Morgunblaðið - 22.06.2001, Blaðsíða 48

UMRÆÐAN
48 FÖSTUDAGUR 22. JÚNÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ
TIL VARNAR því
að nýir plöntusjúk-
dómar og meindýr
berist til landsins og
valdi hér tjóni eru í
gildi reglur sem land-
búnaðarráðuneytið
hefur sett með stoð í
lögum frá 1981 (nr. 51/
1981). Reglugerðin
ber heitið „Reglugerð
um innflutning og út-
flutning á plöntum og
plöntuafurðum (nr.
189/1990). Meginregl-
an þar er sú að inn-
flutningur er frjáls ef
plöntunum fylgir heil-
brigðisvottorð en það
á að votta að heilbrigðiskröfur okk-
ar séu uppfylltar. Undantekningar
frá þessari meginreglu eru annars
vegar plöntutegundir og annað sem
bannað er að flytja til landsins og
hins vegar það sem frjálst er að
flytja inn án þess að heilbrigðis-
vottorð þurfi.
Bann
Bannað er að flytja inn plöntur
af þeim trjátegundum sem mikil-
vægastar eru í okkar skógrækt, s.s.
birki, víði, ösp, greni,
furu og lerki. Inn-
flutningur allra barr-
trjáa frá löndum utan
Evrópu er bannaður.
Rökin eru þau að er-
lendis eru margir
skaðvaldar á þessum
ættkvíslum trjáa, sem
enn hafa ekki borist
hingað til lands, en
talið að gætu valdið
hér miklu tjóni ef þeir
bærust hingað. Vakin
er athygli á að þinur
frá Evrópu er ekki
bannaður en hin inn-
fluttu jólatré eru ein-
mitt af þeirri ættkvísl.
Af sömu ástæðum er einnig
bannað að flytja inn plöntur af okk-
ar mikilvægustu grænmetisteg-
undum í gróðurhúsum, þ.e.a.s. tóm-
at, gúrku, papriku og salat.
Grænmetisframleiðslan hér er í
slíku lífrænu jafnvægi að unnt er
að ráða við hefðbundna skaðvalda
með lífrænum vörnum. Ef leyfður
yrði innflutningur á smáplöntum
beint inn í íslenskar grænmetis-
stöðvar er veruleg hætta á að nýir
skaðvaldar kæmu með þeim en það
kallar á notkun varnarefna og rösk-
un á hinu lífræna jafnvægi. Þannig
höfum við þegar reynslu af tveimur
skaðvöldum, sem bárust með inn-
flutningi skrautjurta og komust í
grænmetisstöðvar, en sem betur
fer hefur tekist að halda þeim frá
grænmetinu undanfarin ár. Skað-
valdar þessir eru blómakögur-
vængjan og gangaflugan.
Bannað er að flytja inn villtar
plöntur sem safnað er á víðavangi
og einnig er bannað að flytja inn
vatnaplöntuna Elodea í fiskabúr
vegna hættu á að hún berist í vötn
og verði að illgresisplágu. Bannað
er að flytja inn jarðveg, safnhauga-
mold, óunninn eða kurlaðan trjá-
börk og húsdýraáburð. Undanskil-
in er þó mold, sem að meginhluta
samanstendur af mosa (Sphagnum)
enda sé hún tekin frá óræktuðum
svæðum og hafi aldrei verið notuð
til ræktunar. Einnig er leyft að
plöntum fylgi sú mold sem nauð-
synleg er til að umlykja ræturnar.
Þó skulu plöntur frá löndum þar
sem nýsjálenski flatormurinn
finnst vera algjörlega lausar við
mold og gildir það um Bretland, Ír-
land og Færeyjar.
Hvað mega ferðamenn
taka með sér?
Það sem hér verður sagt á einnig
við um póstsendingar hingað til
lands. Óheimilt er að flytja með sér
án heilbrigðisvottorðs kartöflur og
trjáplöntur, með og án róta, þar
með talin dvergtré („bonsai“). Um
fræ gildir það hins vegar að í fram-
kvæmd eru ekki gerðar athuga-
semdir við það þótt menn taki með
sér, til eigin nota, fræ í verslunar-
umbúðum frá evrópska efnahags-
svæðinu og engar hömlur eru á inn-
flutningi grænmetis og ávaxta.
Heimilt er að taka með sér án heil-
brigðisvottorðs vönd af afskornum
blómum (allt að 25 blóm) hvaðan
sem er. Blómlauka, rótar- og
stöngulhnýði frá Evrópulandi
mega menn taka (allt að 2 kg) en
einungis í órofnum verslunarum-
búðum. Einstaka pottaplöntur (allt
að þrjú stykki) mega menn taka
með sér frá Evrópu en eingöngu af
tegundum sem ræktaðar eru inn-
andyra, þ.e.a.s. stofuplöntum. Loks
má geta þess að við búferlaflutn-
inga frá Evrópulandi er heimilt að
taka með sér stofuplönturnar sín-
ar.
Hvers vegna reglur?
Þær reglur sem hér gilda eru
ákveðin málamiðlun milli frelsis í
innflutningi og viðskiptum annars
vegar og plöntuverndar hins vegar.
Reynt er að valda sem minnstum
truflunum á viðskiptum milli landa,
en jafnframt gæta hagsmuna rækt-
enda og hindra að hingað berist líf-
verur sem gætu valdið beinum eða
óbeinum spjöllum í vistkerfum
landsins. Það er okkar hagur ef
hægt er að koma í veg fyrir að nýir
skaðvaldar berist til landsins eða ef
hægt er að seinka því að þeir nái
hér fótfestu. Sérhver skaðvaldur
kallar á aukin útgjöld til varna og
aukna notkun varnarefna. Þeim
mun lengri tími sem líður frá því
ákveðinn skaðvaldur berst til ná-
grannalanda okkar og þar til hann
berst hingað, því meiri reynsla hef-
ur fengist erlendis af vörnum gegn
honum sem við getum nýtt okkur.
Smit skaðvalda getur borist með
ýmsum hætti til landsins, m.a. með
plöntum eða öðrum varningi, með
skordýrum, fuglum eða vindi. Ekki
er hægt að koma í veg fyrir síðast-
nefndu smitleiðirnar en nokkrar
líkur eru á að þeir nýju ryðsjúk-
dómar sem nú herja hér á gljávíði
og ösp hafi einmitt komið þannig til
landsins.
Reynt er að meta hvaða skað-
valdar geti orðið hér til vandræða.
Slíkt er oft erfitt því hér gilda að
nokkru önnur lögmál en erlendis.
Þannig geta skaðvaldar sem er-
lendis þykja ekki alvarlegir orðið
hér miklu skæðari vegna skorts á
óvinum þeirra og minni mótstöðu í
plöntunum.
Að lokum má geta þess að á veg-
um Umhverfisráðuneytisins er ver-
ið að gera lista yfir annars vegar
þær útlendu plöntutegundir sem
bannað verður að flytja til landsins
og hins vegar þær útlendu tegundir
sem heimilt verður að rækta hér á
landi (sbr. Reglugerð um innflutn-
ing, ræktun og dreifingu útlendra
plöntutegunda nr. 583/2000). Mark-
miðið með þeirri reglugerð er að
koma í veg fyrir að útlendar
plöntutegundir valdi óæskilegum
breytingum á líffræðilegri fjöl-
breytni í íslenskum vistkerfum.
Um innflutning á plönt-
um og plöntuafurðum
Sigurgeir
Ólafsson
Plöntur
Skaðvaldar sem erlend-
is þykja ekki alvarlegir,
segir Sigurgeir Ólafs-
son, geta orðið hér
miklu skæðari vegna
skorts á óvinum þeirra
og minni mótstöðu í
plöntunum.
Höfundur er forstöðumaður Plöntu-
eftirlits Rannsóknastofnunar land-
búnaðarins.
Veistu að
það er 17. jú
ní
um næstu hel
gi
Já og þ
að er
17% afs
láttur