Þjóðviljinn - 11.09.1982, Blaðsíða 14

Þjóðviljinn - 11.09.1982, Blaðsíða 14
14 StÐA -r ÞJÓÐVILJINN Helgin 11.-12. september 1982 myndlist Halldór B Runólfsson Allt frá því að Albert Thorvald- sen varð heimsfrægur mynd- höggvari á fyrri hluta 19. aldar, hafa Danir og islendingar deilt um það hvor þjóðin ætti meira i þessu skilgetna afkvæmi beggja. Þjóðhollir mörlandar gera mikið úr föður listamannsins. Gottskálk Þorvaldssyni sem kominn var af Guðbrandi biskupi I kvenlegg. Þeir hafa margt til sins máls, þegar tekið er tillit til þess að Gottskálk var myndhöggvari eða myndskeri. Hann hafði ungur siglt til Hafnar og lagt stund á nám i þeirri iðn, gifst danskri konu og sest að i borginni við sundin, til frambúðar. Albert mun ungur hafa hjálpað fööur sinum við myndskurðinn, og þar litu hæfileikarnir fyrst dagsins Ijós. Þvi höfða islendingar til crfða annars vegar og hins vegar til iðju föðurins, þegar rætt er um eignarettinn á listamanninum. Á hinn bóginn benda Danir á fæðingarborg Thorvaldsens, Kaupmannahöfn, þar sem hann lærði höggmyndalist við Konung- legu akademiuna. Móðir hans var jósk og hann steig aldrei fæti á ættjörð feðra sinna. Hann talaði ekki orð i islensku og öll menntun og mótun var dönsk. I augum Dana fer þvi litið fyrir íslend- ingnum i Albert Thorvaldsen. Ef sýningunni á Kjarvals- stöðum er ætlað að boða endalok þessa þjóðerniskryls gerir hún það fyrst og iremst meö þvi að sanna hve láránlegur hann er. Hvort Thorvaldsen var danskur eða islenskur skiptir minnslu máli, þvi þaö er ekkert þjóölegt við list hans. El undanskiiin eru skrifar Brjóstmynd af Napoleon Bonaparle tekin úr umbiiðuniim. THORVALDSEN Dansk-íslenskur Rómverji fáein portrett, teiknuö eða mótuö af islenskum eöa dönskum mönn- um og hægt aö rekja tii föð- urhúsanna, er ekkert i ævistarfi Thorvaldsens sem minnir á upp- runann. Thorvaldsen var skilgetið af- kvæmi hinnar klassisku Rómar. Þótt hann kæmi frá Kaupmanna- höfn, var hann Rómverji eins og Trajanus keisari var Rómverji þrátt fyrir spænskan uppruna. t Iheil 40 ár, eða lungann úr starfs- ævi sinni, bjó hann i þeirri borg og nærðist á fornmenningu hennar. Raunar er það stór spurning hvort Thorvaldsen hefði nokkru sinni snúið aftur til Kaupmanna- hafnar á gamalsaldri, hefði hann ekki eygt þar von um veglega höll utan um verk sin. Ahrifa hins ný-klassiska skóla var þegar farið að gæta i Aka- demiunni i Kaupmannahöfn, þegar Thorvaldsen hóf þar nám. Verðlaunastykki hans eru öll i þeim anda. Þessi stefna var kannski jafnóþjóðleg i högg- myndalist og hún var þjóðleg i tónlist og bókmenntum. Hún var mikið til sprottin af þeim endur- vakta áhuga á grfsk-rómverskum fornminjum sem þýski fornleifa- fræðingurinn og fagurkerinn Jo- hann Joachim Winckelmann glæddi um alla álfuna. Hann setti klassikina til höfuðs barokki og rókókólist upplýsingaraldarinnar og krafðist skilyrðislausrar tryggðar listamanna við hinn forna kanón. Það er ekki auðvelt að rekja þróun Thorvaldsens innan hins ný-klassiska skóla. Á sýningunni má sjá hve fljótt hann náði valdi á miðli sinum, hversu örugglega hann nálgaðist viðfangsefni sitt meðan hann er ennþá nemandi i Akademiunni. Hins vegar er þróunin hæg og bitandi. Still Thorvaldsens býður ekki upp á neinar stökkbreytingar, en kannski er þroski hans fólginn i sifellt næmari tilfinningu fyrir einföldum og látlausum úrlausn- um. Hann rissar með blýanti eða bleki uppkast á hvaða pappir sem fyrir honum veröur. Þessar stúd- iur bera vott um óvenjumikla teiknihæfileika og frjálslega hug- myndasköpun. Satt best að segja, þá komu þessar teikningar mér einna mest á óvart af öllu þvi sem ég sá á sýningunni. Eitt heilsteyptasta urtakið af verkum Thorvaldsens á Kjar- valsstöðum eru lágmyndirnar. Þar kemur einna skýrast fram leikni hans i uppbyggingu hóp- atriða, tilfinning fyrir klassisku línuspili og formgerð. Ailt er það látlaust og laust við ofhlæði. Hann mun hafa forðast alla ofpússun, þvi oft á tiðum sjást meitilför á marmaranum og hvergi missir gifsið efniskennd sina. 1 þessari hógværð er kannski að finna tengsl Thorvaldsen við dansk-islenska menningu. Þau eru ógreinileg, en beri menn saman verk hans og italska myndhöggvarans Antonio Canova sem var mestur áhrifa- valdur innan hins ný-klassiska skóla, sjá þeir strax hvor þeirra er fæddur norðan Alpa. 1 öllum verkum Canova er viss rikulegur munaður sem hvergi gætir i myndum Thorvaldsens. Þegar hinn siðarnefndi snýr sér um- búðalaust að grisk-rómverskri höggmyndalist, verður Canova að Nýr myndlistargagn- rýnandi Þjóðviljans Ráðinn hefur veriö til Þjóðviljans nýr myndlistar- gagnrýnandi. Það er Halldór Björn Runólfsson list- f ræðingur. Hann lauk MA-próf i f rá háskólanum í Tou- louse i Frakklandi árið 1979 og hefur siðan m.a. verið myndlistargagnrýnandi Helgarpóstsinsog þáttarins Á vettvangi i útvarpinu. Auk myndlistarþátta mun Hall- dór einnig annast pistla um klassíska tónlist og jass í Þjóðviljanum. nálgast hana eftir leiðum endur- reisnarinnar, leiðum sem enginn ítali gat krækt fram hjá. Þetta varð til þess að Thorvaldsen varð dáðari meðal mótmælenda ger- manskra landa, meðan Canova átti miklu fylgi að fagna meðal samlanda sinna og frönskumæl- andi manna. Ef vikið er aftur að sýningunni á Kjarvalsstöðum, má sjá að vel hefur tekist til við uppsetningu og umgjörð. Danski arkitektinn Soren Sass hefur reynt að draga Amor og Psykke, yrkisefni sem Thorvaldsen var hugleikið. upp mynd af samtið og umhverfi listamannsins, með þvi að færa muni og listaverk inn i nokkurs konar heldrimannastofur i ný- klassiskum anda. Hver stofa eða stúka spannar visst skeið i ferli Thorvaldsens. Sýningarnefnd og hönnuðir hafa ratað réttan veg milli listar og lifs þessa ágæta myndhöggvara. Þannig er forð- ast að hrúga upp Iistaverkum i samhengisleysi, heldur eru færri verk sýnd og þeim fylgt úr hlaði með góðum og gagnmeikum upp- lýsingum, bæði um inntak verks- ins og staðsetningu þess i ævi- starfi Thorvaldsens. Þá er brugðið upp aldarfarslýsingu með hjálp málverka og annarra heimilda úr samtið mynd- höggvarans, að ógleymdum þeim munum og skjölum sem tengja hann við Island. Þá er litskyggnu- sýning við hliðina á sýningar- salnum og er henni fylgt ur hlaði af Kristjáni Eldjárn, sem lýsir verkum Thorvaldsens. Ef einhvers er að sakna væri það einna helst betri og skýrari upplýsinga um starfsaðferðir og tækni listamannsins, ásamt gagnrýnni úttekt á stöðu hans i sögu höggmyndanna. Albert Thorvaldsen lifði umbrotatið i söguEvrópu, frönsku byltinguna, uppgang Napoleons og fall, án þess að þess sjáist merki i verk- um hans. Fremur mætti ætla að hann hefði lifað i einhverri óminnislognmollu, fjarri öllum erjum þessa heims. En kannski var það aðalinntak ný-klassisku stefnunnar, að mönnum skyldi færa þá akkerisfestu i listum sem þeir nutu ekki i lifinu sjálfu. Eitt er vist og það getur hver maður séð á Kjarvalsstöðum, að staða Thorvaldsens innan þess- arar stefnu sem kannski má kalla fyrsta anga borgaralegrar listar, er sterk. Fáir munu hafa staðið honum snúning á heimavelli hans, hinni fornu list Miðjarðar- hafsins.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.