Morgunblaðið - 25.01.2003, Síða 28

28 LAUGARDAGUR 25. JANÚAR 2003 MORGUNBLAÐIÐ
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
T
ÓMAS Ingi Olrich menntamálaráðherra
og Sigurður Geirdal, bæjarstjóri í Kópa-
vogi, rituðu mánudaginn 20. janúar undir
samning ríkisins og Kópavogsbæjar um
byggingu nýrrar kennsluálmu við
Menntaskólann í Kópavogi. Húsið verður 1.642 fer-
metrar á tveimur hæðum og verða í því 17 almennar
kennslustofur auk fyrirlestrarsalar og sérhannaðs
húsnæðis sérdeildar skólans fyrir einhverfa nem-
endur. Nýja álman kemur í stað norðurálmu skólans,
sem rifin var fyrr í vetur. Með álmunni eykst
kennsluhúsnæði skólans um rúma þúsund fermetra.
Gert er ráð fyrir að nýbyggingin verði tilbúin til
notkunar fyrir upphaf vorannar 2004.
Með þessari undirritun er staðfest, að samkvæmt
lögum um framhaldsskóla muni Kópavogsbær greiða
40% af kostnaði við smíði hinnar nýju kennsluálmu
og ríkið 60%. Á sama tíma og gengið er frá þessu
samkomulagi er borgarráð Reykjavíkur enn á ný að
ræða án niðurstöðu, hvaða stefnu borgaryfirvöld eigi
að hafa í málefnum framhaldsskólanna í Reykjavík. Í
þetta sinni á forsendum skýrslu frá Nýsi hf. ráð-
gjafaþjónustu frá janúar 2003, sem ber heitið: „Til-
lögur að stefnumörkun Reykjavíkurborgar í bygg-
ingarmálum framhaldsskóla“.
Skýrsla Nýsis er samin vegna þess að í átta ár
hefur R-listinn ekki haft burði til að móta stefnu í
málefnum framhaldsskóla í Reykjavík. Rekið hefur á
reiðanum og frekar hefur verið leitað leiða til að
skjóta málum á frest en leysa þau.
x x x
Á sínum tíma fékkst samþykki samstarfsnefndar
um opinberar framkvæmdir fyrir að ráðast í nýbygg-
ingu og endurbætur við Menntaskólann í Reykjavík,
eftir að Davíð S. Jónsson tilkynnti á árinu 1996, að
hann hefði ákveðið að gefa skólanum húsið að Þing-
holtsstræti 18 til minningar um konu sína Elísabetu
Sveinsdóttur. Var Elísabetarhús tekið í notkun í árs-
byrjun 1999 og greiddi ríkissjóður allan kostnað við
endurbætur á því og tengibyggingu við Casa Nova.
Samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir veitti
heimild til þessara framkvæmda við MR með því
skilyrði, að framvegis yrði staðið að nýbyggingum
við framhaldsskóla í Reykjavík samkvæmt fram-
haldsskólalögum og Reykjavíkurborg stæði við laga-
skilyrði um 40% framlag. Með vísan til þess, að
Reykjavíkurborg hefði ekki samþykkt að leggja 40%
af mörkum til íþróttahúss við Menntaskóla
Hamrahlíð, vildi nefndin ekki heimila að rá
að reisa húsið, þótt alþingi hefði samþykkt
65 milljónir króna til þess á fjárlögum að t
menntamálaráðherra.
Fyrir síðustu borgarstjórnarkosningar v
funda í Menntaskólanum við Hamrahlíð um
íþróttahússins og í ráðhúsinu um bygginga
Menntaskólans í Reykjavík. Á báðum fundu
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir orð falla um, a
mundi gera tillögu um einhverjar fjárveitin
byggingaframkvæmda við þessa skóla í fjá
áætlun fyrir borgarsjóð árið 2003. Engar s
lögur hafa þó komið frá borgarstjóra.
x x x
Í fyrrgreindri skýrslu Nýsis hf. segir í u
borgarstjóri hafi beðið fyrirtækið að „skoða
Reykjavíkurborg geti lagt sitt af mörkum í
við ríkið og nágrannasveitarfélögin, til að b
verandi húsnæðisaðstöðu framhaldsskólann
Reykjavík. Jafnframt að aðstoða borgina v
stefnumarkandi tillögur um uppbyggingu, f
mögnun og staðsetningu nýrra framhaldssk
borginni sem síðan yrðu væntanlega lagðar
menntamálaráðuneytið og nágrannasveitar
Þessi orð staðfesta enn, að R-listinn hefu
mótað sér neina stefnu í málefnum framha
anna, þótt sameiginlegur starfshópur menn
málaráðuneytis og Reykjavíkurborgar, sem
var síðla árs 1999, hafi skilað tillögum um n
ingar framhaldsskóla í borginni og um fram
á næstu árum. Telur Nýsir þann starfshóp
ið gott starf og tekur undir helstu niðurstö
Starfshópurinn taldi brýnast að reisa nýt
Kvennaskólann í Reykjavík og yfir Mennta
við Sund. Hins vegar hefur Reykjavíkurbor
getað tekið af skarið um lóðir fyrir þessi sk
Þá beindi hópurinn athygli að Menntaskóla
Reykjavík, Fjölbrautaskólanum við Ármúla
anum í Reykjavík, Fjölbrautaskólanum í B
og íþróttahúsi við Menntaskólann við Ham
Borgarholtsskóla.
x x x
Draga má þá ályktun af aðferðum R-lista
komast að niðurstöðu um málefni framhald
í Reykjavík, að þar sé lögð meiri rækt við
VETTVANGUR
Framtaksleysi R-lista
Eftir Björn Bjarnason
M
IKLUM fjármunum er var-
ið til hernaðaruppbygg-
ingar um allan heim og ef-
laust hefur sú fjárhæð
hækkað verulega á und-
anförnum misserum. Aukin umsvif Banda-
ríkjahers síðustu misseri í tengslum við
baráttuna gegn hryðjuverkum og nú síð-
ast Írak kosta sitt enda nota Bandaríkja-
menn meira af dýrum hátæknivopnum en
aðrar þjóðir. Fjárframlög þessara sömu
ríkja til þróunarmála og baráttu við fá-
tækt eru hins vegar smánarlega lág, hvort
sem við lítum á þau sem hlutfall af þjóð-
arframleiðslu eða útgjöldum til hern-
aðarmála. Stríðið við fátækt í heiminum
fellur því algerlega í skuggann af öðrum
stríðum í heiminum.
Danmörk best – Bandaríkin verst
Sameinuðu þjóðirnar mælast til þess að
iðnríkin verji sem nemur að minnsta kosti
0,7% af þjóðarframleiðslu sinni til þróun-
araðstoðar. Því miður komast margar
þjóðir ekki nálægt því marki. OECD-lönd
verja að meðaltali 0,25% af þjóðarfram-
leiðslu í þennan málaflokk. Norðurlanda-
þjóðirnar skera sig nokkuð úr því þau
setja nær öll meira en 0,7% til þróun-
araðstoðar og öll verja þau meiru en með-
altal OECD-ríkjanna segir til um. Öll
nema Ísland. Holland og Lúxemborg ná
einnig 0,7% markinu en síðan lækka töl-
urnar hratt. Írar, Bretar, Frakkar og
fimm aðrar Evrópuþjóðir eru yfir OECD-
meðaltalinu með um 0,3% framlag en botn-
sætið á listanum skipa Bandaríkin en þau
verja aðeins 0,11% af vergri þjóðarfram-
leiðslu til þróunarstarfs. Ísland er því mið-
ur í sama flokki, í stað þess að skipa sér á
bekk með hinum Norðurlöndunum er gert
ráð fyrir því í fjárlögum Íslands fyrir árið
2002 að v
málaflokk
meðal ne
telja til þ
Ekki e
Stríðið
við
fátækt
Eftir Guðrúnu Ingu Ingólfsdóttur
Afgönsk börn bíða móður sínar á heimatilbúnum barnav
NAUÐSYN ÖFLUGS OG SJÁLF-
STÆÐS FJÁRMÁLAEFTIRLITS
Víða um heim hefur athygli manna aðundanförnu beinzt að hlutverkieftirlitsstofnana á fjármálamark-
aði. Í grein eftir tvo hagfræðinga við Al-
þjóðagjaldeyrissjóðinn, sem birtist á mið-
opnu Morgunblaðsins fyrir viku, var sett
fram sú skoðun að bókhaldshneykslin,
sem skekið hafa bandarískt efnahagslíf,
og reyndar efnahagsleg saga síðasta ára-
tugar, sýndi að fjármálamarkaðir heims-
ins þörfnuðust sjálfstæðra og óháðra eft-
irlitsstofnana. Stöðugleiki í fjármálum
krefðist sjálfstæðra og ábyrgra eftirlits-
aðila.
Í viðtali Viðskiptablaðs Morgunblaðs-
ins sl. fimmtudag við Pál Gunnar Pálsson,
framkvæmdastjóra Fjármálaeftirlitsins,
kemur fram að hér á landi hafa verið stig-
in stór skref í átt til eflingar og meira
sjálfstæðis fjármálaeftirlits. Starfsfólki
hafi verið fjölgað og úrræðum stofnunar-
innar til að vernda hagsmuni almennings
sömuleiðis. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn,
sem áður hafi gagnrýnt mannfæð og
ósjálfstæði hjá Fjármálaeftirlitinu, sé nú
nokkuð ánægður með þær umbætur sem
gerðar hafi verið.
Páll Gunnar segir að til að mynda hafi
stofnunin fengið heimildir til að ákveða
hærri eiginfjárhlutföll fjármálafyrirtækja
í einstökum tilvikum ef ástæða þyki til
vegna áhættu. Þá hafi sjálfstæði Fjár-
málaeftirlitsins verið styrkt með því að
veiting og afturköllun starfsleyfa fjár-
málafyrirtækja sé á hendi eftirlitsins en
ekki ráðherra eins og áður. Ennfremur
megi Fjármálaeftirlitið nú afturkalla
hluta af starfsleyfi fjármálafyrirtækis,
sem auðveldi stofnuninni að taka á af-
mörkuðum þáttum, sem sé ábótavant í
starfsemi stórs fyrirtækis sem að öðru
leyti sé í lagi.
Framkvæmdastjóri Fjármálaeftirlits-
ins bendir réttilega á að uppbyggingu
slíks eftirlits lýkur aldrei; sífellt koma
upp nýjar hliðar á fjármálamarkaðnum,
sem geta gefið tilefni til lagabreytinga.
Stjórnmálamenn þurfa að vera vakandi
fyrir nauðsyn slíkra breytinga, en um leið
að gæta þess að Fjármálaeftirlitið haldi
sjálfstæði sínu og trúverðugleika.
Eins og Morgunblaðið hefur stundum
áður bent á, hefur hið stóraukna frjáls-
ræði í efnahagslífinu í för með sér þörf á
skýrum ramma laga og reglna og sjálf-
stæðu og virku eftirliti með því að frelsið
sé ekki misnotað. Það er ekki einvörðungu
Fjármálaeftirlitið, sem þarf að efla í því
skyni heldur líka stofnanir á borð við efna-
hagsbrotadeild ríkislögreglustjóraemb-
ættisins og skattrannsóknastjóraembætt-
ið.
Öfugt við það, sem sumir halda fram,
felur slíkur lagarammi og eftirlit ekki í sér
að dregið sé úr frumkvæði og höft lögð á
verðmætasköpun, heldur þvert á móti. Ef
Ísland vill t.d. njóta ávaxtanna af þátttöku
í hinu alþjóðlega markaðskerfi, þurfa
þessi mál að vera í lagi. Eins og Páll Gunn-
ar Pálsson bendir á, vilja erlendir aðilar,
sem leita eftir viðskiptum hér, fá fullvissu
fyrir því að hér á Íslandi sé sambærileg
umgjörð um fjármálamarkaðinn og ann-
ars staðar, þar á meðal svipað eftirlit. Það
sama er mikilvægt fyrir íslenzk fjármála-
fyrirtæki, sem vilja hasla sér völl erlendis.
MIKILVÆGI MÁLAMIÐLUNAR
Enn hefur ekki náðst samkomulag ídeilunni um Alþjóðasakamáladóm-
stólinn. Dómstóllinn tók til starfa á síð-
asta ári en Bandaríkjastjórn hefur til
þessa neitað að viðurkenna lögsögu dóm-
stólsins yfir bandarískum þegnum. Hafa
Bandaríkin farið fram á að bandarískir
þegnar verði undanskildir lögsögu dóm-
stólsins ef þau eigi að geta átt aðild að
dómstólnum. Á þetta hafa önnur ríki ekki
viljað fallast.
Ástæður andstöðu Bandaríkjastjórnar
má meðal annars rekja til að hún telur
skipulag dómstólsins í andstöðu við
bandaríska réttarhefð en samkvæmt
stjórnarskrá Bandaríkjanna eiga þegnar
sem sóttir eru til saka rétt á réttarhöldum
fyrir kviðdómi. Þá óttast Bandaríkin að
dómstóllinn verði misnotaður í pólitískum
tilgangi.
Á móti má hins vegar færa sterk rök
fyrir því að dómstóllinn muni ekki vinna
gegn heldur með bandarískum hagsmun-
um í framtíðinni. Eitt af öryggisákvæðum
sáttmálans um dómstólinn kveður t.d. á
um að dómstóllinn muni einungis taka til
meðferðar mál þar sem einstök ríki vilja
ekki eða geta ekki réttað í málum rík-
isborgara sinna, sem sakaðir eru um
glæpi er varða við alþjóðalög. Ef banda-
rískur þegn yrði sakaður um slíka glæpi
er því reglan sú að málaferli fara fram
fyrir bandarískum dómstólum. Sömuleið-
is er vart líklegt að dómstóllinn verði mis-
notaður í pólitískum tilgangi. Með aðild
að dómstólnum ættu Bandaríkin jafn-
framt að geta tryggt að sú verði ekki
raunin.
Í svari við fyrirspurn frá Þórunni
Sveinbjarnardóttur á Alþingi í síðustu
viku sagði Halldór Ásgrímsson utanrík-
isráðherra að hugmyndir Bandaríkjanna
um tvíhliða samkomulag vegna dómstóls-
ins hafi verið til umræðu hjá íslenskum
stjórnvöldum frá því á síðasta ári. Aftur á
móti væru Norðurlöndin og Evrópusam-
bandið sammála um að núverandi samn-
ingsdrög brytu gegn sáttmálanum um
stofnun dómstólsins. „Hins vegar,“ sagði
utanríkisráðherra á Alþingi, „hefur Evr-
ópusambandið lýst yfir vilja til þess að
halda áfram að ræða þær áhyggjur sem
bandarísk stjórnvöld hafa af því að dóm-
stóllinn verði hugsanlega misnotaður í
pólitísku skyni gegn bandarískum þegn-
um og leitað leiða til að koma til móts við
sjónarmið þeirra. ESB hefur tilgreint
ákveðin grundvallaratriði sem það telur
að hugsanlegir tvíhliða samningar aðild-
arríkja sambandsins við Bandaríkin verði
að virða og jafnframt samþykkt ítarlegri
leiðbeinandi meginreglur fyrir aðildar-
ríkin í þessu sambandi.“
Það er mikið hagsmunamál að sam-
komulag náist er breyti ekki eðli dóm-
stólsins en geri Bandaríkjunum jafn-
framt kleift að gerast aðili að honum.
Þetta er ekki síst hagsmunamál Banda-
ríkjanna. Hvernig ætla bandarísk stjórn-
völd til dæmis að sannfæra aðrar þjóðir
um mikilvægi þess að sækja hugsanlega
stríðsglæpamenn í Írak til saka ef þau
geta ekki fallist á tilvist alþjóðlegs stríðs-
glæpadómstóls? Hver á að taka fyrir mál
manna á borð við Saddam Hussein og
Osama Bin Laden ef þeir verða teknir
höndum? Hvert á að beina þeim fjöl-
mörgu málum sem kunna að koma upp í
baráttunni gegn hryðjuverkum í framtíð-
inni?
Það er jafnframt hagsmunamál heims-
ins alls að Bandaríkin taki þátt í þessu
starfi. Annars er hætt við að Bandaríkin
hætti afskiptum af friðargæslu á vegum
Sameinuðu þjóðanna. Án virkrar þátt-
töku þeirra og stuðnings er jafnframt lík-
legt að Alþjóðasakamáladómstóllinn
verði bitlaust vopn í baráttunni gegn
þjóðarmorðum og stríðsglæpum. Það er
engum í hag.