Dagblaðið Vísir - DV


Dagblaðið Vísir - DV - 04.05.2002, Blaðsíða 20

Dagblaðið Vísir - DV - 04.05.2002, Blaðsíða 20
Helaarblctð IXV Laugardagur4.maí2oo2 4 Konurnar í klóm dauðans Er heimilisofbeldi qaqnvart íslenskum kon- uni ef til i/ill stærra vandamál en flestir hafa viljað vera láta? Er veruleikinn hér á landi kannski hreint ekki annar en er íþeim löndum sem við berum okkur helst saman við? Marqt bendir til að kenninqar um slíkt séu ekki alveq innstæðulausar, samkvæmt nýrri rannsókn sem Siqríður Halldórsdóttir, prófessor við heilbriqðisdeild Háskólans á Akureyri, hefur qert. ÉG LÍT Á HEIMILISOFBELDI sem rán," segir Sigríð- ur Halldórsdóttir. Hún hefur að undanförnu verið að kynna efni rannsóknarinnar sem hún hefur unnið að síðustu misserin. Sigríður ræddi könnunina og efni hennar við tíðindamann DV. „Ofbeldið felur í sér að konan er ekki aðeins rænd lífsgleðinni heldur allri mannlegri reisn, sem ég lít á sem grundvallarmannréttindi. Hér er því um að ræða gróft brot sem leiðir að lokum til þess að konan er rænd lífsviljanum sjálfum. Konan verður eins og skugginn af sjálfri sér. Þetta rán er að flestu leyti alvar- legra en öll önnur slík því að skaðinn er djúpstæður og erfiður við að eiga. Endurreisnin getur tekið mörg ár ef konan«r það heppin að sleppa úr þessum illvíga kóngu- lóarvef." Fyrir liggja staðreyndir víðs vegar úr heiminum um ofbeldi gagnvart konum. Segja má að það sé saga kvenna um allan heim að vera fórnarlamb heimilisof- beldis. í Suður-Afríku er ein af hverjum sex konum reglulega beitt ofbeldi af maka sínum. I helmingi þeirra tilfella beitir maðurinn börnin líka ofbeldi. í Frakk- landi eru konur 95% þeirra sem verða fyrir ofbeldi, í rösklega helmingi tilvika af eiginmanni sínum. í Nýju- Gíneu eru um 60% þeirra sem eru myrtir konur og meirihluti þeirra fellur fyrir hendi maka síns í kjölfar heimilisofbeldis. í Bandaríkjunum verða 67% kvenna í hjónabandi einhvern tímann fyrir heimilisofbeldi. Krabbameinið var ekki neitt Sigríður Halldórsdóttir segir að rannsókn sín og um- ræða um hana hafi greinilega orðið til þess að stinga á kýlum og opna umræðu. „Kona sem hringdi í mig í síð- ustu viku í kjölfar umræðu um þessa rannsókn sagði við mig að nú þyrfti ég að gera aðra rannsókn. Kanna þyrfti hvað yrði um þær konur sem ofbeldi væru beittar enda væri þunglyndi í mörg ár oft illvígur fylgifiskur þess," segir Sigríður. I starfi sínu sem hjúkrunarfræðingur og prófessor við heilbrigðisdeild Háskólans á Akureyri hefur Sigríður Halldórsdóttir unnið að fjölbreyttum rannsóknum á sviði heilbrigðisvísinda. Þar hefur eitt leitt af öðru. „Ég var að gera rannsókn á upplifun kvenna af þján- ingu vegna brjóstakrabbameins þegar ein konan bað mig um að stöðva segulbandið og sagði við mig: „Þjáningin í mínu lífi er ekki brjóstakrabbameinið, það var ekki neitt." - Hún hóf síðan að segja mér frá því mikla ofbeldi sem hún bjó við í áratugi áður en einum sona hennar tókst að bjarga henni frá ofbeldisfullum eiginmanninum. Þegar tvær aðrar bættust í hópinn og fóru að opna sig um raunverulega þjáningu í lifi sínu fór ég að leggja við hlustir," segir Sigríður. Efnið vakti áhuga hennar og í kjölfarið gerði hún rannsóknina sem unnin var með styrk úr Rannsóknasjóði Háskólans á Akureyri. Minna launungarmál en var Sigríður kveðst eiga sér framtíðarsýn sem er háleit og fögur í senn. Hún er sú að islenskt þjóðfélag verði ofbeldislaust. „Þar verðum við að byrja á kjarnanum, heimilinu, sem á aö vera griðastaður. Skjól i skúrun- um, hreiður og paradís á jörð, þannig að allir á heimil- inu hlakki til að koma heim og líði þar best. í heimilis- ofbeldi verður það að vígvelli þar sem fram fer ákaflega ójafn leikur. Sem betur fer er heimilisofbeldi minna launungarmál í okkar þjóðfélagi í dag en var. Fjöldi kvenna hefur opnað sig um það helvíti á jörð sem heim- ilisofbeldi er," segir Sigríður. í rannsókn Sigríðar kemur fram að í mörgum þjóðfé- lögum er álitið eðlilegt að eiginmaður berji eiginkonu sína. Ef konan svari hins vegar í sömu mynt sé hún tal- in skert á geði. „í mörgum löndum er það æðsta keppi- kefli kvenna að giftast og að haldast í hjónabandinu, hvað sem það kostar. Þetta felur í sér undirgefni gagn- „Kona sem hringdi í mig í síðustu viku í kjölfar umræðu um þessa rannsókn sagði við mig að nú þyrfti ég að gera aðra rannsókn. Kanna þyrfti hvað yrði um þær konur sem ofbeldi væru beittar, enda væri þunglyndi í mörg ár oft illvígur fylgifiskur þess," segir Sigríður Halldórsdóttir hér í viðtalinu. vart manninum, sama hversu grimmur eða ofbeldis- gjarn hann kann að vera. Rannsóknir sýna að konur hafa tilhneigingu til að fara aftur til ofbeldisfulls eigin- manns mörgum sinnum áður en þær byrja nýtt líf í ör- uggu umhverfi." Enn fremur segir Sigríður að í flestum tilvikum sé eindrægur vilji kvenna sá aö komast hjá skilnaöi við eiginmann sinn. Það sé ekki fyrr en hann er búinn að rífa öll blómin í hennar innra blómagarði upp með rót- um og hún er orðin eins og eyðimörk hið innra að hún fer að hugsa sér til hreyfings. „Alvarlegur sjúkdómur eins og brjóstakrabbamein Jinnst þeim jafnvel ekki neitt miðað við of beldið. Gefum okkur því tíma til að hlusta, sýnum umhyggju og kærleika í verki. " Maðurinn gengur ætíð lengra Allir þekkja, hvort sem þeir hafa kynnst ofbeldi eða ekki, að erfiða lífsreynslu er oft erfitt að færa í orð. „í flestum tilvikum getur konan ekki sagt frá ofbeldinu í lífi sínu. Margar lifa líka í voninni að ofbeldinu muni einhvern tíma Ijúka," segir Sigríður þegar hún lýsir þeim viðtölum sem hún átti við konur sem beittar höfðu verið ofbeldi. Hún segir margar kvennanna hafa hreinlega lokað augunum fyrir ofbeldinu og vonað að atvikin endurtækju sig ekki. En allt hafi komið fyrir ekki í mörgum tilvikum. Þetta hafi síðan leitt til niður- brots á sálarlífi kvennanna. „Vegna endalausra að- finnslna finnst konunni hún aldrei gera neitt rétt og aldrei segja neitt rétt. Það þrengir stöðugt meira að henni og hún hefur æ minna sjálfstraust og sjálfsálit. Henni finnst hún ekki eiga neitt, ekki einu sinni eigin tíma. Þar sem maðurinn sker smám saman á öll tengsl hennar við umheiminn, fyrst kunningja, svo vini, og síðan fjölskyldu, þá verður konan mjög einangruð," segir Sigríður. Bætir við að þessu fylgi síðan auðmýk- ing á sálarlífinu öllu, enda gangi maðurinn ætíð lengra. í framhaldinu segir Sigríður að konurnar séu svo komnar í það sem hún kallar klær dauðans. „Þá viðhef- ur maðurinn stöðuga niðurlægingu í orðum og athöfh- um, sker á öll tengsl hennar við aðra og tekur ailt frá henni. Hann viðurkennir aldrei neitt sem hún segir og leyfir i raun ekki nein tjáskipti af hennar hálfu. Konan upplifir mikið hjálparleysi og vonleysi. Finnst hún líf- laus eins og dauðadæmd kona í gini dauðans. Á þessu tímabili sýnir konan engin viðbrögð lengur, engin til- finning bærist í henni, hún er eins og lifandi dauð." Sýnum kærleika í verki í rannsókninni eru tiundaðar margar dapurlegar myndir af líðan kvenna sem ofbeldi hafa verið beittar. Ekki síst þeirra sem komnar eru í klær dauðans. Og þá er aftur komið að þeirri spurningu sem snýr að fagi Sigríðar. Hvers er heilbrigðisstarfsfólk megnugt við þessar kringumstæður? Hvernig getur það orðið að liði við að losa konur úr þeim ömurleika lífsins sem ofbeld- iðer? „Við verðum í fyrsta lagi að átta okkur á því að fjöldi þeirra kvenna sem við erum að sinna í daglegu starfi getur verið undir miklu álagi vegna heúnilisofbeldis," segir Sigríður. „Alvarlegur sjúkdómur eins og brjóstakrabbamein finnst þeim jafnvel ekki neitt miðað við ofbeldið. Gefum okkur því tíma til að hlusta, sýn- um umhyggju og kærleika i verki. Minnumst þess einnig að koha sem hefur gengið í gegnum heimilisof- beldi talar ekki um það fyrr en hún er tilbúin." Að byggja upp skýra sjálfsmynd í annan stað kveðst Sigriður sjá það fyrir sér sem forvörn gegn heimilisofbeldi að stuðla að heilbrigðum börnum, með sterka og skýra sjáifsmynd. Slíkir dreng- ir séu ólíklegri til að beita ofbeldi á fullorðinsárum. Og stúlkur séu ólíklegri til aö láta slíkt yfir sig ganga. Hún segir eina þeirra kvenna sem hún ræddi. við vegna rannsóknarinnar hafa orðað þetta sem svo að ala ætti stúlkur þannig upp að þær yrðu sjálfstæðar konur. Ekki háðar mönnum sínum fjárhagslega né á annan hátt. Þær ættu að vera sjálfstæðir einstaklingar. Bless- unarlega hafi tímarnir raunar breyst mikið að þessu leyti og aðstæður karla og kvenna séu í mörgu tiILiti orðnar jafnari. Hins vegar sé mikilvægt að halda vöku sinni eigi ekki að koma koma bakslag í baráttuna og þann tíðaranda að kynin séu jöfn að réttindum. Og að konur eigi ekki að láta bjóða sér það sem margar gerðu á fyrri tíð. Að láta ofbeldi eyðileggja líf sitt. -sbs
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80