Morgunblaðið - 26.11.1998, Síða 43

MORGUNBLAÐIÐ
_______AÐSENPAR GREINAR
Virkjanamenn
á villigötum
Á SÍÐUSTU miss-
erum hefur, svo sem
alkunnugt er, orðið
mikil umræða í þjóðfé-
laginu um ýmis stór-
væg málefni, er varða
hálendi íslands, nýt-
ingu þess og vemdun.
Fyrr á þessu ári var
m.a. deilt mjög um fýr-
irhugaða skiptingu há-
lendisins milli þeirra
hreppa, sem að því
liggja. Var þeirri hug-
mynd þá hafnað, form-
lega og eftir harðar
umræður á Alþingi, að
koma á samræmdri yf-
irstjórn hálendisins,
sem mjög hefði auðveldað réttum
stjórnvöldum alla heildarsýn og
samræmdar stjórnunaraðgerðir,
hvort heldur sem snertir verndun
eða nýtingu. Það fyiirkomulag,
sem að lokum varð staðfest með
lögum, í andstöðu við vilja mikils
meirihluta þjóðarinnar, má hins
vegar færa í betra horf síðar, þegar
tækifæri býðst og eftir að stjórn-
málamenn hafa öðlast meiri skiln-
ing á þörf fyrir skilvirka og sam-
ræmda stjómun þeirrar þjóðarauð-
lindar, sem felst í óbyggðum okkar
og ósnortnum víðernum. Verri ei*u
hins vegar þau umhverfísslysin,
sem aldrei verða bætt.
Að sjálfsögðu byggist velgengni
þjóðarinnar á komandi árum á
skynsamlegri nýtingu auðlinda
hennar, sem eru fyrst og fremst
náttúra landsins í víðtækum skiln-
ingi (þ.m.t. auðlindir sjávar) annars
vegar og mannauðurinn svokallaði
hins vegar. Að hvoru tveggja þarf
þó að hlúa svo að vel fari. Nýting
náttúrunnar verður að haldast í
hendur við nauðsynlega verndun
hennar og ekki mega stjómvöld
heldur gleyma félagslegum þörfum
borgaranna, þannig að þeir fái not-
ið sín sem best.
Stöðugt fjölgar þeim, sem gera
sér þess fulla grein, að verndun
náttúmnnar má síst af öllu af-
rækja, en svo sem
vænta má era og
munu ætíð verða
skiptar skoðanir með-
al lærðra jafnt sem
leikra um það, hvað
vemda þurfi og
hversu langt eigi að
ganga í verndunarátt,
þannig að eigi sé þar
með heft um of eðlileg
þróun hagrænnar nýt-
ingar náttúragæð-
anna. Athyglisvert er
þó - en ætti reyndar
engum að koma á
óvart miðað við
reynsluna - að oft er
því líkast sem ábend-
ingar frá erlendum mönnum um
þörf á verndun víðema okkar
(hrauna, sanda og gróins lands)
ásamt vatnakerfínu þurfí til að
koma, þannig að mark sé á tekið
hérlendis meðal þeirra manna, sem
áhrif hafa og endanlegt ákvörðun-
arvald í verndunar- og nýtingar-
Verndun og nýting
óbyggðra víðerna varða
ekki einvörðungu íbúa
hlutaðeigandi landa,
segir Páll Sigurðsson,
heldur gjörvalla
heimsbyggðina.
málum. Er aðdragandi að verndun
Þjórsárvera á sínum tíma að sjálf-
sögðu eitt hið kunnasta dæmi
þessa, en önnur mætti vissulega
einnig nefna.
Nú um stundir era í uppsiglingu
hörð átök milli þeirra, sem vilja
nýta í stórauknum mæli orkulindir
(einkum vatnsafl) á hálendi okkar
og á mörgum öðram landsvæðum
til rafmagnsframleiðslu með til-
heyrandi miðlunarlónum og virkj-
unum annars vegar og hins vegar
þeirra, sem beita sér fyrir ríkulegri
verndun landsins, m.a. gegn sum-
um þeim virkjanafyrirætlunum,
sem lengst ganga og sem hafa
munu mest áhrif á ásýnd og eigin-
leika stórra landsvæða. Merkilegt
má heita hve náttúraverndarmenn
(og reyndai' allur almenningur)
höfðu uppi h'til viðbrögð í tilefni af
fyrirhuguðu miðlunarlóni í
námunda við Hágöngur, sem nú er
orðið að veraleika - og hefði þó
mátt ætla, að fordæmi tengd röng-
um ákvörðunum við virkjun Blöndu
á sínum tíma, sem og almenn og sí-
vaxandi umræða í þjóðfélaginu um
þörf á aukinni náttúravemd, hefðu
átt að brýna menn til árvekni. Þess
er þó áreiðanlega ekki að vænta, að
virkjanamenn muni njóta sömu
friðsemdar vai'ðandi þær stórvirkj-
anir og vatnsmiðlanir, sem næst
munu vera á dagskrá verkglaðra
tæknimanna og sumra dugmikilla
stjómmálamanna.
Nýlega hafa, með skýrari hætti
en fyrr, verið opinberað áform
stjórnvalda virkjanamála um stór-
brotnar vatnsmiðlanir og vatns-
virkjanir fyrir austan og norðaust-
an Vatnajökul en einnig á Þjórsár-
svæðinu, sem að mati fjölmargra
gætu leitt til óbætanlegi-a um-
hverfsslysa ef framkvæmd verða í
óbreyttri mynd. Era vægast sagt
lítil líkindi til að nokkurn tíma
muni nást neinar sættir með þeim
mönnum, sem standa sitt hvora
megin víglínunnar í virkjana- og
friðunarmálum, hvað þessar hrika-
legu framkvæmdir varðar, og sýn-
ist ekki óraunsætt að spá því, að í
stórátök stefni meðal þjóðarinnar,
með ófyrirsjáanlegum afleiðingum,
ef ráðamenn virkjanamála fara
fram með sama hugarfari og yfír-
lýsingum sem þeir opinbera nú um
stundir. Því verðm' ekki trúað að
óreyndu, að enn geti átt sér stað
hrossakaup af því tagi sem viðhöfð
vora á sínum tíma, þegar Eyja-
bakkarnir (ómetanlegt votlendis-
svæði austan Vatnajökuls) voru
„framseldii'“ undir miðlunarlón í
Páll
Sigurðsson
FIMMTUDAGUR 26. NÓVEMBER 1998 43^
skiptum iyrir yfirlýsingu stjórn-
valda virkjanamála um að í staðinn
yrði Þjórárveram hhft við að verða
vatnsþró fyrir stórvirkjanir. Skipu-
leg umhverfsvernd var bersýni-
lega það skammt á veg komin hér-
lendis árið 1981, að þáverandi nátt-
úraverndai-yfírvöld gátu fellt sig
við þessa lausn „miðað við aðstæð-
ur“. Lýsti það skammsýni auk
linku, enda bendir nú margt til að
svo kunni að fara, að áður gefið lof-
orð um vemdum Þjórsárveranna
verði ekki haldið þrátt fyrir allt.
Ljóst er af ýmsum yfirlýsingum
stjómmálamanna og annarra ráða-
manna í virkjanamálum, að þeir
vilja enn bjóða upp á lausnir af
þessu tagi (t.d. að hlífa Dettifossi
gegn því að Eyjabakkamir megi í
staðinn fara undir vatn!) og segjast
sannfærðir um að víðtækar sættir
geti tekist um þær, en vonandi
mun almenningur sjá í gegn um
þann spuna og sýna vilja sinn með
skýrum hætti.
Umhverfsvernd á Islandi er
málefni, sem varðar hvern einasta
þjóðfélagsþegn, en hið sama á
einnig við um hvers kyns landnýt-
ingu, sem er til þess fallin að hafa
umtalsverð áhrif á umhverfið.
Þetta gildir m.a. í ríkum mæli um
hálendi okkar og önnur óbyggð
svæði. En vemdun og nýting
óbyggðra víðerna (sem mjög hafa
verið skert í fjölmörgum þjóðlönd-
um svo sem kunnugt er) varðar
ekki einvörðungu íbúa hlutaðeig-
andi landa heldur gjöi*valla heims-
byggðina. I víðernunum felst auð-
lind, sem er með réttu „siðferðileg
sameign“ allra jarðarbúa. Sem bet-
ur fer vinnur nú skilningur á þessu
stöðugt á meðal ábyrgra manna
um heim allan, m.a. fyrir tilstuðlan
ýmissa alþjóðlegra stofnana, sem
láta sig varða umbætur í umhverf-
ismálum. Hagsmunir, sem tengjast
náttúrvernd á óbyggðum land-
svæðum - eins og hálendi Islands -
og landnýtingu þar, era vitanlega-
síður en svo bundnir við íbúa
þeirra byggða, sem liggja að þeim
svæðum, heldur er um að ræða
beina og sameiginlega hagsmuni
og um leið sameiginlegt ábyrgðar-
svið allra Islendinga, sem hafa
jafnframt ríkum skyldum að gegna
í þessu efni gagnvart samfélagi
þjóðanna.
Höfundur er prófcssor í lögfneði
við Háskóla lslands.
Eðalmerki í póststimplun
og póstpökkun
Otto B. Arnar ehf.
Ármúla 29, Reykjavík,
sími 588 4699, fax 588 4696
Klapparstíg 44, sími 562 3614
Fiöskulappi fró
Le Grand vin
Verðkr.l.595
Sendum i póstkröfu
ón endurgjalds.
TILBOÐ
£)6smyndastofa
Gunnars Sngimarssonar
Suðurveri, sími 553 4852
KEIMIMSLA
IÐNSKÓLINN í HAFNARFIRÐI,
Reykjavíkurvegi 74 og Flatahrauni,
220 Hafnarfirði,
sími 555 1490, fax 565 1494.
Netfang: idnhafn@ismennt.is
Heimasiða: http://www.ismennt.is/vefir/idnhafn
Innritun á vorönn 1999
Innritun í allar deildir dagskóla og meistara-
skóla stendur yfir til 30. nóvember.
Skólameistari.
AT VIIMIMUHÚSN Æ OI
Skrifstofuhúsnæði óskast
til leigu
Myndstef, Myndlistarsjóður íslands og Upplýs-
ingamiðstöð myndlistar óska eftir skrifstofu-
húsnæði í miðbæ Reykjavíkur u.þ.b. 100—120
fm (3—4 herb.).
Æskileg staðsetning í eða við gamla mið-
bæinn. Húsnæðið þyrfti að vera laust nú þegar
eða hið allra fyrsta.
Upplýsingar í símum 562 7711 og 562 6659
milli kl. 9 og 13 næstu daga.
FÉLAGSSTARF
V Félagsvist
Félagsvist verður spiluð í Valhöll
í kvöld, fimmtudaginn 26. nóvem-
ber, kl. 20.00.
Gestur kvöldsins verður
Pétur Blöndal, alþingismaður.
Kaffiveitingar. Góðir vinningar.
Allir velkomnir.
Hverfafélög sjálfstæðismanna.
Umhverfis- og skipulagsmála-
nefnd Sjálfstæðisflokksins
Arður/Arðsemi umhverfis-
nefndar á nýrri öld
Opinn fundur í Valhöll laugardaginn 28. nóvember kl. 10.00—12.00.
Gestur fundarins er Magnús Jóhannesson, ráðuneytisstjóri
Umhverfisráðuneytisins.
Allir velkomnir.
Stjórnin.
VHeilbrigðismálanefnd
Sjálfstæðisflokksins
Heilbrigðismál á nýrri öld
Opinn fundur i Valhöll laugardaginn 28. nóvember kl. 10.00—12.00.
Gestur fundarins er Geir H. Haarde fjármálaráðherra.
Allir velkomnir.
Stjórnin.
SMAAUGLYSINGAR
FÉLAGSLÍF
I.O.O.F. 5 = 17911268 = 9.0*
□ Hlín 5998112619 VI 2
Landsst. 5998112619 Vil
I.O.O.F. 11 - 17911268V2 3 Fl.
\t---7/
KFUM
V
Aðaldeild KFUM,
Holtavegi
Sigur hins miðaldra manns.
Ólafur Örn Haraldsson, alþingis-
maður segir frá ferð á suðurpól-
inn. Hugleiðing: Gunnar J. Gunn-
arsson, lektor.
Allir karlmenn velkomnir.
Hjálpræðis-
herinn
Kirkjustræti 2
Kl. 20.30 „Mín saga"
Kafteinn Miriam Óskarsdóttir
heldur áfram með sögu sína.
Allir hjartanlega velkomnir.
FERÐAFÉLAG
# ÍSLANDS
MÖRKINNI6 - SlMI 568-2533
Aðventuferð í Þórsmörk
27.-29. nóvember.
Pantið f dag.
Áramótaferð í Þórsmörk
30. des.—2. jan.
Pantið og takið miða tíman-
lega. Sunnudagsganga 29.
nóvember.
Kl. 14.00 Aðventuganga frá
Mörkinni 6. Kvöldvaka um
Færeyingasögu miðvikudags-
kvöldið 9. des. Sjá ferðir á
textavarpi bls. 619.
ATVINNA
Atvinna — Ferðamál
Ég er 31 árs gömul, hef góða
þekkingu á ensku, ítölsku og
dönsku, auk þýsku og spænsku.
Ég er algjörlega reglusöm,
stundvís og samviskusöm. Ég
óska eftir starfi varðandi ferða-
mál, s.s. í gestamóttöku, hótel-
starfi almennt eða ritara. Get
byrjað strax. Hef stúdentspróf.
Hafiö samband í síma 553 0577.