Morgunblaðið - 01.10.2000, Blaðsíða 29

Morgunblaðið - 01.10.2000, Blaðsíða 29
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 1. OKTÓBER 2000 29 Ur bókinni: Jim Flegg's Field Guide to the Birds of Britain and Europe. London 1990. Ur bókinni: Nicolai/Singer/Wothe. Fugler. An útgáfustaðar og ártals. Ur bókinni: Nicolai/Singer/Wothe. Fugler. An útgáfustaðar og ártals. Laufsöngvari á flugi. Þetta er langalgengasti söngyari í norð anverðri Evrópu og einn algengasti flækingsfugl á íslandi. Ljósmynd/Sigurður Ægisson Ljósmynd/Sigurður Ægisson skammt frá sást beltaþyrill árið 1998, norður-amerísk tegund, afar fáséð á íslandi. Sást fyrst árið 1902 og svo tveir fuglar árið 1998, þessi hér og annar á Suðurnesjunum." Áfram var haldið og nú í Skálafell. Þar sáust hettusöngvari (kvenfugl) og bókfinka (karlfugl), auk skógar- þrasta og þúfutittlinga. „Þetta hefur alltaf verið mjög öflugur staður, með geysimörgum tegundum í heildina," segja þeir félagar. „Fyrir nokkrum dögum var náttfari hérna. Og síðast- liðið haust sást síberískur gran- söngvari hér í trjánum, sá fyrsti á íslandi. Einnig hafa straumerlur verið hér, og blábrystingur sást hér fyrir tveimur árum, svo það mark- verðasta sé nefnt." Eftir að hafa rýnt í trén eins og hægt var og klappað, þótti ljóst að ekki væri meira að finna við Skálafell að þessu sinni. En svona getur þetta verið breytilegt frá einum degi til annars. Og það er einmitt hið spenn- andi við þetta, að vita aldrei fyrir- fram hvað komi til með að sjást. Næstur á dagskrá var þá Kálfa- fellsstaður. Þar var bókfinka (karl- fugl) og hettusöngvari (kvenfugl) og tveir laufsöngvarar. „Það sem er merkilegast héðan er líklega seftittl- ingur; við sáum hann fyrir nokkrum árum," segir Björn. „Og líka mistil- þröstur." En þennan dag var annað ekki af hrakningsfuglum en finkan og söngvararnir. En við Jaðar, þar skammt frá, bættist ein tegund enn við lista dags- ins; það var fjallafinka sem sat á trjá- grein við íbúðarhúsið. En sjaldgæf- ustu fuglar sem við þann bæ höfðu áður sést, voru líklegast mistOþröst- ur og hnoðrasöngvari, sögðu þeir fé- lagar. Enn fjölgar á listanum Einn girnilegasti staður fyrir hrakningsfugla á íslandi er án efa Reynivellir, og þangað var nú stefnt. Þar er Björn fæddur og uppalinn. Oft hrekjast fuglar hingað til lands með djúpum lægðum, aðallega á vorin og haustin eða í vetrar- byrjun. Eru þetta yfirleitt tegundir úr Norður- Evrópu á leið tíl vetrarheimkynna sunnar í álfunni eða í Afríku, eða frá þeim aftur. Sumir þessara fugla ná að lifa af veturinn, einkum hinir stærri, en aðrir deyja í fyrstu vetrarhörkum. Ræðst þetta mikið af því á hvernig fæðu þeir lifa. Minnstu fugl- arnir, sem oftast eru skordýraætur eingöngu og jafnframt litlir á búkinn, eiga hverfandi möguleika í landi þar sem fannalög hylja jörð og gróður mest- an hluta ársins. Öðrum gengur þetta betur. Af þeim 330-340 fuglategundum, sem á íslandi hafa sést, að því er menn telja, er mestur hlutinn svona flækingar eða hrakningsfuglar. Helstu flækinga- göngurnar eru frá Skandinavíu og mest er um þær í september-nóvember ár hvert. Litlir, kviMr, mjónefjaðir fuglar, er nefnast sðngvarar, eru t.d. algengir flækingar. Vegna smæðarinnar eru þessir fuglar hinum kröppu lægðum auðveld bráð ef svo má að orði komast. í þessum hópi eru m.a. lauf- DALITIÐ UM FUGLA söngvari, garðsöngvari, gransöngvari og hettu- söngvari. Þá er glóbrystángur, sem er af þrasta- ætt, býsna tíður, að ekki sé minnst á gráþröst og svartþröst. Og vepja sést hér einnig alloft. Þá koma hingað líka hrakningsfuglar frá Norð- ur-Ameríku, ef veðurskilyrði eru þess eðlis, j afnvel fuglar sem eru minni en þúfutittlingur, og hafa þá lagt að baki 2.500-3.000 km leið yfir opið haf. Þar má t.d. nefna græningja. Um 100 tegundir orpið hér eða reynt varp Margir fuglanna (50-60 tegundir) eru sárasjald- gæfir, og er bara til eitt staðfest dæmi um þá hér á landi. En sumar hinna algengari - og kannski þó frekar sterkari - tegunda hafa reynt varp og jafn- vel komið ungum á legg, en geta varla, enn sem komið er, talist í hópi eiginlegra, íslenskra varp- fugla. Til þess vantar meiri stöðugleika. Þeir eru oft nefndir óreglulegir eða stopulir varpfuglar. Ef þeir eru taldir með hafa um 100 villtar fuglateg- undir einu sinni eða oftar gert hreiður sitt á ís- landi, svo menn viti. Auk þeirra, sem að framan eru nefndar, eru hér nokkrar fuglategundir, sem hafa viðkomu á ís- landi vor og haust, á leið til og frá varpstöðvum sínum. Þetta eru t.d. rauðbrystingur, sanderla, tildra, blesgæs, helsingi og margæs. Þessir fuglar eru kallaðir fargestir eða umferðarfuglar og er þá oft að sjá í hundraða- og jafnvel þúsundatali. Þá gista hér á landi nokkrar tegundir yfir vetr- armánuðina, koma á haustin og fara á vorin. Eru þeir fuglar kallaðir vetrargestír. Mætti nefna bjartmáf, sem dvelur hér oft í stórum hópum og er meira að segja á ensku kenndur við landið og nefndur „Iceland gull" þótt ekki sé hann íslenskur varpfugl. Einnig eru gráhegri, hvinönd, ísmáfur og æðarkóngur algengir fuglar hér á vetrum. Að lokum koma hingað fuglar af suðurhveli jarð- ar á meðan þar ríkir vetur. Þeir eru nefndir sum- argestir. Dæmi um þá eru gráskrofa og hettu- skrofa. Við rannsókn fundust tveir svart- þrestir, líklega heimafuglar, því hreiður fannst þar í sumar, og einnig sáust núna tveir hettusöngvarar (kvenfuglar), glókollur og turnfálki. Þar hefur margt sjaldgæfra fugla verið að sjá í gegnum tíðina. Fræg- astan er vafalaust að telja skqp- söngvara, hinn fyrsta og eina á Is- landi. En aðrir er lítið ómerkilegri, s.s. græningi, sem er norður-amer- ísk tegund, foldþröstur úr Síberíu og laufglói. Eins mætti nefna straum- erlu, gul-erlu, gauktítu, músvák, fjallvák, býþjó, gunnfálka, förufálka og gjóður. I raun er þessi listi næst- um ótæmandi, slíkir eru yfirburðir staðarins hvað flækingsfugla varðar. En nóg um það. Halabæirnir voru syðsti áfanga- staður okkar þennan dag. Af flæk- ingum sáust þar netlusöngvari, þrír hettusöngvarar og vepja. Og að öll- um líkindum vallskvetta, að félag- arnir töldu. „Sá fugl sem stendur upp úr á Hala er elrisöngvarinn, sem við sáum árið 1997," segir Björn. „Hann er fyrsti fugl og sá eini þeirr- ar tegundar á íslandi," bætir Brynj- úlfur við. „Það sem var óvenjulegast í því dæmi, var að þetta var seint í nóvember, en fram að því hafði fugl- inn aldrei sést í Vestur-Evrópu svo seint, einungis fram í október." Aðrir merkilegir flækingsfuglar sem þeir félagar höfðu séð þarna á Breiða- bólstaðartorfunni voru austræna blesgæs, straumerla og dvergtittl- ingur, auk fjölda hinna algéngari. Austur á ný Eftir að búið var að gera Halabæj- unum skil, var ekið í austur á ný og yfir í Borgarhöfn. En þar var ekkert að finna nema skógarþresti og þúfu- tittlinga. Merkilegasti fugl þess stað | ar er grænsöngvari, að sögn þeirra | félaga. í Hestgerði var allt á sömu lund. En á Smyrlabjörgum voru bók- finka (karlfugl) og hettusöngvari (kvenfugl). í skógargirðingunni í Hellisholti sást einn laufsöngvari á trjágrein, og á jörðu niðri fannst dauður hettu- söngvari (kvenfugl). „Það er í raun og veru ekkert sem stendur upp úr, þegar maður hugsar til sjaldgæfra fugla á þessum stað," segir Bjðrn. „Glókollur hefur að vísu sést hérna, en helst er að rekast á hina algengari söngvara, þ.e.a.s. laufsöngvara, gransöngvara, hettusöngvara og garðsöngvara, en þegar kemur fram í október eru hér einkum svartþrest- ir og gráþrestir, og einstaka söng- þröstur." Á Borg á Mýrum sást ekki margt fugla, og raunar ekkert fiækinga- kyns. En merkustu fuglar þar munu vera engirella og sefhæna. Þessari fuglaskoðunarferð lauk í Nypugörðum, án þess að bættist við þann lista, sem þegar var kominn, og hafði að geyma 14 tegundir sjald- gæfra fugla. Og þetta var bara miðl- ungsdagur, sögðu þeir félagar!
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.