Dagblaðið Vísir - DV - 12.11.1994, Qupperneq 33

LAUGARDAGUR 12. NÓVEMBER 1994
41
%
%
%
Þar s'em framhlaupsbylgjan nær jaðri jökulsins verða til ævintýralegar klakahallir. Hver ísturn er á stærð við hús og þeir brotna og velta þunglega eins og stórhýsi að hrynja í jarðskjálfta. Bíllinn
á brúninni framan við jökulinn sýnir vel stærðarhlutföllin en þar er fullvaxinn Hilux af sverustu gerð.
Klakahöllin
- Tungnaárjökull tekur á rás
íslenskir jöklar mjakast úr stað
allan ársins hring, flestir langt
innan við einn metra á dag. Sumir
skriðjöklar ná jafnframt ekki að
bera fram ákomuna (sem breytist í
ís) nógu hratt og hækka þess vegna
ofan til en þynnast og hopa neðst.
Smám saman verða þessir jöklar æ
brattari og hlaupa loks fram en
ísskaflar færast þá eftir yfirborðinu
eins og úfnar bylgjur. Skriðhraðinn
fer upp í marga metra á dag, jafnvel
tugi metra.
Framhlaupsjöklar krossspringa
og ferlegir ístumar og hyldjúpar
gjár gera þá ófæra með öllu. Talið er
að vatnsvegir innan í jöklunum
leggist saman og mestallt bræðslu-
vatn sem er þar á hægri ferð um þá
þrýstist undir neðra borð íssins og
leggst til þess vatns sem þar er
fyrir. Þama er komin trúleg skýring
á miklum skriðhraða þessara klaka-
bunka og á vatnsaga sem er áber-
andi fram undan þeim.
Snemma á þessu ári vakti
Síðujökull í Vatnajökli verðskuld-
aða athygli fyrir glæsilegt og
magnað framskrið yfir 100 milljarða
tonna af ís. Hann lengdist um 1-2
kílómetra. Áður hafði Köldukvíslar-
jökull, öllu norðar, bært á sér.
Jöklarannsóknamenn tóku eftir að-
draganda Síðujökulsframhlaupsins
og hafa nú alllengi séð sömu merki
á Tungnaárjökli. Og nú er hann
farinn af stað eftir stöðugt hop frá
síðasta framhlaupi, 1946-1947.
TTmgnaárjökull er löng og allmjó
jökultunga norðan við Síðujökul,
beint inn af Jökulheimum. Sam-
kvæmt mælingum Raunvísinda-
stofnunar er flatarmálið um 120 fer-
kílómetrar og meðalþykkt um 300
metrar en rúmmálið þá 35 rúmkíló-
metrar; vel yfir 30 milljarðar tonna
af ís.
Við Ragnar Th. Sigurðsson, Ómar
Ragnarsson og nokkrir sprækir
fjallabílamenn litum á framhlaupið
6. nóvember. Enn vantar mikið á að
jökultungan sé komin á fullt skrið
en sjónarspilið var samt makalaust
og ekki laust við að hrikalegir kraft-
ar íssins kæmu þétt við áhorfand-
ann. Brak og þungir dynkir rufu
kyrrðina en sólin lék við umheim-
inn í litbrigðum snævar og íss.
Klakahallir rísa þar sem hreyfi-
bylgjan hefur náð fram i jaðarinn og
einnig á ójöfnum innar í jöklinum.
Texti:
Ari Trausti Guömundsson
Ljósmyndir:
Ragnar Th. Sigurðsson
Tungnafells-
jökull
Dyngjujökull
S ■ * V:? S ./ Siv;S;- -
Bruar-
Köldukvíslar-
jökull
VATNAJOKULL
Tungnaár-
jökull
Síöujökull
Skeiöarár-
jökull Oræfa-
ðL- Jk , jökull
Fagur
jokull
Svona leit Tungnaárjökull út 6. nóvember sl. Jökulsporðurinn, sem lengst af var sléttur, skýtur upp kolsprungnum
kryppum hér og hvar og skriðhraðinn eykst hægt og bítandi. Eftir nokkrar vikur eða mánuði verður allur jaðarinn
orðinn hár og bólginn og framhlaupið í hámarki. Tungnaárjökull hljóp síðast 1946-1947.
Tungnaárjökull steypist yfir lítið fell
í jökuljaðrinum nú við upphaf fram-
hlaupsins. Þar er hraði íssins orð-
inn metrar á sólarhring. Takið eftir
mönnunum í hlíðum fellsins. Rétt er
að taka fram að víða er mikil hætta
á hruni við jaðrana og eins er vara-
samt að brjótast yfir Tungnaá ein-
bíla eða fyrir ókunnuga. Þvf eru þeir
sem hyggja á ferð inn að jöklinum
áminntir um að fara að öllu með
gát.
Útsýn ofan úr jaðri Tungnaárjökuls í átt til Jökulheima en þar eru bæki-
stöðvar Jöklarannsóknaféiagsins. Stærðarhlutföll sjást vel af smæð mann-
anna. Svartir ísturnarnir eru þar sem ísinn hefur rutt og grafið jökulsetið
undir jöklinum og framan við hann eins og risajarðýta. Svartir vatnstaumar
spýtast undan ísnum sem flýtur líklega að einhverju leyti á vatnslagi undir
jöklinum sem kemur fram við framhlaupið.