFNI fundarins var
söfnun hugmynda að
stefnu skólans og að
hefja umræðu um
væntanlegt hlutverk
hans. Listaháskóli íslands er sjálfs-
eignarstofnun og er stjórn hans
skipuð þremur fulltrúum Félags
um Listaháskóla og tveimur fulL
trúum tilnefndum af ráðherra. I
skipulagsski-á að Listaháskólanum
sem samþykkt var á stofnfundi
hans 21. september sl., kemur fram
að starfi skólans skuli skipa í deild-
ir eftir listgreinum. Stjórn skólans
ákvarðar deildaskiptingu. Eins og
fram hefur komið munu þrír lista-
skólar sameinast undir þaki Lista-
háskólans, Leiklistarskóli Islands,
Myndlista- og handíðaskóli íslands
og Tónlistarskólinn í Reykjavík.
Fram kom á fundinum að ýmsar
óskir og hugmyndir eru uppi um að
fleiri listgreinar verði teknar upp
við Listaháskólann, s.s. listdans og
byggingarlist. Þá hafa áður komið
fram sjónarmið um að kvikmynda-
gerð verði einnig ein af framtíðar-
greinum listaháskólans.
Pétur Einarsson formaður fé-
lagsins setti fundinn og sagði að
vonandi yrði þetta fyrsti fundurinn
af fleirum sem haldnir yrðu á
næstu mánuðum þar sem hug-
myndum yrði safnað til úrvinnslu
stjórnar skólans og nýráðnis rekt-
ors, Hjálmars H. Ragnax-ssonar.
Hann bar jafnframt fram þá ósk að
félagsmenn og velunnarar Listahá-
skólans myndu sem lengi enn hefja
umræðu um framtíðarstefnu Lista-
háskólans með orðunum „Mikið
væri gaman ef...“ og „Hvernig væri
ef ...“ „Þannig söfnum við hug-
myndum í pott og viðhöldum frjórri
umræðu um framtíð Listaháskól-
ans,“ sagði Pétur Einarsson.
Samfélag kennara
og nemenda
Páll Skúlason rektor HI reifaði í
erindi sínu hvaða hugmyndir lægju
til grundvallar hefðbundnum vest-
rænum háskólum og hvemig þær
gætu samrýmst markmiðum Lista-
háskóla. „Háskólar eru vestræn
fyrii-brigði, stofnaðir á miðöldum
upp úr klaustuxreglum og vonx eins
konar samfélög ft'æðimanna og
nemenda þeirra. Okkui' í Háskóla
Islands hefur alltaf verið kært og
tamt að tala um Háskólann sem
samfélag nemenda og kennara sem
stefna að ákveðnu sameiginlegu
markmiði. Það má segja að starf-
semi háskóla snúist um eitt megin-
markmið og eitt hugtak sem er
hugtakið þekking. Strax og ég nefni
þetta hugtak þá getum við spurt
okkur hvort starf Listaháskóla ætl-
ar að snúast um þetta eða ætlar
hann að greina sig frá þessu. Starf-
semi háskóla snýst um að afla
þekkingar, varðveita þekkingu og
miðla þekkingu." Páll dró samlík-
ingu á milli þekkingarleitar vísinda-
mannsins og listamannsins, „því
þekldngarleit í hefðbundnum há-
skóla miðar ekki bara að bóklegri
þekkingu heldur líka starfsbund-
inni þekkingu, kunnáttu á ein-
hverju tilteknu sviði. Háskólanám í
listum hlýtur einnig að beinast að
kunnáttu en sameiginlegt vísindum
og listum er skapandi, frjó og fi-urn-
leg hugsun. Allt eiginlegt vísinda-
og fræðastarf er skapandi og
þannig tengjast listimar og vísind-
in saman.“
Lykilhugtak er frelsi
Páll nefndi annað atriði sem
hann kvað lykilhugtak alls há-
skólastarfs, „... en það er frelsi.
Við tölum gjarnan um akademískt
frelsi. Vísindamenn þurfa rann-
sóknafrelsi og kennslufi-elsi og
þetta er mjög djúpstætt atriði í
öllu akademísku starfi en um leið
eitt af því sem alerfiðast er að gera
þeim grein fyrir sem ekki þekkja
til háskólastarfs. Sams konar frelsi
hlýtur einnig að vera grundvallar-
atriði í starfi og hugsun allra lista-
manna. I vissum skilningi eru ekki
til neinir yfirmenn í háskóla, kenn-
ararnir hafa frelsi til að kenna á
sínu fræðasviði og deildirnar eru
sjálfstæðar í að móta sína stefnu
Félag um Listaháskóla
*
Islands efndi til um-
ræðufundar um Lista-
háskólann í Norræna
húsinu sl. mánudags-
kvöld. Frummælendur
voru Páll Skúlason
---------------?-----
rektor Háskóla Islands,
----------7----------
Gunnar J. Arnason list-
heimspekingur og
Hjálmar H. Bagnars-
son rektor Listaháskól-
ans. Hávar Siguijóns-
son fylgdist með
fundinum.
og kennsluhætti. Hlutverk rektors
og stjórnar háskólans er fólgið í að
skapa skilyrðin til að starfið geti
átt sér stað. Ég tel að Listaháskóli
hljóti að þurfa að sameina þrjá
þætti í starfi sínu. Það er að vera
miðstöð fræðilegrar kennslu, mið-
stöð listrænnar þjálfunar og aðset-
ur þar sem átt getur sér stað skap-
andi list í samstarfi nemenda og
kennara. Vandinn verður að sam-
eina þetta þrennt með einhverjum
hætti.“
Sjálfstæð hugsun
Páll nefndi loks þau skilyi-ði sem
deildirnar settu nemendum og
kennurum. „Deildirnar setja nem-
endum inntökuskilyrði en þar eru
gerðar ákveðnar kröfur um tiltek-
inn undirbúning, t.d. stúdentspróf
af ákveðinni braut. Við ráðningar
kennara setja deildirnar einnig
skilyi’ði og enx þeir valdir eftir
hæfni sem metin er af sérstaklega
skipaðri dómnefnd. Markmið
kennslunnai' er að kenna nemend-
um sjálfstæði í vinnubrögðum og
efla með þeim sjálfstæða gagnrýna
hugsun. Þannig verða til sjálfstæðir
fræðimenn sem geta borið uppi
merki akademískrar hugsunar og
rannsókna." Páll kvaðst fagna til-
komu hins nýja Listaháskóla og
bauð stjóm og rektor til samstarfs
og ráðlegginga um allt það er að
gagni mætti koma við stofnun hins
nýja háskóla.
Þrjár skólastefnur
Gunnar J. Amason ræddi í erindi
sínu um þrjár stefnur sem uppi
væm innan listaakademískrar
hugsunar og listaháskólar eru
stai'fræktir í samræmi við. „Það er
í fyrsta lagi „hefðarskólinn“, sem
leggur mest upp úr vemdun og við-
haldi þess arfs sem menningin býr
að. Við verðum að viðhalda þeim
arfi sem við byggjum á. Gefa nem-
endum þann gx-unn sem aði-ir hafa
gengið að. Hver og einn verður svo
að nýta sér arfinn á þann hátt sem
hann kýs sjálfur. Við getum ekki
sagt til um hvað nemendur eiga að
gera þegar út í listalífið er komið.
En þeir hafa þá að minnsta kosti
traustan undirbúning. I öðm lagi
má nefna „starfsþjálfunarskólanrí*.
Hann leggur mest upp úr undir-
búningi að starfsferli listamanns-
ins. Hann verður að taka mið af því
að nemendur séu vel undirbúnir til
að mæta því starfsumhverfi sem
tekur við þegar skóla lýkur. Þriðju
skólastefnuna nefni ég „tilrauna-
skólann". Þar er lagt mest upp úr
nýsköpun og endurnýjun. Þar er
hugsunin sú að listaskóli nái ekki að
sinna sínu hlutverki ef hann ræktar
ekki skapandi og gagnrýnið hugar-
far með nemendum sínum. Við
verðum að koma fram við nemend-
ur eins og jafningja og þeir verða
sjálfir að taka ákvörðun um hvaða
stefnu þeir vilja taka í list sinni.
Skólinn á ekki að móta þá á sína
lund. Aðeins á þann hátt munu þeir
standa sig því í umhverfi sem tekur
við að námi loknu.“
Verðum að ná
jafnvægi
Gunnar rakti síðan hvernig
þessar þrjár stefnur snérust hver
gegn annarri í gagnrýni og einnig
hvernig þær sameinuðust sitt á
hvað, tvær og tvær í gagnrýninni á
þá þriðju. „Allir þessir skólar eru
til í einni eða annarri mynd og
spurningin er hvort gera þurfi upp
á milli þeirra eða skoða þá í sam-
hengi við hugmyndir um
akademíska grunnhugsun. Við sjá-
um þá að þeir eru af sama meiði en
hver þeirra leggur ofuráherslu á
einn þátt á kostnað hinna. Ég tel
að við þurfum að reyna að leita
jafnvægis á milli þessara kosta og
vera nægilega sveigjanleg til að ná
utan um hin ólíku viðhorf sem þar
birtast.“
Spennandi og ögrandi
„Ég er fyrst og fremst kominn
hingað til að hlusta, ekki til að
tala,“ sagði Hjálmar H. Ragnars-
son nýráðinn rektor Listaháskól-
ans. Hjálmar tekur formlega við
starfinu 1. janúar næstkomandi og
sagði ekki tímabært að vera með
stórar yfirlýsingar á þessu stigi.
„í dag er Listaháskóli íslands
fyrst og fremst hugmynd, með fyr-
irheiti um bjartari tíma um list-
menntun á háskólastigi. Þessari
hugmynd hefur verið gefin umgjörð
með skipulagsskrá en öll mótun
starfsins er í raun ennþá á byijun-
arreit. Vinnan framundan er því
bæði spennandi og ögrandi. Ekkert
liggur þó enn fyrir hvernig þessi
skóli eigi að líta út sem ein heild,
með eina skólastefnu og eina menn-
ingarstefnu. Því vantar enn mikið á
að hægt sé að gera kostnaðarút-
reikninga sem eitthvert mark er
takandi á. Framundan er gífurleg
vinna og óðs manns æði að ætla sér
að haska henni af á fáum vikum eða
mánuðum. Við skulum ekki gleyma
því að þessi vinna á eftir að ráða úr-
slitum um hvort með skólanum
eflist þeir kraftar sem leiða sköpun
okkar til afreka á nýrri öld. Hvort
innan hans verði til samfélag sem
ungt fólk næstu kynslóðar vill taka
þátt í. Við verðum að taka mið af
því við undirbúninginn að skilgi'ein-
ingar á list og listsköpun eru sí-
breytilegar. Við þurfum að brjóta
múrana á milli listgreinanna og sjá
til þess að það stjórnskipulag sem
skólanum verður sett verði ekki að
hengingaról í okkar daglega starfi.“
Nýr og sjálfstæður skóli
„I þeim forsendum sem ég lagði
fram er ég réð mig í starf rektors
lagði ég ríka áherslu á að Listahá-
skólinn væri nýr skóli á sjálfstæð-
um forsendum. Einn skóli á sama
grunni undir sama þaki. Skólinn
yrði samfélag eða torg í lifandi
tengslum við almennt menningarlíf
í landinu, miðstöð framsækinnar
listsköpunar og suðupottur nýrra
hugmynda. Markmiðið yi'ði að
skerpa sköpunargáfu, bæði nem-
enda og annarra þeirra sem störf-
uðu við skólann. Efla víðsýni og
þekkingu, þjálfa listtækni og leikni
°g byggja upp starfsnám. Kennslu-
hættir ættu að taka mið af þörfum
nemenda í alþjóðlegu íslensku sam-
félagi og stærð og umfang taka mið
af íyrirsjáanlegri þörf á listmennt-
uðu fólki og áframhaldandi upp-
byggingu menningarlífs í landinu.
Stefnt yrði að því að skólinn yrði
samkeppnishæfur við sambærilega
skóla erlendis og reynt yrði að laða
að erlenda nemendur og kennara.
Fullbúin aðstaða undir einu þaki er
ein meginforsenda þess að skólinn
geti starfað á raunhæfan hátt sem
eitt og samhangandi fyrirbæri. Því
þyrfti nýtt húsnæði, eða a.m.k. stór
hluti þess, að vera tilbúið þegar
skólinn verður settm- í fyrsta sinn.“
Ekki úr gömlum glefsum
Hjálmar sagði að lokum að þrátt
fyrir almennt orðalag hugmynda
sinna um Listaháskólann á þessu
stigi mynduðu þær engu að síður
eina samhangandi fléttu, „... þar
sem hver þáttur hangir á öðrum.
Ég mætti líkja þessu við smíði tón-
verks en þar þekki ég ágætlega til
verka. Tónverk verður ekki smíðað
með því að rífa glefsur héðan og
þaðan úr gömlum verkum, splæsa
þær saman og reyna síðan að
þvinga nýjar hugmyndir inn í heila
klabbið með neyðarúrræðum. Nei,
fyrst verður að hafa grunnhug-
mynd sem lifir sjálf á eigin forsend-
um. I henni finnur maður vísbend-
ingar sem maður ýmist hafnar eða
fylgir eftir og byijar að byggja,
fyrst í smáu en síðan til stærri
forma. Vissulega nýtir maður þekk-
ingu sína og kunnáttu við þessa
vinnu og gömlu verkin manns finna
sér örugglega leið þarna inn með
einum eða öðrum hætti. En í
grunninn er verkið sprottið af
sjálfu sér, af því sem Iagt var af
stað með í upphafi. Ég geri mér al-
veg ljóst að mótun og uppbygging
Listaháskóla Islands verður ekki
eins manns verk. Þar þarf stór hóp-
ur að koma að og helst sem flestir.
Til þess að sú samvinna takist þurf-
um við einmitt að ganga út frá
sömu grunnhugmynd. Annars
komumst við ekkert áfram og af-
raksturinn verður í besta falli ein-
hver samsuða af gömlu og nýju,
eitthvað til að þóknast öllum en
gagnast engum.“