Dagblaðið Vísir - DV - 04.05.2002, Blaðsíða 18

Dagblaðið Vísir - DV - 04.05.2002, Blaðsíða 18
is HeÍQCtrblað ~30f\T lauoardaour4.maí2o02 Réttar memafræðinshirinii ÞÓRA KOM HEIM FRÁ NÁMI og starfi i Boston sumariö 2000 og við það fjölgaði réttarmeinafræðing- um á Islandi um 100% því það var aðeins einn fyrir og Þóra er fyrst íslenska kvenna til að gegna starfi réttarmeinafræðings. Þetta er því ekki starf sem fólk er almennt i snertingu við svo það liggur beinast við að spyrja Þóru í hverju starfið sé eiginlega fólgið. „Réttarmeinafræðingur er læknir sem er sérfræðing- ur í því að gera krufningar til þess að komast að dán- arorsök og dánaratvikum. Krufningarnar sjálfar eru langmestur hluti starfans en hluti af rannsókninni til að komast að dánarorsökum og dánaratvikum er stundum að skoða vettvang. í ákveðnum tilvikum fylgjum við síðan málinu eftir alla leið í dómsal þar sem bera þarf vitni," segir Þóra sem hefur bækistöðv- ar sínar á sýkladeild Landspítala - háskólasjúkrahúss en sökum plássleysis fær hluti af Rannsóknastofu Há- skólans þar inni en réttarmeinafræöin heyrir þar undir. Einhvers staðar í þessum byggingum í kjallara er krufningarstofa. Við fáum ekki að koma þar inn. Þangað fær enginn að koma nema réttarmeinafræð- ingurinn og aðstoðarmenn hennar, samstarfsmenn og lögreglan. Engir óvígðir. Réttarmeinafræðingar eru einnig í vissum tilvikum fengnir til þess að skoða bíla sem grunur leikur á að hafi átt bátt í umferðarslysum þar sem ekið var á gangandi vegfaranda og keyrt burt og leita þá að vefjaleifum. „Við skoðum einnig farartæki þar sem grunur leik- ur á að fórnarlamb hafi verið flutt af geranda til að losa sig viö eða fela líkið og leitum við þá að ákveðn- um ummerkjum um lífsmörk hjá fórnarlambinu með- an á flutningi stóð. Ef fólk hverfur en ekkert lík finnst og grunur leikur á að um manndráp hafi verið að ræða erum við stundum kvödd á heimili viðkom- andi til að athuga hvort þar finnist t.d. blóðblettir blandaðir heilavef eða beinflísar úr höfuðkúpu sem myndu sanna að viðkomandi væri látinn þótt líkið finnist ekki." , C/. ¦« fáiaaífww* tftfé € $&#*> '¦ním *¦* Mérfannst fyrsta krifningin mín sem égframkvœmdi sjálf mj'ög erfið. Sennilega vegna þess ab þetta var ung kona, nánast jafngöm- ul og ég, sem hafbi dáið úr krabbameini. Eg hugsaði mikið um ald- ur hennar og hugsaði: hvers vegna hún en ekki ég? Svo venst þetta og sjálfsagt fœr maður ákveðna skel. Þetta starf verður samt aldrei hversdagslegt því það eru engar tvœr krufningar eins. Þetta er mynd af veskinu sem Þóra rannsakaði og staðfesti að væri gert úr mannshúð. Veskið var úr mannshúð Þóra hefur víðtæka reynslu af ýmsum sérverkefnum af þessu tagi sem lenda utan þess venjulega. í starfi sínu í Boston rakst hún á margt undarlegt og segir mér þessu næst söguna af veskinu sérkennilega. „Þetta var verkefni sem reyndar var beint til míns yfirmanns en hann fól mér að leysa úr því. Málið sner- ist um veski sem grunur lék á að hefði verið gert úr mannshúð. Þetta er einkennilegur gripur sem komst eftir krókaleiðum til Rauða krossins á vesturströnd Bandaríkjanna. Þar höfðu menn áhuga á að gefa vesk- ið til Holocaust-safnsins í Washington ef það reyndist vera „ekta". Saga veskisins nær aftur til Póllands í seinni heimsstyrjöldinni. Pólskur skæruliði tók þátt í að króa af eða fanga hóp Gestapomanna í Póllandi. Einn þeirra henti einhverju frá sér og einn skærulið- inn fann þar lítið svart veski sem er merkt með áletr- uninni: auf echten Menschenleder sem þýðir: úr ekta mannshúð. Hann geymdi þetta í áratugi og það var síð- an barnabarn hans sem kom því á framfæri við Rauða krossinn. Við töldum okkur síðan geta staðfest að veskið væri úr raunverulegri mannshúð, kynntum nið- urstöður okkar á ársþingi American Academy of For- ensic Sciences og ég geri ráð fyrir að veskið hafi farið á safnið þótt ég viti það ekki fyrir víst." Þóra segir að nokkrum vikum eftir þetta hafi borist í hendur þeirra lampaskermur sem sama saga fylgdi, þ.e. að grunur léki á að hann væri strekktur með mannshúð. Sögur af þessu tagi um nýtingu „afurða" gyðinga með þessum hætti í útrýmingarbúðum Þjóð- verja í seinni heimsstyrjöldinni hafa verið lengi á kreiki. Lampinn sem Þóra rannsakaði reyndist ekki vera með mannshúö en veskið staðfestir að sögur af: þessu tagi eru engar þjóðsögur. - Skyldi þetta hafa verið fallegur hlutur? „Það er mjög óvenjulegt að sjá þetta og handleika það. Ég veit ekki hvort ég myndi segja fallegt," segir Þóra og finnur fyrir mig mynd af þessum sérkenniiega hlut. Réttarmeinafræðingar hefja námsferil sinn á því að læra læknisfræöi. Síðan tekur við meinafræði sem sérgrein og síðan er réttarmeinafræði undirsérgrein innan meinafræðinnar. Réttarmeinafræði sem slík er mun betur skilgreind sem sérfag í Bandaríkjunum heldur en Evrópu. Á réttarlæknum og réttarmeina- fræðingum er sá faglegi munur að réttarlæknar fjalla einnig um lifandi fólk en réttarmeinafræðingar fást að- eins við þá látnu. Þóra er gift bandarískum tölvufræðingi, Gary Myers, og þau eiga tvö börn, fimm og átta ára. Hún segir að það sé mun öruggara og þægilegra umhverfi að ala upp börn á íslandi. Þóra hóf sitt nám í Linköp- ing í Svíþjóð en eftir ársdvöl þar flutti hún sig um set til Boston þar sem hún lauk prófi í réttarmeinafræði. Þar starfa sjálfstæðar réttarmeinafræðistofnanir á fjár- lögum frá hverju fylki og heyra undir heilbrigðisráðu- neyti. Þessar stofnanir starfa mun sjálfstæðar en víða annars staðar tíðkast. Stærstu stofnanir af þessu tagi hafa rétt til að taka lækna í sérnám í réttarmeina- fræði. „Þar er mikilvægt að geta í réttarsal sýnt fram á að maður hafi lokið öllum tilskildum réttindum því verj- endur reyna oft að fá vitnisburð dæmdan ógildan á þeim forsendum að maður sé ekki fullgildur." Að kryfja eða ekki Þóra dvaldi í Boston í sex ár við nám og störf og kom heim sumarið 2000. Skyldi vera mikill munur á starfsumhverfi hennar hér heima samanborið við Ameríku? „Það er mjög ólíkt. Hér eru réttarkrufningar gerð- ar að beiðni lögreglu og sýslumanna þannig að ég sem réttarlæknir hef ekkert að segja um það hverjir eru krufnir og hverjir ekki. Einstöku sinnum getur verið álitamál hvort krufning eigi að vera réttarkrufning eða sjúkrahúskrufning. Þarna vegur álit héraðslækna jafnan mjög þungt enda er regla að þeir séu kallaðir á vettvang þegar fólk deyr í heimahúsum." Lögin segja til um að ef einhver grunur sé um voveiflegt mannslát eða slíkur grunur gæti síðar risið skuli krufning ávallt fara fram. Undir þetta falla mann- dráp, sjálfsvíg og slys og andlát utan sjúkrastofnunar þar sem andlátið er skyndilegt. „Þegar um er að ræða eldri einstakling með t.d. langa sögu um erfiðan sjúkdóm og hefur hrakað hægt og rólega og deyr síðan í heimahúsi án þess að nokk- ur grunur sé um neitt voveiflegt eru slikir eir.stak- lingar oft ekki krufnir." - Rís þá stundum ágreining- ur um það hvort skuli kryfja fólk eða ekki? „Það er yfirleitt ekki ágreiningur um andlát í heimahúsum en það geta komið upp tilvik þar sem einstaklingur deyr á sjúkrahúsi en kringumstæður geta verið þannig aö það sé ekki alveg ljóst hvort skuli fara fram réttarkrufning eða sjúkrahússkrufning." - Það leiðir af sjálfu sér að krufningar á íslandi eru fjölmargar og síðan Þóra kom heim til starfa sumar- ið 2000 hefur hún framkvæmt 280 réttarkrufningar. „Heildartala réttarkrufninga er þó hærri þar sem Gunnlaugur Geirsson kryfur þegar ég ér í burtu og það var ekki fyrr en seint á síðasta ári að ég fór að gera réttarkrufningarnar á Akureyri. Áður voru þær framkvæmdar af meinafræðingnum sem starfaði þar en eftir að hann komst á eftirlaun og hætti tók ég við þeim. Fjöldi þeirra sveiflast eðlilega milli ára. Árið 2000 voru þær mjög margar en aftur nokkru færri árið 2001. Árið í ár hefur síðan verið mun fjörugra á þessu sviði en sami tími í fyrra." Mjög spennandi starf - Þóra segir að í Ameríku sé það daglegt brauð fyr- ir réttarmeinafræðinga að mæta í réttarsal þar sem morð eru þar mun tíðari en á íslandi. Hér á landi eru vettvangsrannsóknir og vitnaleiðslur eðlilega ekki daglegt brauð en Þóra fer þó oft á vettvang með lög- reglunni og segist frekar vilja það en ekki þegar um manndráp eða grunsamlegt mannslát er aö ræða. „Á stofnuninni þar sem ég vann í Boston voru um 200 morð á ári tekin til rannsóknar og við vorum ekki svo mörg sem unnum þarna svo þetta var daglegt brauð og stærri hluti af starfinu en hér. Bæði eru morð þar tíðari og akstur undir áhrifum alls konar efna sem síðan leiðir til slysa og manndrápa mun al- gengari." - Nú er það svo að mörgum finnst þetta tiltekna starf frekar óhugnanlegt og Þóra viðurkennir að inn- an læknisfræðinnar sé þetta viðfangsefni ekki sér- staklega vinsælt. En skyldi eitthvað sérstakt hafa orð- ið til þess að hún valdi sér þennan starfsvettvang? „Mér fmnst þetta einfaldlega mjög spennandi starf. Síðan ég byrjaði í meinafræðinni hefur mér alltaf fundist afar áhugavert að komast að því af hverju fólk deyr. Að skoða það sem veldur sjúkdómum. Það er áhugavert að greina sjúkling með einhvern sjúkdóm eins og t.d. lungnakrabbamein en það er margfalt áhugaverðara að halda á hinu eiginlega meini í hönd- unum og sjá það í réttu samhengi. Þaö er oft mikill leyndardómur af hverju fólk deyr og það er sá leynd- ardómur sem heillar mig." - Þóra segist framan af námsferli sínum hafa haft mikinn áhuga á fylgjum og fóstrum og það var eigin- lega ekki fyrr en í Boston að hún sá í hverju réttar- I
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.