Morgunblaðið - 01.10.2000, Blaðsíða 50

Morgunblaðið - 01.10.2000, Blaðsíða 50
50 SUNNUDAGUR 1. OKTÓBER 2000 MORGUNBLAÐIÐ Kirkjan á morgni og kvöldi 20. aldar íslendingar eru kirkjuræknir, sagði Daníel Bruun á morgni 20. ald- arinnar. Stefán Friðbjarnarson veltir fyrir sér hvað hann myndi segja um íslenzka kirkju á kvöldi aldarinnar. ÞJOÐKENND og þjóðernis- yakning setur ríkulegan svip á íslands sögu á seinni hluta 19. aldar. Ahugi á sagní'ræði og rannsóknum á menningarminj- um fór þá mjög vaxandi hér á landi sem annars staðar í Evrópu. Meðal brautryðjenda í slíkum rannsóknum hér á landi vóru tveir Danir, dr. Kristian Kaalund og Daníel Bruun höfð- uðsmaður. Sá fyrrnefndi horfði einkum til landnáms- og þjóð- veldisaldar og sögustaða þeirr- ar tíðar. Rannsóknir Bruun höf- uðsmanns vóru mun víðtækari. Þær hófust árið 1896 og stóðu í 14 sumur. Meðal kunnra rita hans um íslenzk efni er bókin „Islenzkt þjóðlíf í þúsund ár", sem gefin var út í Danmörku árið 1928. Bókin kom út á ís- lenzku í vandaðri þýðingu Steindórs skólameistara Stein- dórssonar árið 1987.1 henni má sjá mikinn fjölda mynda og teikninga, þjóðlífsmynda, sem segja einar og sér heilmikið um Island 19. aldarinnar. I for- málsorðum segir Þór Magnús- son, sérfræðingur í fornleifa- og þjóðháttafræðum: „Með rann- sóknum sínum og könnunum hefur Daníel Bruun bjargað ómældum fróðleik og þekkingu um íslenzka menningarsögu, allt frá minjum frá landnámi og fyrstu byggð og til híbýlahátta fólksál9. og20.öld..."Hér verður aðeins staldrað við frá- sagnir Daníels Bruun af síðustu torfkirkjunum íslenzku og gömlum kirkjusiðum, eins og þeir komu honum fyrir sjónir á fyrstu árum 20. aldarinnar. Bruun segir (1927): „Torf- kirkjurnar gömlu eru sýnishorn húsagerðar, sem rekja má allt aftur á söguöld, og er að mínu mati á marga lund miklu fal- legri og meira samræmi í þeim og hátíðleiki en í timburkirkjum nútímans, sem oftast skortir all- an svip byggingarlistar... Kirkjurnar eru þiljaðar að inn- an. Þeim er skipt í kór og for- kirkju með milligerð, eins og í færeyskum kirkjum. Hins vegar eru aldrei forkirkjur á Islandi. Þakið er sperruþak með bitum og skammbitum, og er opið upp í súðina eins og gömlu færeysku kirkjurnar. Altarið með grátun- um er við austurgaflinn, og predikunarstóllinn að sunnan- verðu í framkirkjunni. Oftast er gluggi á þekjunni yfir predikun- arstólnum..." Enn segir Bruun: „Kirkjusókn er góð á Jslandi, er það hvort tveggja að íslending- ar eru kirkjuræknir, og það þykir góð tilbreyting að ríða til lrirkju á sunnudögum. Þar koma menn saman og ræða og semja um marga veraldlega hluti eftir messu." Á 19. öldinni og fram á þá 20. vóru kirkjurn- ar nánast einu samkomustaðir fólks. Samkeppnin um tóm- stundir fólks var því nánast Templarasund - dómkirkjan í baksýn: teikning Sigfúsar tónskálds Halidórssonar, gerð árið 1979. engin. Prestarnir á morgni 19. aldarinnar fá þessa umsögn: „íslenzkir prestar búa yfirleitt við léleg kjör, og hefur það ver- ið öldum saman. Ef þeir eiga að komast vel af, hljóta þeir að verja miklum tíma og orku við búskapinn samhliða prestsverk- ununi. En það verður sagt þeim til hróss að þeir hafa með fáum undantekningum ætið verið for- ystumenn sinnar sveitar. Þeir hafa í senn verið gildir bændur og góðir sálusorgarar i byggð- unum..." Þetta eru marktæk hrósyrði, því glöggt er gests augað. Já, nú er öldin önnur. Kirkjurnar eru ekki lengur einu samkomustaðir landsmanna. Þær eiga þvert á móti mýmarga keppinauta um athygli og tómstundir fólks. Asókn margs konar markaðssetningar er nánast yfirþyrmandi. Kröfurnar til kirkjulegs starfs eru samt sem áður mun fleiri og marg- þættari en fyrr á tíð. Kirkjur í þéttbýli hýsa fjölbreytt starf fiesta ef ekki alla daga vikunn- ar. Þær eru að auki vettvangur margs konar lista og menning- ar. Þær eru í raun og sann hluti af sérhverju okkar frá vöggu til grafar: skírn, ferming, hjóna- band, musteri lofgerðar og til- beiðslu á lífsleiðinni, vé á kveðjustundu við ævilok. Hjálp- arstofnun kirkjunnar er síðan nýr og veigamikill kapítuli í starfinu. Síðast en ekki hvað sízt eru kirkjurnar, hver og ein, kærkomin vin í áreiti, hraða og streitu samtímans. Nú, þegar 21. öldin fer senn í hönd, er kirkjan sem fyrr á tíð hluti af menningarsögu okkar. Hvað skyldi Daníel Bruun segja um íslenzka kirkju annó 2000, mætti hann leggja Ieið sína á fornar slóðir? Það er skoðun pistilshöfundar að einkunnin yrði sízt lakari en sú sem fyrr var til vitnað. Þjóðkirkjan ís- lenzka er um margt til fyrir- myndar, þótt alltaf megi betur gera - á hennar vettvangi sem annars staðar í samfélaginu. Hún þarf t.d. að aðlaga sig bet- ur að samskiptaleiðum nýrrar tækni til að ná betur augum og eyrum landsmanna. En vel menntaðir og víðsýnir klerkar samtímans eru, e.t.v. „með fá- um undantekningum", svo not- að sé orðalag Bruun, gegnir og góðir sálusorgarar. Því má hins vegar aldrei gleyma að styrkur kirkjunnar felst ekki hvað sízt í starfi og stuðningi sóknarbarn- anna. Þau eru sverð hennar og skjöldur í samtíð sinni. Kirkjan þarf á þeim að halda. Og þau á henni. IDAG VELVAKANDI Svarað í síma 569 1100 frá 10-12 og 13-15 frá mánudegi til föstudags mér best að byggð verði bara geimstöð, ráðamenn okkar eiga það skilið. Og þá verður líka einhver manns- bragur á ferðalögunum. Margrét Hansen, AHA-hópnum. Tapað/fundið Kannast einhver við myndirnar? SAMGÖNGUR milli ís- lands og annarra landa tóku lengri tíma á þriðja og fjórða áratug 20. aldar, þegar skip voru eini far- kosturinn. Fólk hafði tíma til að kynnast og stytta sér sameiginlega stundir. Með- fylgjandi myndir voru teknar af Bruno Schwei- tzer, þýskum þjóðfræðingi um borð í Goðafossi á leið til íslands árið 1936 og lýsa vel lífinu um borð í milli- landasiglingunum. Maður- inn í miðið á einni myndinni er að spila á harmoniku. Bókaútgáfan Örn og Ör- lygur óskar eftir upplýsing- um hverjir séu á meðfylgj- andi myndum. Sími bóka- útgáfunnar er 588-2013 og heimasími Örlygs Hálfdán- arsonar er 562-6658, heim- ilisfangið er Hjarðarhagi 54,107 Reykjavík. Tafarlausra útbóta þörf ALDRAÐIR og aðrir ör- yrkjar og láglaunahópar ætla á mánudag 2. október að mæta á Austurvöll kl. 3 við þingsetningu og skegg- ræða við alþingismenn. Ekki er nú búist við öðru en sátt og samlyndi og áreið- anlega engum loforðum, sem ekki verður staðið við. En ég var að lesa í Morg- unblaðinu í dag, 27. sept- ember einhvern furðulegan vælutón í lögfræðingum fyrir vestan. Þessi pistill ber heitið: „Voma þar vitni" og er á blaðsíðu 48; Þjón- usta/Staksteinar. Þeir eru hissa á hve efndir eru litlar hjá dómsvaldinu. Ja, ólíkt höfumst við að, þó þetta sé auðvitað sami grautur í sömu skál. Þeim vestfírsku fínnst húsnæðið alls ekki hæfa skikkju- klæddum embættismönn- um og lögfræðingum. Og sama er uppi á teningnum hér. Að vísu er sá ótölulegi skikkjuklæddi fjöldi hér á höfuðborgarsvæðinu víst nær allur í náttserk vegna krankleika og vosbúðar, bíðandi eftir spítalavist. Hér er auðvitað tafar- lausra úrbóta þörf. En auð- vitað vita allir að ofurálag er á þingmönnum þá sjald- an þeir eru heima, því legg ég til að þeir fái nú í það minnsta alveg frían ferða- fatnað - á kostnað þeirra sem bara húka alltaf heima. Og svo verða að fylgja tösk- ur fyrir nammið o.fl. sem komið er með heim, þetta verður að vera þeim að kostnaðarlausu, því eins og við vitum hafa þeir aldrei budduna sína með sér. Og fyrst þeir skikkjuklæddu lögfræðingar fyrir vestan eru að barma sér yfir stiga- pöllunum, má nú bráðum fara að huga að úrbótum hér fyrir sunnan. Héraðs- dómshúsið orðið margra ára - og alltaf von á gest- um. Er ekki dómsmálaráð- herrann í einhverri opin- berri heimsókn núna? En næst þegar byggt verður hér yfir lög og rétt finnst Blá myndavélataska fannst BLÁ myndavélataska með tveimur myndavélum, fannst á bílaplani við Funa- fold 4 í Grafarvogi, senni- lega í byrjun ágúst. Með- fylgjandi mynd var á filmu úr annarri vélinni. Ef ein- hver kannast við myndina, vinsamlegast hafið sam- band í síma 892-7509. Dýrahald Stormur er týndur STORMUR er svartur með hvíta bringu, hvíta rönd á nefinu og hvítar loppur. Hann týndist frá Hafnar- firði fyrir um það bil fjórum vikum, en gæti verið hvar sem er. Hans er sárt sakn- að af ungum eiganda sín- um. Upplýsingar í síma 691-0520. Fundarlaun. Víkverji skrifar... ÞJOÐINNI hefur orðið tíðrætt um þau afrek sem íslenskt íþrótta- fólk hefur unnið á Ólympíuleikunum í Sydney. Það er enda hverri þjóð nauðsynlegt að eiga afreksfólk, hvort sem er í menningu, íþróttum, vísind- um eða einhverju öðru. í umhverfi nútímans er hins vegar ekki hlaupið að því að ná árangri, til þess þarf að leggja mikið á sig, góðan aðbúnað og ekki síst nægilegt fjármagn. Því er Víkverji að brydda upp á þessu nú, að hann telur að afreksstefna stjórn- valda, einkanlega þó íþróttamála- og menntamálaráðherrans Björns Bjarnasonar, hafi unnið mikinn sigur hinum megin á hnettinum í Sydney á síðustu vikum og sýni svo ekM verður um villst, að í íþróttum eins og svo mörgu öðru uppskera menn eins ogtil ersáð. FIMMTUDAGINN 28. maí 1998 skýrði Morgunblaðið frá því í iþróttakálfi sínum að menntamála- ráðuneytið og íþrótta- og Ólympíu- samband íslands hafi daginn áður skrifað undir samning um fjármögn- un Afreksmannasjóðs ÍSÍ. I samn- ingnum væri gert ráð fyrir að ríkis- sjóður íslands leggi árlega 10 miuj- ónir kr. í sjóðinn næstu fimm árin, eða samtals 50 milljónir króna til ársins 2003. Björn Bjarnason menntamála- ráðherra og Geir H. Haarde fjármála- ráðherra, undirrituðu samninginn fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og EU- ert B. Schram, forseti ÍSÍ, fyrir hönd íþrótta- og Ólympíusambandsins. Auk framlagsins úr ríkissjóði var tilkynnt að ÍSI myndi veita 12 miUj- ónir á ári af hagnaði sínum af lottói í Afreksmannasjóðinn og hann hefði því úr 110 milljónum kr. að spila á ár- unum 1998-2003. SAMKOMULAG stjórnvalda og forystu ÍSÍ voru mikil tíðindi, enda gerðist ríkissjóður nú í fyrsta sinn beinn aðili að fjármögnun ís- lenskra afreksíþrótta. Með sam- komulaginu voru Afreksmannsjóðn- um tryggðir meiri fjármunir eða áður, eða 22 milljónir á ári í stað 12 milljóna áður, og það þýddi að hægt var að skipuleggja starf sjóðsins nánast upp á nýtt, byggja upp markvissa stefnu hans og styðja raunverulega við bakið á þeim sem sannanlega teldust af- reksmenn á hverjum tíma. Á fundi með blaðamönnum, þar sem samningurinn var kynntur, sagði forseti ÍSÍ að með honum væri brotið blað í sögu afreksíþrótta hér á landi. „íslensk íþróttahreyfing og samtök hennar hafa ávallt reynt að stuðla að betri árangri. Það er inntak keppn- innar. Því verður hinsvegar ekki neit- að að þar er oft erfitt um vik. Fjár- hagur og aðstæður hafa ekki gert okkur kleift að hlúa að afreksfólkinu sem skyldi. Þó er ljóst að án skipu- legrar aðstoðar og fjárhagslegra styrkja eiga íslenskir íþróttamenn og konur litla möguleika í samanburði við aðrar þjóðir. Þetta hefur meðal annars verið okkar akkilesarhæll," sagði Ellert og þakkaði menntamála- ráðherra skilning og velvild í garð íþróttahreyfingarinnar. Við sama tilefni sagði menntamála- ráðherra að samkomulagið væri nið- urstaða vinnu sem ráðuneytið hefði lagt í við mótun stefnu um eflingu íþrótta. „Með þessu leggur ríkissjóð- ur sitt af mörkum til að styrkja ímynd og stöðu íþróttanna og efla afreksfólk okkar. Það er Ijóst, að góðar fyrir- myndir skipta æ meira máli og því lít ég jafnframt á að með þessu sam- komulagi séum við að stuðla almennt að bættum hag íslenskrar æsku." ÞEIR íþróttamenn sem hlotið hafa hæstu styrkina úr Afreks- mannasjóðnum, 160.000 kr. á mánuði, eru Jón Arnar Magnússon, Vala Flosadóttir, Guðrún Arnardóttir, Kristinn Björnsson og Örn Arnarson. Allt er þetta miMð afreksfólk og hefur náð eftírtektarverðum árangri, hvert á sínu sviði. Þau Vala, Guðrún og Örn sýndu heldur betur styrk sinn í Sydn- ey á dögunum og sönnuðu um leið gildi þess að vera með markvissa af- reksstefnu og styrkja heldur færri og gera það ríflega, heldur en fleiri af vanefnum. Afram verður vitaskuld mikið bil á milli fremstu afreksmanna þessarar þjóðar og skærustu íþrótta- stjarna stórþjóðanna hvað aðbúnað og viðurgjörning áhrærir, en að mati VQcverja er engin tilviljun hversu vel árar nú í íþróttalífi landsmanna. Þar er einfaldlega verið að uppskera eins og til hefur verið sáð. Þar gegna Björn Bjarnason, ráðherra íþrótta- og menntamála, og Ellert B. Schram, forseti ÍSÍ, lykilhlutverkum. Að mati Víkverja hefur ráðherra menntamála, öðrum fremur ástæðu tíl að gleðjast og tjá sig fyrir hönd stjórnvalda um hinn góða árangur. Þar fer einfald- lega sá ráðamaður sem mest hefur gert fyrir íþróttalífið í landinu um langa hríð.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.