Morgunblaðið - 22.06.2001, Blaðsíða 24

ERLENT
24 FÖSTUDAGUR 22. JÚNÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ
REYKSKÝ huldi himininn yfir
Sunrise-hraðbrautinni í Flórída í
gær. Meira en 15.000 hektarar af
Everglades-þjóðgarðinum í Flórída
hafa orðið miklum skógareldum að
bráð undanfarna fimm daga. Mörg
hundruð þúsund hektara hafa
brunnið síðustu mánuði en miklir
þurrkar hafa hrjáð Flórídaríki það
sem af er árinu og hafa slökkviliðs-
menn átt fullt í fangi með að berjast
við fjölda skógarelda.
Reuters
Skógareldar í Flórída
RÍKISSTJÓRN George W. Bush
Bandaríkjaforseta hefur ákveðið að
leita sátta við tóbaksiðnaðinn í stað
þess að halda til streitu opinberri
lögsókn gegn honum. Virðist sem sú
ákvörðun hafi komið flestum á óvart,
jafnt tóbaksframleiðendum, tóbaks-
andstæðingum sem og þingmönnum
sjálfum. Hafa margir orðið til að
gagnrýna hana harðlega.
John Ashcroft, dómsmálaráð-
herra Bandaríkjanna, hefur skipað
nefnd til að kanna hvernig unnt er að
hætta við málshöfðunina sem Bill
Clinton, fyrrverandi forseti, kom af
stað fyrir tveimur árum. Með henni
var þess krafist, að tóbaksiðnaður-
inn greiddi sem svarar til 2.100 millj-
arða íslenskra króna í bætur fyrir
það tjón, sem tóbakið hefur valdið.
Ari Fleischer, talsmaður Hvíta
hússins, sagði í fyrradag, að Bush
forseti væri sammála Ashcroft um
þetta en sumir þingmenn og baráttu-
menn gegn tóbaksnotkun lýstu mikl-
um vonbrigðum með tíðindin. Kváð-
ust þeir óttast, að Bush hygðist láta
tóbaksframleiðendur sleppa með
skrekkinn.
Studdu Bush
í kosningunum
Talsmaður bandarísku lungna-
verndarsamtakanna sagði til dæmis,
að Bandaríkjastjórn ætti ekki að
„gefast upp fyrir fyrirtækjum, sem
bera ábyrgð á dauða 400.000 Banda-
ríkjamanna árlega“ og andstæðing-
ar Bush voru fljótir að benda á, að
tóbaksframleiðendur hefðu lagt
mörg hundruð milljónir króna í
kosningasjóð hans á síðasta ári.
Talsmenn tóbaksiðnaðarins virt-
ust eins og á báðum áttum og lýstu
strax yfir, að þeir væru ekkert á leið-
inni með að semja um hvaða upphæð
sem væri. Þá ítrekuðu þeir einnig, að
þeir litu svo á, að lögsóknin gegn
þeim væri út í bláinn og enginn
grundvöllur fyrir henni. Gengi hluta-
bréfa í tóbaksfyrirtækjunum hækk-
aði allnokkuð í fyrradag þegar frétt-
ist af ákvörðun Ashcrofts.
Fleischer, talsmaður Hvíta húss-
ins, sagði útilokað að spá einhverju
um niðurstöðu hugsanlegra samn-
inga en lagði
áherslu á, að
Bush forseti teldi
bandarískt sam-
félag allt of lög-
sóknarglatt.
Sáttaleiðin væri
yfirleitt skynsam-
legri.
Repúblikanar
halda því fram, að
það sé ekki hlut-
verk ríkisvaldsins að skipta sér af
sjálfstæðum ákvörðunum einstak-
linga á borð við þær hvort þeir vilji
reykja eða ekki. Saka þeir einnig
demókrata um náin tengsl við þrýsti-
hópa sem berjast gegn reykingum.
Vísað frá að hluta
Eins og fyrr segir var málið höfð-
að fyrir tveimur árum og eiga rétt-
arhöld að hefjast á næsta ári. Er
bótakrafan, 2.100 milljarðar kr.,
jafnhá þeim kostnaði, sem ríkið seg-
ist verða fyrir árlega vegna sjúk-
dóma af völdum reykinga. Þessari
kröfu var hins vegar vísað frá að
hluta á síðasta ári, þegar alríkisdóm-
ari úrskurðaði að málið væri aðeins
unnt að reka með tilvísun til laga um
óheiðarlega viðskiptahætti; það er
að segja, að tóbaksiðnaðurinn hafi
reynt að fela það, að reykingar væru
vanabindandi og óhollar.
Sannanir?
Haft er eftir ónefndum embætt-
ismönnum, að ákvörðunin um að
leita sátta hafi verið tekin vegna
þess, að ríkisstjórnin hafi óttast að
tapa málinu fyrir rétti. Til að vinna
það yrði dómsmálaráðuneytið að
sýna fram á samsæri tóbaksfyrir-
tækjanna allt frá því á sjötta áratug
síðustu aldar. William Schultz, sem
kom að þessum málum í tíð Clintons,
vísaði þessu á bug í viðtali við Wash-
ington Post og sagði, að því færi
fjarri, að mikil óvissa væri um nið-
urstöðuna.
„Ef ríkisstjórnin getur sýnt fram
á samsærið, þá vinnur hún málið, og
um þetta samsæri er ekki einu sinni
deilt. Það er löngu sannað,“ sagði
Schultz.
Bush sakaður um að gefast upp
fyrir tóbaksiðnaðinum
Vill hætta
við lögsókn
og leita sátta
Washington. AP, AFP, Daily Telegraph.
George W.
Bush
DANSKIR verkfræðingar hafa
hannað nýja gerð af skipsskrúfu og
er talið að hún kunni að minnka olí-
unotkun um allt að 7%, að sögn
Berlingske Tidende. Yrðu skrúfur
af þessu tagi almennt notaðar
myndi losun koldíoxíðs út í and-
rúmsloftið minnka um milljónir
tonna á ári en of mikið koldíoxíð er
talið geta valdið svonefndum gróð-
urhúsaáhrifum.
Gerðar hafa verið tilraunir með
líkön í stórri laug í Hamborg í
Þýskalandi. Reiknað hefur verið út
að ef öll stór kaupskip í heiminum
notuðu skrúfu af þessu tagi myndi
olíunotkun þeirra minnka um alls
19 milljónir tonna árlega. Útgerð-
arfélögin myndu spara samanlagt
um 14 milljarða danskra króna eða
um 170 milljarða íslenskra króna.
Uppfinningamaðurinn heitir
Jens J. Kappel, hann var áður
starfsmaður hjá stórfyrirtækinu
A.P. Møller en rekur nú eigið ráð-
gjafarfyrirtæki. Hugmynd hans
byggist á lögmálum sem notuð
hafa verið við smíði á flugvéla-
vængjum til að minnka orkunotk-
un. Erfitt er að lýsa í stuttu máli
hver breytingin er en endarnir á
blöðum skipsskrúfunnar munu
vera hafðir bognari en áður hefur
tíðkast.
Kappel naut aðstoðar tveggja
vísindamanna við Tækniháskóla
Danmerkur, þeirra Svend Ander-
sen og Poul Andersen. Síðar bætt-
ust í hópinn sérfræðingar frá Bret-
landi og Þýskalandi. Unnið er að
því að setja nýju skrúfurnar á eitt
af skipum útgerðarfélagsins D/S
Norden sem ásamt Evrópusam-
bandinu fjármagnar tilraunina.
Ný gerð skipsskrúfu hönnuð
Getur minnkað
olíunotkun