Morgunblaðið - 25.01.2003, Blaðsíða 14

VIÐSKIPTI/ATHAFNALÍF
14 LAUGARDAGUR 25. JANÚAR 2003 MORGUNBLAÐIÐ
ÁRNI M. Mathiesen sjávarútvegs-
ráðherra hefur aukið við aflaheim-
ildir í ufsa, sandkola, kolmunna og
úthafskarfa á yfirstandandi fisk-
veiðiári. Ætla má að útflutnings-
verðmæti sjávarafurða aukist um
2,5–2,8 milljarða króna vegna þessa.
Þessar breytingar eru meiri í þorsk-
ígildum talið en samdráttur í leyfileg-
um heildarafla þorsks sem kynntur
var í júní sl. eða 12.000 þorskígildis-
tonn á móti 11.000 tonnum.
Sjávarútvegsráðherra fól Haf-
rannsóknastofnunni að gera úttekt á
stærð stofanna og byggir hann
ákvörðun sína á úttekt stofnunar-
innar, nema varðandi ufsa. Ufsakvóti
ársins verður aukinn um 8 þúsund
tonn og er heildarkvóti fiskveiðiárs-
ins því 45 þúsund tonn. Árni segir
ákvörðun sína byggjast á því að
veiðistofn ufsa sé nú stærri en gert
var ráð fyrir í síðustu úttekt Haf-
rannsóknastofnunarinnar. Stofninn
væri engu að síður lítill í sögulegu
samhengi og Hafrannsóknastofnunin
hefði því ekki lagt til að kvótinn yrði
aukinn að svo stöddu. Árni sagði að
stofnunin beiti nú nýjum aðferðum
við mat á ufsastofninum, enda væri
talsverð óvissa varðandi stofninn.
Árni sagðist engu að síður hafa
ákveðið að auka ufsakvótann, enda
ljóst að afli hafi aukist stöðugt síð-
ustu þrjú árin. Veiðistofn ufsa væri
nú talinn vera 175 þúsund tonn eða
jafnstór og Hafrannsóknastofnunin
hafði spáð að hann yrði eftir tvö ár.
„Ég tel að við uppbyggingu fiski-
stofnana séu takmörk fyrir því hvað
við getum leyft okkur að byggja
stofn upp hratt með því að halda afl-
anum niðri þegar veiðin er góð. Það
getur valdið þrýstingi í blönduðum
veiðum. Þetta er auk þess í samræmi
við fiskifræði sjómannsins, sem segir
að stofninn sé að stækka. Þess vegna
hef ég ákveðið að auka ufsakvótann.“
Árni sagði að sandkolastofninn
virtist vera á uppleið, nýliðun sé góð
og mikill afli á sóknareinginu. Haf-
rannsóknastofnunin hefði því lagt til
að sandkolakvótinn yrði hækkaður
úr 4 þúsund tonnum í 7 þúsund tonn.
Árni sagði að enn hefði ekki náðst
samkomulag um skiptingu kol-
munnakvóta í Norður-Atlantshafi en
allar veiðiþjóðir sett sér einhliða
kvóta. Á síðasta ári hafi Íslendingar
fylgt fordæmi Evrópusambandsins
og dregið úr veiðum um 25% frá
árinu 2001. Nú hafi ESB hinsvegar
aukið sinn kvóta að nýju og því hafi
hann ákveðið að auka kvóta Íslend-
inga samsvarandi eða úr 282 þúsund
tonnum í 318 þúsund tonn. Árni segir
að dregið hafi úr kolmunnaveiði eftir
að veiðiþjóðir hafi ákveðið að setja
sér einhliða veiðiheimildir. Aflinn sé
nú nær því að vera í samræmi við af-
rakstursgetu stofnsins til lengri tíma
en þó sé enn talsvert í það. Nýliðun í
kolmunnastofninum hafi þó verið
betri en gert hafi verið ráð fyrir.
Þá verða aflaheimildir í úthafs-
karfa hækkaðar um 10 þúsund tonn
frá síðasta ári, til samræmis við
ákvörðun Norðaustur-Atlantshafs-
fiskveiðinefndarinnar um aukinn
heildarkvóta á úthafskarfa. Íslend-
ingar stjórna veiðum sínum á úthafs-
karfa eins og um tvo stofna sé að
ræða, ólíkt öðrum veiðiþjóðum.
Aukningin er aðeins í hinum svokall-
aða neðri stofni.
Árni segir að einnig hafi verið farið
yfir stöðu bæði skarkolastofnsins og
keilustofnsins en ekki hafi þótt rétt-
lætanlegt að auka kvótann í þessum
tegundum að svo stöddu.
2% hækkun á útflutnings-
verðmæti sjávarafurða
Gera má ráð fyrir að hækkunin á
leyfilegum heildarafla auki útflutn-
ingsverðmæti útfluttra sjávarafurða
um 2,5–2,8 milljarða króna. Þetta fel-
ur í sér að útflutningstekjur sjávaraf-
urða hækka um liðlega 2% frá fyrri
áætlunum.
Að öllu samanlögðu munu því
ákvarðanir sjávarútvegsráðherra
leiða til þess að útflutnings-
verðmætið á árinu 2002 verður ríf-
lega 130 milljarðar króna í stað 128
milljarða króna eins og áætlað hafði
verið.
Í takt við fréttir af miðunum
Grandi hf. hefur yfir að ráða um
2.800 tonna ufsakvóta eða um 10% af
heildarkvótanum. Félagið hefur
einnig yfir að ráða miklum úthafs-
karfakvóta, um 9.500 tonnum sem er
rúmlega 21% heildarkvóta Íslend-
inga. Rúnar Þór Stefánsson, útgerð-
arstjóri Granda, segir aukningu á
ufsakvótanum mjög í takt við þær
fréttir sem sjómenn beri af mið-
unum, skipstjórar félagsins hafi orð-
ið varir við aukna ufsagengd á öllum
miðum umhverfis landið á und-
anförnum tveimur árum og afli auk-
ist. „Það er því ánægjulegt að sjáv-
arútvegsráðherra taki einnig tillit til
sjónarmiða sjómanna. Það var nauð-
synlegt að auka ufsakvótann til að
geta stundað blandaðar veiðar. Þá
munum við nú skoða hvernig við hög-
um úthafskarfaveiðunum í ljósi auk-
inna aflaheimilda,“ segir Rúnar.
Vantar upp á þekkingu á ufsa
Friðrik J. Arngrímsson, fram-
kvæmdastjóri Landssambands ís-
lenskra útvegsmanna, segir aukn-
ingu á ufsakvótanum tímabæra, enda
hafi afli á sóknareiningu aukist mjög
síðustu mánuðina. Hann segir það
hinsvegar koma mjög á óvart að Haf-
rannsóknastofnunin skuli ekki
merkja þessa aukningu í sínum
gögnum. „Við teljum að það vanti
mikið upp á þekkingu vísindamanna
á ufsastofninum. Það er greinilega
mun meiri ufsagengd á miðunum og
sjávarútvegsráðherra hefur ítrekað
þurft að hækka ufsakvótann umfram
ráðleggingar Hafrannsóknastofn-
unarinnar. Við teljum því að þetta sé
hárrétt og nauðsynleg ákvörðun hjá
ráðherranum og virðingarvert að
hann taki mið af því sem er að gerast
á miðunum. Það er auk þess brýnt að
Hafrannsóknastofnunin auki þekk-
ingu sína á ufsastofninum.“
Friðrik segir að aukning á kol-
munnastofninum hafi sömuleiðis ver-
ið nauðsynleg, í ljósi þess að Evrópu-
sambandið ætli sér meiri kvóta á
þessu ári. „Við höfum verulegar
áhyggjur af kolmunnastofninum en
það er áríðindi að við höldum okkur
hlut í þessum sambandi,“ segir Frið-
rik.
Auka þyrfti skarkolakvótann
Rafn Haraldsson, útgerðarmaður
dragnótabátsins Reykjaborgar RE,
segir aukningu á sandkolakvótanum
í samræmi við aukinn afla. Þannig
hafi afli á sóknareiningu síðastliðið
haust aukist um helming frá fyrra
hausti. Frá árinu 2000 til ársins 2001
hafi aukningin verið 143%. „Áður en
sandkolakvótinn var skorinn niður á
sínum tíma var heildaraflinn venju-
lega í kringum 7 þúsund tonn. Það
má því segja að stofninn sé kominn í
eðlilegt horf.“
Rafn segist undrandi á því að sjáv-
arútvegsráðherra skuli ekki hafa
aukið skarkolakvótann sömuleiðis.
„Mat Hafrannsóknastofnunarinnar á
skarkolastofninum er ekki í takt við
það sem við sjáum daglega á mið-
unum. Aflaaukning á sóknareiningu
hefur verið sú sama og í sandkol-
anum. En einverra hluta vegna er
ekki tekið tillit til þess,“ segir Rafn.
Aflaheimildir fiskveiðiársins auknar um 12 þúsund þorskígildistonn
Útflutningsverð-
mæti eykst um
rúma 2,5 milljarða
Morgunblaðið/Þorkell
Árni M. Mathiesen sjávarútvegsráðherra og Þorsteinn Geirsson ráðuneyt-
isstjóri kynna auknar aflaheimildir á yfirstandandi fiskveiðiári.
MEIRI hætta er á tjóni á búnaði í
fiskeldi á Íslandi sem og er vöxtur
minni og meiri hætta á afföllum en
víða annars staðar og því er mikil-
vægt að draga úr þessu tjóni sem og
afföllum á fiski í sjókvíum. Megin-
munur á aðstæðum til þorskeldis á Ís-
landi og í samkeppnislöndum er að sá
hluti eldisferlisins sem fram fer í
sjókvíum er okkur í óhag. Þetta kem-
ur fram í skýrslu um stefnumótun í
þorskeldi sem Valdimar Ingi Valdi-
marsson starfsmaður verkefnisins
Þorskeldi á Íslandi kynnti á þorskeld-
isdegi sem haldinn var á Akureyri í
gær. Hann sagði að skilgreina þyrfti
betur náttúrulegar aðstæður til fisk-
eldis og að hanna þyrfti að prófa bún-
að sem hentar betur íslenskum að-
stæðum.
Árni M. Mathiesen sjávarútvegs-
ráðherra flutti ávarp og sagði m.a. að
gert væri ráð fyrir að hlutur fiskeldis
myndi vaxa úr einum milljarði árið
2001 í 36 milljarða árið 2012. „Vita-
skuld hlýtur þessi framtíðarsýn að
teljast nokkuð bjartsýn en hún er þó
alls ekki óraunhæf,“ sagði Árni. Hann
sagði ríkisvæðingu sjávarútvegs ekki
standa fyrir dyrum, en með því að
samstilla og ýta undir rannsóknir og
þróun gæti ríkið lagt til örvandi hönd.
Auka þarf vaxtarhraða
og stytta eldistímann
Valdimar nefndi nokkur atriði sem
væru mikilvæg varðandi þorskeldi,
m.a. að flokka eldissvæði eftir því hve
vel þau henta til þorskeldis og kanna
þyrfti kulda- og sundþol þorsks við
landið auk þess sem gera þyrfti til-
raunir þar sem þorskseiði af mismun-
andi stærð væru sett í sjókvíar á mis-
munandi árstímum við breytilegar
aðstæður. Þá þyrfti að auka vaxtar-
hraða og stytta eldistímann og eins
væru kynbætur afar miklvægar,
væru raunar ein mikilvægasta for-
sendan fyrir samkeppnishæfni at-
vinnugreinarinnar við önnur lönd.
M.a. þyrfti að afla erfðaefnis og gera
samanburð milli stofneininga og er
lagt til að stofnað verði rekstrarfélag
um slík verkefni undir forystu Stofn-
fisks, Fiskeldis Eyjafjarðar og Haf-
rannsóknastofnunar í samvinnu við
innlendar rannsóknastofnanir og fyr-
irtæki. Eitt þeirra atriða sem einnig
þarf að huga er að bæta árangur við
að fanga villtan þorsk til áframeldis,
en aðalhindrunin hefur verið að safna
nægilega miklu af þorski með
óskertan lífsþrótt á hagkvæman hátt.
Þannig þyrfti að rannsaka áhrif veiði-
tækni og ýmissa umhverfisþátta og
hanna og þróa nýja tækni við veiðar á
villtum þorski til áframeldis. Að fjöl-
mörgum öðrum verkefnum þyrfti að
huga s.s. heilbrigðismálum því gera
mætti ráð fyrir að sjúkdómar myndu
skjóta upp kollinum eftir því sem eld-
ið ykist. Fóðurkostnaður væri stærsti
einstaki kostnaðarliðurinn í þorskeldi
en takmarkaðar upplýsingar væru til
um næringarþarfir þorsks þannig að
leggja þyrfti stund á fóðurrannsóknir.
Eins þyrfti að huga að gæðamálum,
slátrun og vinnslu og áhrif þorsk-
seiðaveiða á staðbundinn þorsk, en
takmarkaðar upplýsingar væru til um
þorsk á grunnu vatni.
Leyfisveitingar er eitt þeirra atriða
sem fjallað er um skýrslunni og
nefndi Valdimar að sækja þyrfti um
hjá mörgum aðilum áður en endan-
legt leyfi fengist. Lagt er til í skýrsl-
unni að leyfisveitendum verði fækkað,
þannig að einn aðili gæti gefið út full-
gilt leyfi að uppfylltum settum skil-
yrðum. Hvað umhverfis- og skipu-
lagsmál varðar nefndi Valdimar að
skipta þyrfti landinu upp í eldissvæði
og gera heildarskipulag fyrir hvert
svæði með svæðaskipulagi í hverjum
firði. Að lokum nefndi hann að mark-
aðsmál, framleiðslukostnaður og arð-
semi væru verkefni sem þyrfti að
skoða.
Guðbrandur Sigurðsson forstjóri
Útgerðarfélags Akureyringa flutti er-
indi sem nefndist þorskeldi á kross-
götum. Hann sagði arðsaman sjávar-
útveg, þekkingu, reynslu,
vinnsluþekkingu og öflug markaðs-
fyrirtæki helsta styrkleika þorskeldis
á Íslandi, en lítil þekking á eldi sem og
þjónusta við það sem og fjarlægð frá
mörkuðum væru helstu veikleikar
þess. Tækifærin lægu í mikilli mjöl-
og lýsisframleiðslu, nægu eldisrými
og heitu vatni en hitastig sjávar, veð-
urfar, lagnaðar- og hafís væru þau at-
riði sem helst ógnuðu þorskeldinu.
Skiptir miklu að stóru fyrir-
tækin hafi trú á greininni
Guðbrandur nefndi að kostnaður
við uppbyggingu þorskeldis yrði mik-
ill, eða allt að 2 milljarðar króna. Lagt
væri til að ríkið myndi leggja fram á
næstu 5 árum um 700 milljónir króna
til uppbyggingar í atvinnugreininni.
Nefndi Guðbrandur að 500 tonna
þorskeldiskvóti árlega til ársins 2006
væri mikilvægur. „En það skiptir
meginmáli að stóru fyrirtækin í grein-
inni hafi áhuga og trú á fiskeldi og þau
séu fús að fjárfesta í því, annars verð-
ur þessu verkefni sjálfhætt,“ sagði
Guðbrandur.
Nefndi hann að til að tryggja mark-
aðslega stöðu Íslands á sviði sjávar-
útvegs þyrfti framlag fiskeldis að
vera um 50 þúsund tonn árið 2010 og
og 150 þúsund tonn 5 árum síðar.
„Jafnframt því sem við prófum
okkur áfram í þorskeldi er nauðsyn-
legt að kanna einnig eldi annarra teg-
unda sem gætu hentað til eldis hér við
land,“ sagði Guðbrandur, en ÚA hef-
ur í því skyni örlítið verið að prófa
ýsueldi.
Markmiðið að framleiða
um 100 þúsund tonn árið 2007
Tanja Elisabeth Knabenschuh sem
starfar við þorskeldisverkefni í Bergen
sem nefna má „Veðjað á þorskinn,“
gerði á ráðstefnunni grein fyrir verk-
efninu og stöðu þorskeldis í Noregi
sem og framtíðarsýn manna þar í landi,
en Norðmenn ætla sér stóra hluti varð-
andi þessa atvinnugrein er fram líða
stundir og hafa lagt umtalsverða fjár-
muni í rannsóknir og þróunarvinnu á
þeim vettvangi á liðnum árum. Þó
nokkuð væri um liðið frá því fyrstu til-
raunir með þorskeldi hófust þar í landi
og hafa þær nú skilað umtalsverðum
árangri, eftir að búið er að yfirstíga hin
ýmsu vandamál sem upp komu.
Markmiðið er að sögn Tönju að
framleiða um 10 þúsund tonn árið
2005, en þá lýkur áðurnefndu verk-
efni sem unnið hefur verið að í Bergen
síðustu ár og þá spá menn því að árið
2007 verði framleiðslan komin í 100
þúsund tonn. Tanja sagði að í framtíð-
inni sæju menn fyrir sér þorsk- eða
annað eldi upp með öllu landinu.
Nefndi Tanja að fyrirtæki sem ynnu
að verkefnum sem tengdust rann-
sókna- og þróunarstörfum fengju
skattaafslátt og virkaði það mjög
hvetjandi, m.a. hvað fiskeldið varðar.
Skýrsla um stefnumótun í þorskeldi á Íslandi kynnt á þorskeldisdegi á Akureyri
Kynbætur forsenda
þess að eldið verði
samkeppnishæft
Morgunblaðið/Kristján
Valdimar Ingi Gunnarsson, starfs-
maður verkefnisins Þorskeldi á Ís-
landi, stefnumótun og upplýsinga-
banki, kynnti stöðu verkefnisins.