Morgunblaðið - 15.08.2002, Page 44

Morgunblaðið - 15.08.2002, Page 44
UMRÆÐAN 44 FIMMTUDAGUR 15. ÁGÚST 2002 MORGUNBLAÐIÐ Á FUNDI sveitarstjórnar Skagafjarðar, Húnaþings vestra og þéttbýlisstaða í Húnavatnssýslum var brugðið upp korti af Skagafirði sem fylgir aðalskipulagi fyrir hér- aðið eins og fréttablaðið Feykir á Sauðárkróki skýrði frá 27. mars sl. Inn í þetta skipulag eru komin jarðgöng úr Hjaltadal yfir í Hörg- árdal í Eyjafirði, sem gætu orðið 10–20 km löng án þess að talað hafi verið um hvort þessi göng yrðu sprengd úr Barkár- dal inn í Hofsdal eða Kolbeinsdal. Bent hefur verið á að þessi göng ein og sér geti stytt vegalengdina milli Sauðárkróks og Akureyrar um 50 km og að Skagafjörður og jafnvel Húna- vatnssýslur yrðu bakland Eyja- fjarðar. Rök fyrir þessari hug- mynd eru þau að Akureyri og Eyjafjarðarsvæðið verði mótvægi við höfuðborgarsvæðið. Áætlaður kostnaður við Héðinsfjarðargöng sem er 5–6 milljarðar kr. getur farið vel yfir 7 milljarða kr. þegar upp er staðið. Þetta telja sveit- arstjórnir Húnaþings vestra, Skagafjarðar og á Eyjafjarðar- svæðinu alltof dýrt ef enginn kaup- andi vill borga 10 milljarða kr. fyr- ir Landsímann. Vitað er að uppsett verð fyrir Landsímann þykir alltof hátt. Alltof fáir bílar fara um Lág- heiði þegar fært er til að hægt sé að borga upp Héðinsfjarðargöng með vegtolli. Sumarumferð um Holtavörðuheiði, Vatnsskarð og Öxnadalsheiði er um 800 bílar á dag og um Víkurskarð 1.200 bílar. Arðsemi af þessum veggöngum undir Tröllaskaga og Vaðlaheiðar- göngum yrði meiri en af Héðins- fjarðargöngum sem þurfa lengri umþóttunartíma ef innheimt yrði veggjald eins og í Hvalfjarðar- göngunum. Nýr vegur yfir Þver- árfjall auk jarðganga úr Hjaltadal inn í Hörgárdal gæti stytt vega- lengdina milli Reykjavíkur og Ak- ureyrar um 80 km. Þessi veggöng undir Tröllaskaga myndu tengja byggðirnar við innan- verðan og utanverðan Eyjafjörð enn betur við Skagafjarðarsvæð- ið en Héðinsfjarðar- göng ef aðra dyr yrðu opnaðar inn í Skíðadal á sama hátt og gert var í Vestfjarðagöng- unum. Þá yrði vega- lengdin milli Sauðár- króks og Akureyrar um Héðinsfjörð 100 km lengri. Með vel uppbyggðum vegi inn Hjaltadal og Svarfað- ardal alla leið að gang- amunnanum í Skíðadal yrði vetrarsamband Skagafjarðar og byggðanna við innanverðan og ut- anverðan Eyjafjörð öllu öruggara þegar hafðar eru í huga grjót- hruns- og snjóflóðahættur á veg- inum milli Dalvíkur og Múlagang- anna og frá Ketilási í Fljótum alla leið út að Strákagöngum sem ættu að víkja fyrir 3–4 km löngum veg- göngum undir Siglufjarðarskarð samhliða vel uppbyggðum vegi yfir fjörurnar í Haganesvík. Með þess- um veggöngum úr Hjaltadal yfir í Hörgárdal og Skíðadal yrði vega- lengdin milli Sauðárkróks og Dal- víkur um 60 km styttri. Þessi veg- göng undir Tröllaskaga kæmu að engu gagni fyrir fyrir íbúa Dalvík- ur, Ólafsfjarðar og við utanverðan Eyjafjörð án þess að opna aðrar dyr inn í Skíðadal þegar snjó- mokstur milli Ólafsfjarðar, Dalvík- ur, Akureyrar og á Öxnadalsheiði eru ekki framkvæmanlegur vegna blindbyls og mikilla snjóþyngsla. Þessu korti af Skagafirði sem fylgir tillögu að aðalskipulagi fyrir héraðið var brugðið upp án þess að talað væri um að opna aðrar dyr inn í Skíðadal. Styttri gangalengd ætti að nást ef þessi göng yrðu sprengd úr Barkárdal inn í Kol- beinsdal í stað þess að taka þau úr Myrkárdal inn í Hofsdal. Þarna getur valið staðið um tvo dali beggja megin sýslumarkanna. Veð- urfar í þessum dölum milli Eyja- fjarðar og Skagafjarðar verður að kanna áður en þessi göng undir Tröllaskaga eru sett í langtíma- áætlun til þess að uppbyggðir veg- ir auk gangamunnana verði örugg- ir fyrir snjóþyngslum og snjó- flóðum. Vegasamband um erfiða fjallvegi verður alltaf takmörkun- um háð þótt um vel uppbyggða sé að ræða. Hjá því verður aldrei komist að sneiðingar í bröttum hlíðum verði illviðráðanlegir. Öku- menn sem keyra mikið milli lands- hlutanna hafa alltaf áhyggjur af veðrinu og hálku í löngum bröttum hlíðum sem alltaf skapa vandræði. Í öllum tilfellum eru jarðgöng mun betri, öruggari og ódýrari lausn til lengri tíma litið. Landslagi er þannig háttað að vel uppbyggðir vegir í 400–600 m.y.s. verja sig ekki í blindbyl þar sem hæð flutn- ingabíls nær 1/3 af hæð snjó- þyngslanna. Vegamótagöng á Tröllaskaga Guðmundur Karl Jónsson Höfundur er farandverkamaður. Samgöngur Í öllum tilfellum, segir Guðmundur Karl Jónsson, eru jarðgöng mun betri, öruggari og ódýrari lausn til lengri tíma litið. Í VIÐTALI í Morgunblaðinu 14. júlí síðastliðinn er Kristinn að ræða um nýja strauma í byggðamálum, sem var haldið uppi af fráfarandi formanni Byggðastofnunar. Sú byggðastefna er vægast sagt und- arleg og varla til þess fallin að styrkja landsbyggðina, eða státa sig af. Þar verður Kristni tíðrætt um sjónvarpssenda sem Byggðastofnun varð að leysa til sín, hann vill af- henda þá einkareknum sjónvarps- stöðvum á Akureyri. Ég veit ekki betur en ríkið fjár- magni Byggðastofnun og reki sjón- varps- og útvarpsstöð allra lands- manna, RÚV. Sú stofnun hefur verið í miklu fjársvelti í tíð núverandi ríkisstjórn- ar og væri sennilega búið að einka- væða hana ef Framsóknarflokkur- inn hefði ekki staðið í vegi fyrir því. Það hefur verið yfirlýst stefna Framsóknarflokksins að standa vörð um ríkisútvarpið og efla það og þar með efla tengsl landsbyggðar- innar við menningarstrauma þjóð- arinnar og ýmiskonar afþreyingarefni. Þetta ætti Kristinn að hug- leiða. Auglýsingaréttindi RÚV má ekki skerða á neinn hátt og RÚV á að fá að vinna þar á sama grundvelli og það gerir nú. Við sem hlustum á útvarp og sjónvarp allra lands- manna eigum ekki síð- ur rétt á því en aðrir að hlusta á hvað er um að vera í þjóðfélaginu, en í nútímaþjóðfélagi eru auglýsingar svo snar þáttur í lífi fólks, með sviptingu þeirra væri verið að beita grófu misrétti á okkur og ekki síst þeim sem búa í hinum dreifðu byggðum landsins. Stjórn Byggðastofnunar á að sjá sóma sinn í að styrkja þetta besta menningarfyrirtæki sem þjóðin á, til að efla landsbyggðina og halda þjóðinni saman, og afhenda RÚV þessa senda til ráð- stöfunar og hagræð- ingar, auðvelda með því stofnunni að þjóna öllum landsmönnum, en víða er þeirra þörf. Þá er það hinn margumræddi gjafa- kvóti, sem Kristinn hefur manna mest barist gegn. Ég er að mörgu leyti sammála Kristni þar og stór hluti þjóðarinnar sem er hneykslaður á því óréttlæti sem þarna viðgengst. Það á að innkalla þessar heim- ildir á næstu tíu árum og stoppa al- gerlega að menn sem eru hættir að gera út sjálfir og eru fluttir úr sjáv- arplássunum geti auðgast á því einu að leiga eða selja öðrum þessi rétt- indi yfir auðlindum þjóðarinnar, án þess að þurfa nokkurn tíma að bleyta veiðarfæri. Flestir eru sammála um hin slæmu áhrif sem framkvæmd kvóta- kerfisins hefur haft á byggðajafn- vægi landsins og því verður að taka í taumana og þróa það þannig að þjóðin sjálf ráðstafi þessum verð- mætum, er þau skipta um rekstr- araðila. En Kristinn gleymir einu mik- ilvægu við innköllun veiðiheimild- anna, það er framleigan á kvótan- um. Þessi innköllun myndi ekki síður valda mikilli byggðaröskun og gjaldþrotum hjá þeim fyrirtækjum sem þegar hafa byggt sig upp á undanförnum árum og mörg þeirra reka mjög arðbær fyrirtæki sem byggjast á að þau hafi þessar heim- ildir áfram, sjálfum sér og þjóðinni til hagsbóta. Þessi kvóti getur ekki verið til endurúthlutunar fyrr en þessi fyrirtæki hætta rekstri og skili þeim inn. Þrátt fyrir það ber að innkalla þær á næstu 10 árum, en veita þeim sem hafa þær í dag og gera út á fisk forgangs leigurétt á þeim, á svipuðu verði og aðrir sem myndu njóta þeirra hjá þjóðinni. Þessir hlutir verða að þróast ró- lega, svo önnur kollsteypa fari ekki af stað og vitleysurnar endurtaki sig aftur. Taka verður fyrir leigubrask og verslun með veiðiheimildir nú þegar hjá þeim sem ekki gera út á þær og hafa stundað leigubrask síðastliðin þrjú ár án veiða og skuli þeir skila þeim strax inn og ríkisvaldið síðan ráðstafa þeim. Ef til vill koma þann- ig inn á fyrsta ári þau 10% sem tal- að er um og síðan verði haldið áfram að innkalla þær, með þeim skilyrðum sem að framan greinir. Hver er byggðastefna Kristins Gunnarssonar? Einar E. Gíslason Byggðir Taka verður fyrir leigubrask, segir Einar E. Gíslason, og verslun með veiði- heimildir nú þegar. Höfundur er fv. bóndi og ráðunautur að Syðra-Skörðugili. SEÐLABANKI lækkaði stýrivexti ný- lega. Viðbrögð hins litla markaðar hérlendis voru þau að gengi krón- unnar hækkaði, öfugt við það sem sumir töldu. Þessi viðbrögð eru hvatning til Seðla- banka um að lækka stýrivexti enn hraðar því stýrivextir verða að lækka sem fyrst á svip- að stig og í nágranna- löndunum samfara því að gengisvísitala sé um 130. Of mikil hækkun á gengi krónunnar síð- ustu vikur leiðir til taprekstrar í út- flutnings- og samkeppnisgreinum sem aftur leiðir til þess að lánsfé sog- ast inn í þann taprekstur með aukn- um vanskilum og nýjum lántökum. Eigið fé þessara mikilvægu atvinnu- greina rýrist þá, framleiðni minnkar og forsendur varanlegra vaxtalækk- ana eyðast. Reynslan hefur sýnt slíkt sveifluferli sem þarf að koma jafn- vægi á. Traust atvinnulífsins á pen- ingamálastefnu Seðlabanka er því al- veg sérstaklega mikilvægt næstu mánuði því vaxandi traust er nauð- synlegt til að viðhalda stöðugleika. Það er fjarri mér að reyna að gefa í skyn að traust á stjórnun Seðlabanka Íslands sé lítið. Ég tel að traustið sé með því mesta sem það hefur verið hérlendis, en það er bara ekki nóg og það er hluti af vandanum. Meira og vaxandi traust er því ekki bara betra, heldur sérstaklega nauðsynlegt til að ná varanlegum stöðugleika. Í Bandaríkjunum eru stýrivextir nú 1,75%, á evrusvæði 3,25% en hér- lendis um 7,9%. Verðbólga er enn einhver hérlendis, en kynni að lækka hraðar ef Seðlabanki Íslands lækkaði stýrivexti hraðar. Þetta kann að vera eins og að fórna peði í tafli til að vinna stöðu á borðinu. Viðskiptabankar verða einnig að sýna atvinnulífinu meiri skyldurækni og sýna óhikað að þeir hafi dug til að vera virkir þátt- takendur í að ná þeim markmiðum sem sett hafa verið. Seðlabanki Banda- ríkjanna hefur lækkað stýrivexti endurtekið m.a. til að örva atvinnu- líf þarlendis til aukinn- ar framleiðni (ná fram auknum hagnaði) þann- ig að hagvöxtur geti vaxið. Seðlabanki Bandaríkjanna reynir þannig að hafa áhrif til hagnaðar í atvinnulíf- inu og byggja upp traust á verðbréfa- mörkuðum með pen- ingamálastefnu sinni, sem aftur á að auka hagvöxt. Stund- um hefur verið einblínt of mikið á verðbólguprósentur hérlendis og beðið svo eftir að verðbólga lækki, til að lækka vexti. Frumkvæði Seðla- banka um hraðari lækkun stýrivaxta gæti leitt af sér stöðugleika fyrr. Lækki ekki verðlag við örari lækkun stýrivaxta er vandinn varla meiri en að hækka þá vexti aftur. Minnt var á það í grein nýlega að áhrif hárra vaxta á neysluvöruverð hérlendis hafi að öllum líkindum ver- ið stórlega vanmetið. Alþjóðlega hag- fræðilegar teoríur verður að „heim- færa“ miðað við ríkjandi aðstæður í hverju landi. Ofnotkun á teorískum sjónarmiðum án tillits til sérað- stæðna hérlendis getur þessvegna haft öfug áhrif miðað við sett mark- mið. Það er hægt að ofnota fleira en áfengi, pipar eða salt. Þær sérstöku aðstæður hérlendis sem hafa verið vanmetnar skulu því áréttaðar hér: 1. Miklar fjarlægðir til annarra landa og innanlands. 2. Mun stærri vörulagerar í öllum rekstri vegna þessara fjarlægða. 3. Minni veltuhraði í vörulagerum vegna fámennis og fjarlægða. 4. Lægri eiginfjárstaða fyrirtækja en almennt erlendis. Samanlögð áhrif af þessum fjórum atriðum mynda dulin margfeldisáhrif til hækkunar vöruverðs við hækk- andi vaxtastig. Efnahagsstjórn hér- lendis með háum stýrivöxtum er því að öllum líkindum allt í senn, hæpn- ara, viðkvæmara og vandmeðfarnara stjórntæki hérlendis en almennt er- lendis, þó að almenn efnahagslögmál séu auðvitað að öðru leyti öll hin sömu. Hlutverk Seðlabankans er m.a. að gæta að því að atvinnugreinar séu reknar með hagnaði til að forða sóun fjármagns. Seðlabanki getur keypt eða selt gjaldeyri til að halda gengi stöðugu (gengisvísitala 130) þannig að útflutnings- og samkeppnisiðnað- ur sé rekinn með hagnaði, en verðlag haldist jafnframt stöðugt. Það er ekki trúverðugt að haga peninga- málastjórn með þeim hætti að ís- lenska krónan sé sterkasti gjaldmið- ill heims! Krónan hefur rétt úr kútnum frá áramótum – en of mikil hækkun krónunnar veikir stöðu út- flutnings- og samkeppnisgreina of mikið, sem aftur veikir traust á pen- ingamálastjórn Seðlabankans og veldur undiröldu óróa. Tilgangur með þessu skrifum um traust á störfum Seðlabankans, áhrif vaxta á vöruverð, stöðu atvinnulífsins og gengismál, er að reyna að hvetja þá sem gegna mikilvægum ábyrgð- arstörfum í Seðlabanka Íslands að gera enn betur en þeir hafa þegar gert í að lækka vexti. Skapa þannig meira og vaxandi traust, og meiri virðingu milli Seðlabanka og atvinnu- lífs. Gagnkvæmt traust og virðing milli þessara aðila er afar dýrmætur höfuðstóll til varanlegs stöðugleika þótt það verði tæplega reiknað út eft- ir þekktum hagfræðiformúlum. Traust á Seðlabanka Kristinn Pétursson Höfundur rekur fiskverkun í litlu sjávarþorpi. kristinn@gunnolfur.is Stýrivextir Efnahagsstjórn með háum stýrivöxtum er að öllum líkindum allt í senn, segir Kristinn Pétursson, hæpnara, viðkvæmara og vandmeðfarnara stjórntæki hérlendis en almennt erlendis.

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.