Þjóðviljinn - 02.09.1988, Side 4

þJÓÐVILJINN
Málgagn sósíalisma, þjóðfrelsis og verkalýðshreyfingar
Þorskastríðin
Sagnfræðingar segja okkur að íslendingar hafi háð
tíu þorskastríð, - þau fyrstu á fimmtándu öld, en það
síðasta fyrir 200 mílunum 1975-6, fyrst og fremst við
Breta. Og er þarmeð upptalið styrjaldarvafstur íslend-
inga við aðrar þjóðir.
Af engu hinnatíu þorskastríðastendurjafnmikill Ijómi
og af útfærslunni í tólf mílur 1. september 1958. Þar
tóku íslendingar frumkvæði í hafréttarmálum, helguðu
sér tólf mílur í krafti þjóðarnauðsynjar, og vörðu land-
helgi sína með kjafti ,og klóm gegn sjálfum breska
flotanum.
í síðari þorskastríðunum tveimur vom átökin á hafinu
jafn alvarleg og fyrir þrjátíu árum, og íslendingar voru
‘72 og ‘75 miklu betur búnir til verka, bæði hinna eigin-
legu landhelgisvarna og í lagakrókum þjóðarréttarins.
Og þorskastríðunum sem hófust 1972 og ‘75 lauk báð-
um með nærfullum sigri íslendinga meðan landhelgis-
deilunni 1958-61 lauk með hálfum sigri eingöngu. Tólf
mílurnar sem vinstristjórnin hafði lýst yfir náðust fram,
en viðreisnarstjórnin skuldbatt sig til að láta þær nægja
um aldur og ævi. Vinstristjórnin sem mynduð var 1971
þurfti síðan að rífa sig lausa frá þeim skuldbindingum.
En samt skyggja sigrarnir í hinum síðari landhelgis-
deilum ekki á tólf mílurnar ‘58. Því veldur tvennt. Ann-
arsvegar var þá tekin sú stefna sem fylgt var í síðari
skiptin, að í landhelainni og fiskimiðunum felist lífsör-
yggi íslendinga. Með það verði ekki höndlað í hrossa-
kaupum.
Hinsvegar sýnir sagan okkur að með útfærslunni
1958 kváðu íslendingar síðari tíma sér tyrst hljóðs sem
sjálfstæð þjóð og gerendur í mannkynssögunni. Það er
athyglisvert að þegar farið er um fjarlægar slóðir er það
segin saga að menn af eldri kynslóð kunna það eitt um
ísland ao segja að á þvísa landi hafi verið risið gegn
breska heimsveldinu með þeim hætti að ekki gleymist.
Og ytra er það þorskastríð oft sett í samhengi við bar-
áttu þjóða í Asíu og Afríku gegn nýlendustefnunni.
Landhelgin var sjálfstæðismál, og auðvitað fyrst og
fremst efnahagslegs eðlis. En þessi þrekraun var einn-
ig tilfinningamál tyrir íslendinga, og þeim mun dýrmæt-
ara vegna þess að hersetan og bandarísk ítök höfðu
sett blett á langþráð lýðveldi og í utanríkismálum voru
íslendingar, ef eitthvað var, enn ósjálfstæðari áratug-
inn eftir heimsstyrjöldina en áður.
í Nýju helgarblaði Þjóðviljans er nú rætt við þann
mann sem kemur tyrstur í hug flestra þegar minnst er á
landhelgisdeilurnar ‘58 og ‘72, Lúðvík Jósefsson. Þar
kemur fram að sjávarútvegsráðherranum reyndust
árin tvö tyrir útfærsluna mun strembnari en þegar útí
sjálft þorskastríðið kom. Þótt þjóðin væri á einu máli um
nauðsyn útfærslunnar drógu samráðherrar Lúðvíks
lappirnar og ýmsir forystumenn stjórnarandstöðunnar
gerðu allt sitt til að spilla fyrir, meðal annars vegna
hræðslu við að styggja Natóríki. Þvert á þessa linkind
myndaðist bandalag manna úr öllum flokkum sem
knúði áfram atburðarásina og skilaði tólf mílunum svo
langt að ekki varð klúðrað. Lúðvík var foringi þessa
bandalags og helsti skapandi þess, og naut þess þá
sem síðar að í honum fór saman staðfesta og róttækni
hugsjónamannsins, verksvit og reynsla sveitarfrömuð-
arins, lagni og kænska stjórnmálamannsins.
Þorskastríðunum er lokið og þó standa þorskastríðin
enn. Við eigum enn eftir óhnýtta ýmsa hnúta í hinum
formlega hafrétti, - einsog dæmi Kolbeinseyjar sýnir
best. Við höfum ekki náð fullu þjóðfrelsi meðan hér
situr erlendur her í sífellt sterkari fjártengslum við
heimamenn.
Og enn er alls óvíst hvort við vinnum þann sigur sem
stefnt var að í öllum þorskastríðum síðari tíma: að
tryggja efnahagslegan grunn tyrir sjálfstæðri íslenskri
tilveru.
Þegar litið er yfir helstu ráðamenn í sjávarútvegi og
stjórnmálum með því tilliti er sjónarsviptir að Lúovíki
Jósefssyni úr fremstu röð. -m
Fjárfesting
sem gefur arð
Pegar leiga á fjármagni er mjög
dýr, er hætt við að fé sem notað er
til kaupa á dýrum atvinnutækjum
skili ekki nógu miklu upp í háa
vexti. Blómlegasti reksturinn
verður þá oft sá sem ekki krefst
mikilla fjárfestinga í vélum, tækj-
um og húsum.
Togarar og frystihús kosta
stórfé, hundruð miljóna króna.
Sömuleiðis eru vélar og maskín-
ur, sem notaðar eru við fram-
leiðslu á nútímaiðnvarningi,
feikilega dýrar. Enda linnir ekki
kvörtunum hjá forráðamönnum
framleiðslufyrirtækja; frystihúsin
eru á hausnum og íslensk iðn-
framleiðsla komin langleiðina í
gröfina.
Nú er mikið tíðkað að telja að
leysa megi vanda tapreksturs
með því að auka eigið fé fyrir-
tækja. Því er trúað að einhvers
staðar séu til fjármagnseigendur
sem eru reiðubúnir að láta pen-
inga í fyrirtæki sem ekki skila
arði, að afsala sér möguleikanum
á að ávaxta fé sitt þar sem mest
fæst fyrir það.
Sé unnt að fá milli 10 og 20%
vexti ofan á verðtryggingu á gráa
fjármagnsmarkaðinum, leggja
alvöru peningamenn ekki krónu í
fyrirtæki sem skilar þeim minni
arði. Kannski er með talinu um
nauðsyn þess að auka eigið fé fyr-
irtækja átt við það að fátæk
sveitarfélög og almenningur, sem
óttast að missa vinnuna, leggi
fram fé til að styrkja rekstur sem
uppfyllir ekki arðsemiskröfur nú-
tíma hávaxtasamfélags.
Snotur
víxlarabúð
Miðað við ýmis framleiðslufyr-
irtæki krefst verslunarrekstur
ekki dýrra tækja og búnaðar. Þó
þurfa margir kaupmenn að liggja
með lager og segjast vera að
sligast undan vaxtakostnaði. Það
einfaldar mjög verslunarstörfin
ef unnt er að sleppa því að með-
höndla söluvöruna, best að hún
sé bara tölur á pappír. Langbest
að versla með peninga. Ekki
skítuga seðla og smámynt, heldur
skuldabréf, ávísanir, kredit-
kortanótur og allra handa skulda-
viðurkenningar.
Verslun með peninga og
verðbréf krefst ekki mikillar fjár-
festingar: húsnæði, skrifstofuvél-
ar, innréttingar og sími - það er
allt og sumt. Reyndar þykir
skemmtilegra að hafa eitthvað af
listaverkum á skrifstofunni, en
ekki eru menn sammála um hvort
nauðsynlegt sé að fjárfesta í list-
inni til að tryggja sér velgengni í
verðbréfaviðskiptum. Svo er
hægt að byrja bisnessinn og velt-
an getur orðið hreint ótrúleg.
Arðurinn líka.
Það gengur glatt
Á okkar miklu barlómsöld er
gaman að sjá að einhvers staðar
gengur vel og því urðu margir
kátir í sinni þegar þeir lásu í gær
frétt í viðskiptakálfi Morgun-
blaðsins um dágóða afkomu Fjár-
festingafélagsins. Fréttin hefst
þannig:
„Hagnaður Fjárfestingarfélags
íslands eftir að tekið hefur verið
tillit til ácetlaðra skattgreiðslna
nemur 9,1 milljón króna eftir
fyrstu fjóra mánuði ársins, en fé-
lagið og dótturfyrirtœki eru nú
gerð upp ársþriðjungslega. A
sama tíma var hagnaður Féfangs,
eignaleigufyrirtœkis Fjárfesting-
arfélagsins, um 4,4 milljónir eftir
skatta. “
Síðan er sagt frá því í Morgun-
blaðinu að á þessu ári hafi hlutafé
Verið aukið um 50 miljónir. Ný
hlutabréf seldust á 20% yfirverði.
60 miljónir fyrir ný hlutabréf að
nafnvirði 50 miijónir. Það er
auðsjáanlega ekki reiknað með
öðru en að fyrirtækið haldi áfram
að skila arði.
Og Morgunblaðið getur upp-
lýst að eftir þessa hlutafjár-
aukningu sé heildarhlutafé í
Fjárfestingarfélaginu orðið 124,5
miljónir króna og eigið fé þess
155 miljónir.
Haldi fram sem horfir verður
heildargróðinn á þessu ári milli
27 og 28 miljónir. Þær 124,5 milj-
ónir sem liggja í hlutabréfum
munu því skila um 22% arði. Það
virðist því hafa verið óhætt að
kaupa ný hlutabréf á 20% yfir-
verði.
Brestur
í hringinn
í þessu sama viðskiptablaði má
sjá staðfestingu á því að hinn
frjálsi markaður lætur ekki að sér
hæða. Þar er frétt af því að sam-
komulag milli bankanna um
vaxtalækkun sé hugsanlega að
bresta.
Þrátt fyrir allt hátíðatalið um
frjálsan markað og blessun sam-
keppninnar, stóðu bankarnir að
því að gera innbyrðis samkomu-
lag um að þeir hefðu samtök um
að lækka vexti. Ástæðan var ekki
sérstakur áhugi á að lækka vexti,
heldur beinharðir viðskipta-
samningar. Auka þurfti sölu á
ríkisskuldabréfum sem hætt voru
að freista þeirra sem vilja að fé
þeirra skili hámarksgróða. Bank-
ar og verðbréfasjóðir buðu ein-
faldlega hærri vexti en ríkissjóð-
ur. Rfkið ákvað því að lækka
bindiskyldu bankastofnana f
Seðlabankanum gegn loforði um
að þær lækkuðu vexti svo að ríkis-
skuldabréfin yrðu samkeppnis-
fær.
Skrýtin samkeppni
Samkeppni bankanna snýst
ekki um annað en það hver gerir
sniðugustu auglýsinguna, hvar
finna má flottustu afgreiðsluna
og hvort viðskiptavinirnir fá
mynd af sér á ávísanaeyðublöð.
Á því sviði fær samkeppnin að
blómstra og er ekki hneppt í viðj-
ar samkomulags í hringastíl.
Það er talið að Iðnaðarbankinn
(þessi sem er með á nótunum og
gefur möppur) sé að brjóta
samkomulagið og það „liggur fyr-
ir að verið er að bjóða bréf með
10,5% vöxtum (þ.e. raunvextir
ofan á verðbœtur) fyrir þá sem
fjárfesta fyrir 20 miljónir eða
meira. “
Frásögnin af vaxtasamkomu-
laginu, sem er að bresta, er fyrir
margra hluta sakir býsna fróðleg.
Hún er t.d. til marks um að þeim,
sem eiga eitthvað meira en smáp-
eninga og hefur ekki lukkast að
ná í hlutabréf í fjárfestingafélagi,
bjóðast ýmsir kostir til að láta
fjármagnið renta sig hratt og ör-
ugglega. En skyldu þeir vera til-
búnir að láta það liggja nánast
vaxtalaust sem eiginfé í einhverju
hallærisfrystihúsinu? Tæpast
meðan kostur er á meiri gróða
annars staðar.
ÓP
Þjóðviljinn
Síðumúla 6 ■ 108 Reykjavík
Sími 681333
Kvöldsími 681348
Utgefandl: Utgáfufólag Þjóöviljans.
Ritstjórar: Árni Bergmann, MörðurÁmason, ÓttarProppó.
Fróttaatjóri: Lúðvík Geirsson.
Blaðomenn: Guðmundur Rúnar Heiðarsson, Heimir Már Pótursson,
HjörleifurSveinbjörnsson, KristóferSvavarsson, Magnfríður
Júlíusdóttir, Magnús H. Gíslason, LiljaGunnarsdóttir, ÓlafurGíslason,
Páll Hannesson, SigurðurÁ. Friðþjófsson, Sævar Guðbjömsson, Þor-
finnur Ómarsson (íþr.).
Handrlta- og prófarkalestur: Elías Mar, Hildur Finnsdóttir.
Ljósmyndarar: Einar ólason, Jim Smart.
Utlitsteiknarar: Kristján Kristjánsson, KristbergurÓ. Pótursson
Framkvæmdastjóri: Hallur Páll Jónsson.
Skrifstofustjóri: Jóhanna Leópoldsdóttir.
Skrifstofa: Guðrún Geirsdóttir, Kristín Pétursdóttir.
Auglýsingastjóri: Olga Clausen.
Auglýsingar: Guðmunda Kristinsdóttir, Unnur
Ágústsdóttir, Sigurrós Kristinsdóttir.
Símavarsla: Sigríður Kristjánsdóttir, Þorgerður Sigurðardóttir.
Bílstjóri: Jóna Sigurdórsdóttir.
Útbreiðslu- og afgreiðslustjóri: Bjöm Ingi Rafnsson.
Afgreiðsla: Halla Pálsdóttir, Hrefna Magnúsdóttir.
Innheimtumenn: Katrín Bárðardóttir, ÓlafurBjörnsson.
Útkeyrsla, afgreiðsla, ritstjórn:
Síðumúla 6, Reykjavík, símar: 681333 & 681663.
Auglýsingar: Síðumúla 6, símar 681331 og 681310.
Umbrotog setning: Prentsmiðja Þjóðviljans hf.
Prentun: Blaðaprent hf.
Verð f lausasölu: 70 kr.
Helgarblöð:80kr.
Áskrlftarverð á mánuði: 800 kr.
4 SÍÐA - ÞJÓÐVILJINN - NÝTT HELGARBLAÐ
/