Morgunblaðið - 01.10.2000, Blaðsíða 23

Morgunblaðið - 01.10.2000, Blaðsíða 23
í- MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 1. OKTÓBER 2000 23 Morgunblaðið/Rax Hvernig er farið að því að meta virkjunar- hugmyndirnarl Virkjunarmenn hafa lengi verið að þróa að- ferðir til að meta hagkvæmni virkjana. Lítill ágreiningur er því um hvernig sá útreikningur gengur fyrir sig. Stóra spurningin snýst um hver sé dýrmætasta nýting landsins í víðustum skilningi. Ekki aðeins í tengslum við nýtingu bænda, hlunnindi og ferðamannaþjónustu. Hið svokallað tilvistargildi má ekki gleymast. Að upplifa eða vita að maður hefur tækifæri til að upplifa náttúruna. Mest athyglin beinist þó að verndun náttúr- unnar, t.d. að varðveita sérstök vistkerfi, fágæt- ar plöntur eða fuglategundir. Nýleg skýrsla Náttúrufræðistofnunar Islands felur í sér að- ferð til að flokka landið eftir gróðurfari. Eftir að hvert svæði hefur verið flokkað í svokallaðar vistgerðir (habitat) er hægt að álykta fyrir um helstu dýrategundir og fleira. Gengið er út frá þremur stigum viðmiða, þ.e. að náttúrufyrirbæri sé sérstætt fyrir héraðið, landið eða jafnvel heiminn allan. Verndargildið er minnst á fyrsta stiginu og hækkar síðan með vaxandi sérstöðu. Stigsetningin verður væntan- lega notuð í lífríkið, jarðfræðina og svo lands- lagið. Það er erfitt að meta gildi landslags. Engu að síður er ástæða til að velta viðfangsefninu fyrir sér eins og gert verður í sérstakri málstofu í október. Forvitnilegt verður að heyra hvað heimspekingar, listamenn og landslagsljós- myndarar hafa að segja um hinar ólfku hliðar landslagsins. Afstæður smekkur Varpa fallegustu myndir Ijósmyndarans ekki Ijósi á sérstöðu landsins? Smekkur okkar er auðvitað bæði afstæður og háður ýmsum ytri skilyrðum. Eðlilega horfa bændur mest tíl græna landsins og hafa vænt- anlega haft nýtingargildið í huga. Borgarbúar hafa gjarnan hrifist af ósnortinni náttúru eins fjarri borgarmenningu og hugsast getur. Gagn- stætt flestum íslendingum eru erlendir ferða- menn oft yfir sig hrifnir af svartri eyðimörkinni Morgunblaðið/Kristinn Sveinbjöm segist vera náttúruunnandi. Þar ráði uppeldi, dvöl í sveit sem unglingur og nám sitt í nátt- úrufræðum par sem kennarar hati verið margir helstu frumkvöðlar okkar um náttúruvernd, svo sem Sigurður Þórarinsson. f- Á jarðhitasvæðunum þykir lýti að leggja þurfi vegi og leiðslur þvers og kruss um landið. Sums staðar má nú spara vegi og leiðslur með því að bora holur á ská útfrá sama pallinum. Á lághitasvæðunum er vatninu dælt upp með þeim afleiðingum að sjálfrennsli til yfirborðs hverfur, t.d. eru allir hverir horfnir í Reykjavfk og Mosfellssveit. Á háhitasvæðunum bregður svo við að um leið og vatn er tekið með bor- holum lækkar þrýstingur í vatnsæðum og vatn- ið fer að sjóða í berginu. Gufa stígur til yfir- borðs, t.d. hefur gufan aukist mjög miMð í Svartsengi. Ekki er langt síðan uppgötvaðist að sjaldgæf- ar örverur þrifust í allt að 100 gráða hita í nátt- úrulegum hverum. í framhaldi af því kom í Ijós möguleiki á því að vinna úr örverunum efni á borð við erfðaefni. Nú hafa menn af því áhyggj- ur af virkjanir valdi því að náttúrulegir hverir hverfi og þar með fágæt lífsskilyrði örveranna. Ólfklegt er að sum háhitasvæði verði virkjuð. Aldrei held ég að virkjað verði við Hrafn- tinnusker eða í Landmannalaugum, enda er þar um vinsæla ferðamannastaði að ræða. Annars snýst spurningin um sambúð eins og í Kerlingarfjöllum. Ekki er útilokað að hægt væri að virkja jarðhita þar þótt meginhvera- svæðið væri látið ósnortið og skíðaskólinn starf- aði óbreyttur. inni í landi. Engu að síður megum við ekM láta hugfallast og stefnum að því að koma á einhvers konar fiokkun á landslagi. Sjaldgæfasta lands- lagið verður væntanlega talið dýrmætast o.s.frv. Með því móti verður vonandi komið í veg fyrir slys eins og urðu við að Rauðhólarnir voru teknir í undirlag undir Reykjavfkurflugvöll. Núna er að koma upp Elliðavatns- og Vatns- endadeila og sjálfsagt að málin séu rædd. Alltof oft hefur því miður gerst að menn hafa áttað sig alltof seint á að eitthvað sem virðist vera mjög algengt í náttúrunni er í rauninni orðið mjög sjaldgæft. Ég get nefnt að nauðsyn- legt er að fara að með varúð á Reykjanesskaga, enda er þar varla nokkurt ósnortið jarðhita- svæði lengur. Þegar öll svæði á Reykjanes- skaga og í Hengli hafa verið virkjuð þurfa Reykvíkingar að fara upp að Torfajökli eða Kerlingarfjöllum til að sjá náttúrulegt og ósnortið jarðhitasvæði. Hvaða skoðun hefur þú á aðferð Náttúru- fræðistofnunar við að meta náttúruverndar- gildi? Ég tel að sá grunnur sem Náttúrufræði- stofnun hefur lagt sé tímamótaverk í mati á verndargildi náttúru og muni ekM aðeins gagn- ast Rammaáætlun við sitt mat, heldur Náttúru- vernd ríkisins við gerð náttúruverndaráætlunar og Skipulagsstofnun við svæðisskipulag og við Með gerð Rammaáætlunar vilja stjórnvöld að lagt sé mat á virkjunarkosti og þeir f lokkaðir með tilliti til orku- getu og hagkvæmni, gildis þeirra fyrir þjóðarhag og at- vinnu og byggðaþróun í land- inu, svo og áhrif á náttúrufar og umhverfi, náttúru, hlunn- indi, útivist og menningar- og búsetuminjar. Áætlunin nær ekki til virkjana sem þegar hafa verið heimilaðar. mat á umhverfisáhrifum allra framkvæmda. Norðmenn ákveðin fyrirmynd Hvaða tímamörk hefur verkefnisstjórnin sett sér? Við stefnum að því að vera búin að meta á bil- inu 20 til 25 hugmyndir í árslok 2002. Forgang hafa hugmyndir um virkjun jökulánna á hálend- inu með umdeildum miðlunarlónum og jarðhita- svæði nálægt byggð. Að ósk stjórnvalda verður reynt að draga út úr vinnunni sérstakan saman- burð á helstu virkjunarhugmyndum sem fela í sér miðlunarlón til samanburðar við Kára- hnjúkavirkjun í árs lok 2001. Hálslón hefur verið til umræðu vegna Kára- hnjúkavirkjunar upp á siðkastið. Hin lónstæðin norðan Vatnajökuls eru Eyjabakkalón og Arn- ardalslón. í lónunum þremur mætti geyma vatn frá Jökulsá í Fljótsdal, Jökulsá á Dal og Jökulsá á Fjöllum. Bugslón yrði í austari Jökulsá í Skagafirði norðan Hofsjökuls. Langisjór yrði til miðlunar á vatni Skaftár, tæki við hlaupum hennar. Þaðan yrði vatni veitt yfir í Tungnaá og Þjórsá þar sem það nýttist í Sigöldu-, Hraun- eyja-, Búðarháls-, Sultartanga-, Búrfells- og Urriðafossvirkjun á leið til sjávar. Norðlinga- öldulón yrði í Þjórsá neðst í Þjórsárverum. Það- an yrði vatni veitt í Þórisvatn um Kvíslaveitur. Allt eru þetta umtals verð miðlunarlón og mörg í viðkvæmu umhverfi. Við viljum bera áhrif þeirra saman og sjá hvernig Hálslón raðast í þeim samanburði. Hvenær er hægt að búast við að öðrum áfanga verði lokið? Eftir að kúfurinn hefur verið tekinn af með því að meta 25 virkjanahugmyndir gæti biðin eftir niðurstöðum úr öðrum áfanga orðið heldur lengri. Fyrir því eru einkum tvær ástæður, þ.e. að þrýstingur á niðurstöður verður væntanlega orðinn minni og ekki eru til eins ítarlegar upp- lýsingar um önnur svæði. Því þarf lengri tíma til undirbúningsrannsókna áður en mat fer fram. Vinnan heldur síðan áfram uns allar hugmynd- irnar hafa verið metnar. Norðmenn hafa verið okkur ákveðin fyrir- mynd. Þar í landi var byrjað að meta virkjana- hugmyndir með svipuðum hætti fyrir um 20 ár- um. Þá höfðu þeir nýtt um 65-70% af mögulegum virkjunarhugmyndum. Hér er ástandið annað, því eftir er að nýta um 80% af hugsanlegum virkjunarmöguleikum í vatnsafli og jarðhita. Norðmenn eru enn að meta hug- myndir og því er ektó ólfkegt að íslendingar verði að velta því sama fyrir sér í fyrirsjáanlegri fram tíð. Hvaða áhrifhefur hugsanlegur Vatnajökuls- þjóðgarðurávirkjunarhugmyndir ? Vatnajökulsþjóðgarður sem nær bara til ís- hettunnar og Skaftafells snertir ekki virkjunar- hugmyndir. Ef hugmyndin er vfkkuð svo að hún taki til lands allt umhverfis jökulinn koma inn víðtækir hagsmunir bænda og virkjanamanna. Þeir sem tala um stærri þjóðgarð vilja að metið verði gildi þjóðgarðs norðan Vatnajökuls sem hluti af Vatnajökulsþjóðgarði bæði fyrir at- vinnulíf og náttúruvernd samhliða matí á gildi landsins fyrir virkjanir og mati á umhverfis- áhrifum Kárahnjúkavirkjunar með Hrauna- og Fljótsdalsveitu. Nú er til jumræðu hvernig standa mætti að slfku mati. I sumum tilvikum geta þjóðgarður og önnur afnot farið saman og jafnvel styrkt hvert annað, en það þarf að skoða í hverju tílviki. Haleitar hugmyndir Hvaða gildi hefur mat Rammaáætiunar fyrir niðurstöðurAlþingis? Við höfum enn ekki fengið skýr svör um hvaða gildi matið hafi við lokaákvörðun um virkjunarleyfi. Með tímanum verður væntanlega að koma í Ijós hvaða vægi niðurstöðurnar hafa í kerfinu. Verkefnisstjórnin heldur áfram sínu striki. Nokkurrar tortryggni gættí í helstu hagsmuna- hópunum tíl að byrja með. Náttúruverndar- samtök höfðu af því áhyggjur að ætíunin væri að halda þeim uppteknum við sandkassaleik á meðan ákvarðanir um virkjanir yrðu teknar einhvers staðar annars staðar. Virkjanaaðilarn- ir höfðu af því áhyggjur að tílgangurinn væri að tefja virkjanaframkvæmdirnar. Núna virðist tiltrúin á verkefnið vera komin hjá báðum aðilum. Aðalvandinn felst í því að menn eru farnir gera sér talsvert háleitar hug- myndir um hverju Rammaáætlunin getur skil- að. Smám saman verða væntingarnar vonandi raunsærri. Raforkubúskapur aukabúgrein! Hvaða áhrif telur þú að frelsi í raforkufram- leiðslu eigi eftir að hafa íframtíðinni? Hvorki almenningur né þingmenn virðast hafa gert sér nægilega vel grein fyrir þv£ að með nýjum raforkulögum verður orkuframleiðsla gefin frjáls, væntanlega innan tveggja ára. Sú leið verður væntanlega farin að ríkið eða sterkt fyrirtæki á vegum ríkisins tató að sér rekstur landsnets, þ.e. dreifinets fyrir raforkuna. Hver sem er getur síðan framleitt rafmagn og samið við fyrirtækið um flutning á netinu. Eftir að breytingin hefur tekið gildi verða það ekki stjórnmálamenn heldur sjálfstæð orkufyrir- tæki sem taka ákvörðun um hvaða virkjanir verða byggðar og hvenær. Þau eiga vonandi eft- ir að hafa okkar niðurstöður til hliðsjónar við mat á því hvaða virkjunarhugmyndir séu lfk- legastar tíl að ná fram að ganga án teljandi vandræða. Hefur raforkuframleiðsJa verið gefm frjáls í nágrannalöndunum ? Já, í flestum nágrannalandanna. Fyrstu áhrifin hafa verið að dregið hefur úr virkjunarframkvæmdum. Sums staðar þótti mönnum fjárfestingar hafa verið of miklar og atvinnuvegurinn ekki nægi- lega arðbær. Ég spái því að áfram verði meiri ásókn í að virkja jarðhita. Að Hitaveita Suðurnesja og Orkuveita Reykjavfkur sækist eftir 30 mega- vöttum hér og þar til að mæta orku þörfmni á allra næstu árum. Eins er spennandi að sjá hvort raforkubændur fara að spretta upp í sveitunum, gera raforkubúskap að aukabúgrein og selja samtals allt að 30 megavött inn á dreifi- netið. Um skeiðhefur talsvert veriðfjaUað um kosti vetnis sem eldsneytisgjafa. Hversu stóra virkj- un þyrfti til að fullnægja þörfíslenska búa- og sMpaflotans? Virkjun af svipaðri stærð og Kárahnjúka- virkjun (600 MW) gæti framleitt eldsneyti fyrir bíla- og skipaflota landsmanna. Til þess þarf um 12% af þeirri orkugetu sem óvirkjuð er. Nú er shkt eldsneyti verulega dýrara en bensín og ol- ía, en á næstu áratugum gætu verðhlutföll breyst. Ef til þess kemur að hagstæðara verður að selja raforku til eldsneytisframleiðslu en orkufreks málmiðnaðar getum við lagt niður af- skrifaðar málmverksmiðjur og nýtt orkuna í framleiðslu á eldsneytí. Þið hafið kynnt Rammaáætíunina úti á landi. Hvaðhefur heimamönnum verið efst íhuga? Við höfum haldið fundi á Reyðarfirði, á Akur- eyri og Sauðárkróki. Á fundunum höfum við kynnt verkefnið og virkjunarhugmyndir í við- komandi héraði. Nokkuð lýsandi er að Skagfirð- ingar virðast almennt frekar hlynntir því að ráðist verði í Villinganesvirkjun. A hinn bóginn er greinilegur vilji fyrir því að bíða með Skata- staðavirkjun með Bugslóni þar til hægt verði að tryggja að orkan verði nýtt í héraðinu sjálfu. Eðlilegt er að upp komi áhyggjur af því að að- eins komi erlent tímabundið vinnuafl að upp- byggingunni. Verktakar á svæðinu hagnist á meðan á framkvæmdunum standi og tómarúm myndist í kjölfarið. Á döfinni er að halda fundi á Hvolsvelli eða Hellu og Kirkjubæjarklaustri tíl að kynna virkj- unarhugmyndir í Torfajökli og Skaftafellssýslu. Torfajökull er eitt alstærsta jarðhitasvæði landsins. Um leið hefur svæðið mikið útivistar- gildi og nægir þar að nefna hinn svokallað Laugaveg. Þess vegna þarf að fara að með var- úð og ræða nýtinguna út frá sjónarhóli svæðis- skipulags, þ.e. hvar sé eðlilegt að gera ráð fyrir útivistarsvæði, iðnaði o.s.frv. Skaftá er við- kvæmust í Skaftafellssýslu og hagsmunir bænda, vegagerðarinnar og landgræðslunnar fara ekki alltaf saman. Hólmsá er girnileg ti] virkjunar, enda vatnsmikil allt árið. Lónstæðið er ekkert sérstaklega viðkvæmt og gæti skapað skilyrði fyrir ágætis virkjun á stærð við Blöndu- virkjun. Markarfljótið er mikið vatnsfall og lík- lega erfitt til virkjunar. Við eigum frekar von á því að þar verði vemdarþættirnir ofan á. Eins er athyglisvert að við Markarfljót eru hliðstæð gljúfur og Hafrahvammagljúfur. Aftur á móti er lítið búið að rannsaka ár á borð við Hverfis- fljótogDjúpá. Hvernig verður tengslunum við almenning háttað? Landvernd skipuleggur og annast samráð við almenning. Haldnir eru kynningarfundir, opnar málstofur og allt efni er sett á heimasíðu þar sem það er aðgengilegt almenningi. Þegar drög að skýrslum sem lýsa virkjunarhugmynd og hugsanlegum áhrifum virkjunar eru tilbúin verða þau kynnt almenningi og faghópum, at- hugasemdum og ábendingum komið til höfunda skýrslnanna og þær endurskoðaðar. Kynning yrði bæði á Netí og á kynningarfundum í héraði.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.