Morgunblaðið - 27.07.2001, Page 11

Morgunblaðið - 27.07.2001, Page 11
FRÉTTIR MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 27. JÚLÍ 2001 11 Solla stirða Geiri Gleðigaur Fjörkallar Andlitsmálun Gróðursetningarferð Flugdrekahönnun Föndurverkstæði Hestar Sund, íþróttir, dýradansleikur o.fl. o.fl. Barnahátíðin í Árnesi um Verslunarmannahelgina 4.-5. ágúst Aðgang seyrir kr. 2.50 0. - Ókeypis fyrir 10 ára o g yngri Árnes, sími 486 6044 Barnamatseðill á sérstöku tilboðsverði. FJÁRLAGANEFND er jafnan talin ein hin umfangsmesta af fastanefnd- um Alþingis og starf fjárlaganefnd- armanna þykir annasamt í saman- burði við ýmsar aðrar nefndir. Nefndin kemur saman oft í viku þeg- ar fjárlagafrumvarpið er í smíðum og þá hittist meirihluti hennar enn oftar, einkum þegar nær dregur af- greiðslu frumvarpsins á þingi. Í kjöl- far umfjöllunar um umsýslu Árna Johnsen alþingismanns hefur at- hyglin nokkuð beinst að fjárlaga- nefndinni og störfum hennar, en Árni átti sæti í nefndinni. Upplýst hefur verið að hann var einnig í for- svari fyrir ýmsar nefndir eða verk- efni sem sóttu fjárveitingar til nefndarinnar og má þar nefna byggingarnefndir Þjóðleikhússins, Brattahlíðarverkefnisins á Græn- landi og stafkirkju í Vestmannaeyj- um. Sömuleiðis var Árni einn þeirra sem stóðu að Herjólfsbæjarfélagi sem fékk 10 milljónir við afgreiðslu síðustu fjárlaga, til uppbyggingar bæjar Herjólfs í Eyjum. Jón Kristjánsson, Framsóknar- flokki, var formaður fjárlaganefndar frá 1995 þar til í vor, að hann tók við ráðherraembætti í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu. Flokks- bróðir hans, Ólafur Örn Haraldsson, varð þá formaður fjárlaganefndar, en Einar Oddur Kristjánsson, þing- maður Sjálfstæðisflokks, er áfram varaformaður. Aðrir nefndarmenn eru Arnbjörg Sveinsdóttir, Árni Johnsen, Einar Már Sigurðarson, Gísli S. Einarsson, Hjálmar Jónsson, Ísólfur Gylfi Pálmason, Jón Bjarna- son, Kristján Pálsson og Össur Skarphéðinsson. Ekki hefur verið gengið frá því hver taki sæti sjálf- stæðismannanna Hjálmars Jónsson- ar og Árna Johnsen, en Hjálmar hef- ur hætt á þingi og tekið við starfi Dómkirkjuprests og Árni hefur boð- að að hann muni segja af sér þing- mennsku. Umtalsverð áhrif nefndarmanna Það leiðir af sjálfu sér að hinir gríðarlegu fjármunir sem fjárlaga- nefnd hefur til ráðstöfunar færa henni og einstökum nefndarmönn- um umtalsverð áhrif, enda þótt þing- heimur greiði að lokum atkvæði um frumvarpið og leggi þannig blessun sína yfir vinnu og tillögur nefndar- innar. Alþekkt er að fjárlaganefnd ver miklum tíma á haustþingi til funda með ýmsum fulltrúum stofn- ana, hagsmunahópa, félagasamtaka og einstaklinga sem leitað hafa eftir fjárveitingum. Sömuleiðis eiga ein- stakir nefndarmenn samskipti við ýmsa aðila sem leita fyrirgreiðslu í því skyni að kynna sér nánar við- komandi verkefni og málaflokka. Jón Kristjánsson gerði þetta m.a. að umtalsefni er hann mælti fyrir fjárlagafrumvarpi ársins 2001 í ann- arri umræðu í fyrra. „Þegar grannt er skoðað má sjá að sumir þessara aðila hljóta náð fyrir augum stjórnvalda því í frumvarpinu leggur framkvæmdavaldið til fjöl- margar styrkveitingar til aðila utan ríkisgeirans. Vitað er að þó í fæstum tilvikum sé um að ræða háar fjár- hæðir til einstakra verkefna geta þessir styrkir oft og tíðum ráðið úr- slitum um hvort viðkomandi verk- efni nái fram að ganga. Í sumum til- vikum má líta svo á að með styrkveitingunni sé Alþingi að lýsa velþóknun sinni á því mikilvæga starfi sem viðkomandi einstaklingar og samtök inna af hendi til góðra og gildra mála.“ Formaður fjárlaganefndar tók fram að þegar erindi bærust nefnd- inni væru þau í flestum tilvikum ítar- lega rökstudd og ágæt grein gerð fyrir því hver áform væru uppi um ráðstöfun styrkjanna. Hins vegar hefði skort á það að fjárlaganefnd fengi upplýsingar um hvernig til hefði tekist þeirra, þ.e. hvort þau markmið sem lagt var upp með og gerð var grein fyrir í beiðni viðkom- andi hefðu náðst. Styrkbeiðendur gangist undir að skila skýrslu um verkefnið „Fjárlaganefnd hefur af þessum sökum ákveðið að þegar styrkir eru greiddir út gangist aðilar undir það að skila skýrslu sem greini frá því hvernig viðkomandi verkefni hafi reitt af og hvort þau markmið sem voru áformuð hafi náðst. Ráðgert er að samræma þessa skýrslugerð til að auðvelda eftirlit. Með þessu móti telur fjárlaganefnd að hún fái tæki- færi til að fylgjast með því að op- inberu fé sé ráðstafað eins og Al- þingi hafi ákveðið. Áætlað er að skýrslugerð þessi verði komin á við framkvæmd fjár- laga fyrir árið 2001. Ég geri sérstak- lega grein fyrir þessu nú vegna þess að breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar fela í sér mikla aukningu á styrkjum til ýmissa ágætra verkefna.“ Jón Kristjánsson, sem nú er orð- inn heilbrigðis- og tryggingamála- ráðherra, sagði við Morgunblaðið að 10 milljóna kr. fjárveiting til bygg- ingar Herjólfsskála í Vestmannaeyj- um hefði verið hluti af átaki nefnd- arinnar til að gera upp gömul hús og halda við menningarverðmætum og búa þannig í haginn fyrir aðgang ferðamanna að menningartengdri ferðaþjónustu. „Þetta var átak sem meirihlutinn ákvað og fólst í að veita fé til ýmissa verkefna. Þetta voru um 170 millj- ónir sem veittar voru í þessu skyni, ágæta mála og þessi Herjólfsskáli var hluti af því. Við fengum umsókn um styrk til hans sem var rituð af Herjólfsbæjarfélagi í Vestmanna- eyjum sem okkur var sagt að væri að fara af stað. Síðan hefur þessi styrk- ur ekki verið borgaður út, enda mun þessi undirbúningur eitthvað vera skemmra á veg kominn heldur en maður áttaði sig á og miðað við frétt- ir af því að Vestmannaeyjabær hafi ekki vitað af málinu og ekki sé gert ráð fyrir því á skipulagi. Við höfðum hins vegar að sjálfsögðu reiknað með því að það væri hluti af undirbún- ingnum.“ Jón segir að ekki hafi verið sér- stakur ágreiningur um þessa fjár- veitingu, enda hafi hún verið hluti af átaki og menn hafi talið Herjólfs- skálann sambærilega framkvæmd við Eiríksstaðabæinn í Dölum. Fram hefur komið að einstakir nefndar- menn í fjárlaganefnd vissu ekki af því að einn nefndarmanna, Árni Johnsen, hefði einnig með höndum formennsku í byggingarnefnd Þjóð- leikhússins. „Ég hafði ekki hugmyndaflug til þess að átta mig á því að formaður byggingarnefndar væri með öll inn- kaup og samninga á sinni könnu. Ég tel það óheppilegt og að slíkt bjóði hættunni heim. Ég vissi ekki að þannig væri í pottinn búið og hefði að minnsta kosti reynt að vara við því, hefði ég haft um það hugmynd, enda er slíkt auðvitað alveg fráleitt fyrirkomulag,“ segir Jón. Hann segir að sér þyki ástæða fyrir nefndarmenn í fjárlaganefnd að skoða í kjölfar þessa máls mjög rækilega aðkomu sína að öðrum störfum í opinbera þágu, með tilliti til þess hvenær þeir kunni að vera vanhæfir, í hvaða nefndum þeir geti setið og hvenær þeim beri að víkja sæti. „Það hafa ekki verið í gildi skýrar reglur um þessi mál, utan hin al- mennu stjórnsýslulög. Mér þætti skynsamlegt af eftirmanni mínum að hafa samráð við Ríkisendurskoðun um að móta ákveðnar starfsreglur. Þannig má koma í veg fyrir tor- tryggni og að slík slys geti yfirleitt átt sér stað.“ Störfin sæti sífelldri endurskoðun Ólafur Örn Haraldsson, sem tekið hefur við formennsku í fjárlaga- nefnd, segir að menn hljóti að staldra við eftir atburði síðustu daga og velta fyrir sér hvort ástæða sé til að endurskoða verklag fjárlaga- nefndar. Hann leggur þó áherslu á að störf slíkrar nefndar sæti sífelldri endurskoðun. „Það verður að gera skýran grein- armun á löggjafarvaldinu og fram- kvæmdavaldinu í þessum efnum. Þegar framkvæmdavaldið skipar fulltrúa í nefndir og ráð, hvort sem þeir eru alþingismenn eða ekki, er það á ábyrgð þess að framkvæmdir séu í lagi og farið sé eftir settum reglum,“ segir hann. Ólafur Örn segist hafa ýmsar hug- myndir um breyttar áherslur þótt alls ekki standi til að bylta neinu, enda hafi vel verið staðið að málum hingað til og faglega. „Það er of snemmt að tala um þetta, en ég mun beita mér fyrir að eðlileg endurskoðun eigi sér stað. Fjárlaganefndarmenn hafa töluvert mikil áhrif og nálægð þeirra við kjós- endur er oft mikil. Að sjálfsögðu á ekki aðeins að horfa á það í nei- kvæðu ljósi, því langflest þeirra verkefna sem koma inn á borð nefndarinnar eru þörf og góð. Því miður hefur ekki verið nægilegt fjár- magn til að verða við öllum beiðn- um.“ Vinna við gerð fjárlaga er þegar farin af stað í einstökum fagráðu- neytum, að sögn Ólafs Arnar og eins og vant er séu þegar komnar grófar útlínur. „Nefndin sest síðan að þessu í lok sumars og aðaltörnin verður síðan frá byrjun september og til jóla. Stærsti hlutinn felst í hefðbundnum þáttum, en auk þess þarf að taka af- stöðu til ýmissa erinda sem berast. Auk þess hafa einstök ráðuneyti fengið fjármagn inn á svokallaða safnliði, en það er fyrirkomulag sem að mínu mati mætti lagfæra,“ segir hann. Reynt að styrkja lands- byggðina með ýmsu móti Einar Oddur Kristjánsson, vara- formaður fjárlaganefndar, segir sjálfsagt að störf jafnviðamikillar nefndar séu ávallt í endurskoðun. „Sérstaklega er ástæða til að end- urskoða starfshætti og verklag eftir sárindi undanfarinna daga, enda þótt þau hafi ekki nema að litlu leyti beinst að fjárlaganefnd sem slíkri,“ segir hann. Hins vegar segir hann að fjár- framlög til einstaklinga, stofnana og félagasamtaka séu einnig mjög mik- ilvæg og þar hafi verið rekin mjög ákveðin pólitík á undanförnum ár- um. „Það er ekkert launungarmál að við höfum reynt að styrkja lands- byggðina með ýmsu móti, enda ekki vanþörf á þegar staða dreifbýlisins er höfð í huga.“ Einar Oddur segir að meginþemu meirihlutans í fjárlaganefnd hvað þennan þátt varðar, megi skipta í þrennt. Það sé þó grófleg flokkun. Í fyrsta lagi hafi mikil áhersla verið lögð á menningartengda ferðaþjón- ustu, enda sé mikill uppgangur í þeirri atvinnugrein. Í öðru lagi hafi fjármagn verið sett í að stórefla fjar- kennslu á æðri skólastigum, en það hafi þegar skilað miklum árangri og sé hreint ómetanlegt fyrir hinar dreifðu byggðir. Í þriðja lagi megi svo nefna landgræðslu og skógrækt, en mikið átak hafi verið unnið í þeim efnum á landinu öllu á seinustu ár- um. „Ég er alveg sannfærður um að þessi vinna okkar hefur skilað miklu fyrir landsbyggðina og staða hennar væri allt og önnur og verri, ef ekki hefðu komið til þessir þættir.“ Eins og gefur að skilja, njóta fulltrúar minnihlutans í fjárlaga- nefnd ekki sömu áhrifa og valda og þeir sem sitja fyrir hönd stjórnar- meirihlutans. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri grænna, segir þannig að að- koma minnihlutans að einstökum er- indum sé allt önnur og minni en meirihlutans, þótt vitaskuld geti ein- stakir nefndarmenn látið í ljós skoð- anir sínar og áherslur. „Nefndin fær inn á sitt borð fjölda erinda og beiðna um fjárstuðning. Það er hið besta mál og ekki síður að nefndin fái tækifæri til að funda með einstaklingum og fulltrúum þessara aðila,“ segir hann. „Hins vegar hefur á síðustu árum færst mjög í vöxt að einstök ráðu- neyti, einkum þó menntamálaráðu- neytið, fái umtalsverðar upphæðir inn á sérstaka safnliði og úthluti sjálf fjármunum úr þeim. Það er gert án nokkurrar aðkomu nefndarinnar eða þingsins,“ segir hann. „Að mínu mati þyrfti að styrkja alla aðkomu fjárlaganefndar og raunar þingsins alls að fjárveiting- um hins opinbera. Tilhneigingin hef- ur í auknum mæli verið sú að Alþingi sé afgreiðslustofnun fyrir fram- kvæmdavaldið og einstök máli fái varla að heitið geti almennilega þinglega meðferð. Það myndi ég kalla fyrirgreiðslupólitík.“ Mikill fjöldi erinda um fjárveitingar berast fjárlaganefnd Alþingis á ári hverju Verklag nefndar- innar endurskoðað Ólafur Örn Haraldsson Jón Kristjánsson Jón Bjarnason Einar Oddur Kristjánsson bingi@mbl.is Formaður fjárlaga- nefndar boðaði breyt- ingar á starfsháttum nefndarinnar í um- ræðum um fjárlaga- frumvarpið 2001 sem fram fóru í lok nóvember á síðasta ári, skrifar Björn Ingi Hrafnsson. Nýr formaður tekur undir það að breytinga sé þörf á verklaginu.

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.