Morgunblaðið - 22.06.2001, Blaðsíða 45

UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 22. JÚNÍ 2001 45
Útivist
B í l d s h ö f ð a • 1 1 0 R e y k j a v í k • s í m i 5 1 0 8 0 2 0 • w w w . i n t e r s p o r t . i s
Þ Í N F R Í S T U N D - O K K A R F A G
MCKINLEY KATHMANDU 3-MANNA, ÞYNGD: 4,5 KG HÆÐ: 110 CM
4-MANNA, ÞYNGD: 6,0 KG HÆÐ: 120 CM
15.990
3-MANNA
18.990
4-MANNA
MCKINLEY DARWIN 50 Bakpoki.
HERRA STL 50L ÞYNGD 1.800G
VERÐ: 9.980,-.
HAGLÖFS OUTBACK 10 Svefnpoki.
8.490,-
ÞÆGINDAHITASTIG: +9°C STÆRÐ ÞYNGD
S 210X80 850G
M 225X80 900G
9.980
5.690,-
MCKINLEY PEBBLE
Sportsandali. Grófur
gúmmísóli. St. 36 – 46.
Verð: 3.220,-.
MCKINLEY
TREKKER 180 AIR
Uppblásin dýna.
Verð: 5.690,-
MCKINLEY LARK AQ
Léttir gönguskór með Aqua Max öndunarfilmu.
Dömu og herrastærðir.(36-46). Verð: 6.690.-.
3.220
Verð:8.490,-
195 220
26
0
6.690
NÝLEGA kom í
ljós, að mun minna er
að marka áætlun Haf-
rannsóknarstofnunar
um stofnstærð þorsks
en menn höfðu al-
mennt vænzt. Þessar
fréttir eru alvarlegar
fyrir fiskveiðistjórn-
unarkerfið, sem verið
hefur við lýði undan-
farin ár. Þær sýna
okkur í hnotskurn, að
stjórnmálamenn og
aðrir hafa ofmetið
stöðu vísindanna á
sviði lífríkis hafsins.
Kvótakerfið í sinni nú-
verandi mynd er m.a.
reist á stofnstærðaráætlun nytja-
tegunda. Fyrst biðja stjórnmála-
menn Hafrannsóknarstofnun um
stofnstærðaráætlun, og út frá
henni reikna þeir heildarveiði-
heimildir með prósentureikningi.
Samt er áætlunin í sumum til-
vikum mörkuð slíkri óvissu, að hún
er vart birtingarhæf.
Kvótakerfið líkist að því leyti
kommúnisma Ráðstjórnarríkjanna,
að á veikum grunni er reynt að
áætla stærðir, sem með núverandi
þekkingarstigi er undir hælinn
lagt, hvernig til tekst. Höfundar
ofannefndra kerfa gerðu ráð fyrir
allt annarri hegðun manna („homo
sapiens“) en reyndin varð. Var
með gerzkum til mótvægis reynt
að skapa „homo sovieticus“ með
afar takmörkuðum árangri og
hætt er við, að „Íslandsmann“ læri
seint hina fullkomnu kvótakerfis-
hegðun. Bjargar sér jafnan hver
sem bezt hann getur.
Hafrannsóknarstofnun
Því miður hefur umræðan í kjöl-
far hinna válegu tíð-
inda um of markazt af
lítt grundaðri gagn-
rýni á Hafrannsókn-
arstofnun. Jafnvel
þingmenn hafa sumir
hverjir látið á sér
skilja, að þeir telji nú
ástæðu til að fara of-
an í saumana á vinnu-
lagi stofnunarinnar,
helzt með erlendum
atbeina. Þessi um-
ræða ristir grunnt og
er afar ófrjó, eins og
jafnan, þegar hengja
á bakara fyrir smið.
Hafró nýtur alþjóð-
legrar viðurkenning-
ar, og aðferðir stofnunarinnar hafa
verið skoðaðar og samþykktar í al-
þjóðlegu samhengi. Þessi vísindi
eru þess einfaldlega ekki umkomin
enn þá að meta stofnstærð mik-
ilvægra nytjategunda hafsins með
þeim áreiðanleika, sem kvótakerfið
gerir ráð fyrir. Má segja, að
stjórnmálamenn séu að kreista hið
ómögulega út úr stofnuninni til að
geta síðan ákveðið kvóta með „vís-
indalegum“ hætti. Ályktunin, sem
hins vegar er rökrétt að draga af
þessum tíðindum um stofnstærð-
aróvissuna, er sú, að nauðsynlegt
sé að stórefla á Íslandi rannsóknir
á lífríki hafsins í víðum skilningi.
Væri engin goðgá að verja um sinn
til tækjakaupa og reksturs at-
vinnutengdra rannsókna Hafró og
grundvallarrannsókna annarra
hérlendis, s.s. Háskólans á Akur-
eyri, árlega sem svarar 2-3 % af
andvirði afla úr sjó. Kæmi aukn-
ingin frá sjávarútveginum sjálfum,
sem á mestra hagsmuna að gæta
varðandi staðgóða þekkingu á haf-
inu. Samhliða þessari eflingu er
eðlilegt að auka sjálfstæði Haf-
rannsóknarstofnunar með því t.d.
að gera hana að hlutafélagi. Í
stjórn hennar sætu þá hagsmuna-
aðilar sjávarútvegs og fulltrúar
sveitarstjórna og ríkisvalds. Þessi
stjórn stofnunarinnar mundi í
meginatriðum ákveða sóknarþung-
ann hverju sinni, en stjórnendur
stofnunarinnar síðan laga sóknar-
þungann að nýrri vitneskju, þegar
taka þyrfti snöggar ákvarðanir,
t.d. um lokun hólfa. Sóknarþung-
inn yrði kynntur sem fjöldi sókn-
ardaga, og mundi eitt yfir alla
ganga í þeim efnum.
Fiskveiðistjórnun
Fiskveiðistjórnunarkerfið þarf
að taka mið af þekkingarstiginu á
hverjum tíma. Enn virðist óvarlegt
að ætlast til haldgóðra talna um
stofnstærð mikilvægra tegunda.
Hins vegar geta niðurstöður vís-
indamanna gefið haldgóða mynd af
viðgangi einstakra tegunda, þ.e.
hvort stofnar eru að eflast eða þeir
eru að rýrna. Á grundvelli til-
hneiginga og breytinga á lífríki
hafsins ætti þannig að auka eða
minnka sóknarþungann eftir atvik-
um. Einnig þyrfti að banna stór-
virk veiðarfæri innan allvíðrar
markalínu frá landi, t.d. 12 sjó-
mílna, til að hámarka nytjarnar til
framtíðar.
Markmið fiskveiðistjórnunar-
kerfa hlýtur að vera að hámarka
afrakstur nytjastofna.
Við að skoða tölur um veiðar á
Íslandsmiðum síðustu áratugi,
hljóta menn að efast um, að kvóta-
kerfið sé fært um að ná því mark-
miði. Kvótakerfið hefur fjölmarga
aðra galla, sem liggja í augum
uppi, en þó skal hér aðeins minn-
ast á einn þann alvarlegasta. Sá
er, að núverandi framkvæmd
kvótakerfisins stríðir gegn réttlæt-
istilfinningu fjölmargra lands-
manna. Auðlegð hafsins er sam-
eign þjóðarinnar samkvæmt
lögum. Þetta þýðir að margra
mati, að einstaklingar og fyrirtæki
hafa aðeins afnotarétt, mega nýta
miðin samkvæmt settum reglum,
en ætti að vera óheimilt að braska
með óveiddan fisk.
Aðrar auðlindir
Óháð öllum fiskveiðistjórnunar-
kerfum mun löngum sannast hið
fornkveðna, að svipull er sjávar-
afli. Þessu má bregðast við með
ýmsum hætti og er gert, þó að
hraðar mætti ganga. Stækkandi
þjóð, þar sem öldruðum og sjúk-
lingum fjölgar meira en hinum
vinnandi, er brýnt að jafna út
sveiflur í þjóðartekjum og auka
framleiðni og útflutningsverðmæti.
Ýmsar nýjar greinar hafa skotið
upp kollinum og eru góðra gjalda
verðar. Meginviðbótarstoð efna-
hagslífsins á Íslandi verður iðn-
aður í krafti orkulindanna. Það,
sem gerir orkulindir Íslendinga
sérstæðar, er, að þær eru end-
urnýjanlegar, lausar við umtals-
verða mengun, og þær eru mjög
miklar á hvern íbúa landsins. Ef
fjárfestar reynast hafa áhuga, má
með umhverfisvænum hætti
breyta drjúgum hluta þessarar
orku í gjaldeyri, og hluta hennar
má nota til að knýja rafmagnsbíla,
sem vafalaust ryðja sér til rúms í
dögun nýrrar aldar, með ódýru
næturrafmagni. Þegar rafmagns-
bílar verða algengir hérlendis,
munu þeir fara langt með að vega
upp á móti aukningu gróðurhúsa-
lofttegunda af völdum iðjuvera.
Tæknin mun stöðugt draga úr
mengun af mannanna völdum. Að-
alatriðið fyrir farsæla þróun hag-
kerfisins íslenzka er, að skotið
verði sem flestum styrkum stoðum
undir gjaldeyrisöflunina, því að
annars mun velmegun einstaklinga
ásamt samneyzlunni standa á
brauðfótum. Veltur þá á miklu, að
þekkingin verði nýtt til hins ýtr-
asta á öllum vígstöðvum.
Svipull er sjávarafli
Bjarni
Jónsson
Kvótakerfið
Meginviðbótarstoð
efnahagslífsins á Ís-
landi, segir Bjarni Jóns-
son, verður iðnaður í
krafti orkulindanna.
Höfundur er rafmagns-
verkfræðingur.
M O N S O O N
M A K E U P
litir sem lífga


 
 Mörkinni 3, sími 588 0640
G
læ
si
le
g
hú
sg
ög
n
Sérpantanir
Opið virka daga
frá kl. 12-18.