Morgunblaðið - 22.04.2004, Blaðsíða 14

ERLENT
14 FIMMTUDAGUR 22. APRÍL 2004 MORGUNBLAÐIÐ
Pólland er um það bil að ganga í
Evrópusambandið. Eru Pólverjar
undir þetta búnir og er ESB undir
það búið að taka við Pólverjum?
Þetta er óhlutbundin [e. abstract]
spurning. Pólitískt séð er þegar búið
að ákveða hvað verður. Ef þú litir svo
á að um óhlutbundið ferli væri að
ræða þá væri auðvitað hægt að kom-
ast að þeirri niðurstöðu að hvorki nýju
aðildarríkin né ESB séu undir það bú-
in að ganga í bandalag. En pólitískt
séð væri slík niðurstaða bara vitleysa,
pólitískt séð skiptir mestu að nýta sér
þann skriðþunga sem nú er í þessum
málum. Í þeim skilningi hefði stækk-
unin raunar átt að eiga sér stað fyrir
nokkrum árum, það hefði verið enn
betra. […] [Við hefðum átt að] hag-
nýta þá jákvæðu orku sem var leyst
úr læðingi eftir 1989 í Austur- og Mið-
Evrópu.
Pólland er stærsta nýja aðild-
arríkið. Mun það reyna að láta
finna fyrir sér í ESB og þá með
hvaða hætti?
Pólland stendur frammi fyrir
tveimur valkostum. Að verða ann-
aðhvort stórt jaðarríki, hvers mik-
ilvægi felst aðeins í því að það kemur
til með að taka við stórum fjárhæðum
úr sjóðum ESB. En það getur á hinn bóginn líka orðið
ríki sem ekki aðeins gengst við ábyrgð á eigin hlut, held-
ur telur sig líka bera ábyrgð á ESB sem heild; þ.e. þjóð
sem reynir líka að hugsa um hagsmuni hinna ESB-
ríkjanna. Ef Pólland hefur áhuga á þessum síðari kosti
ættu Pólverjar að leggja sig eftir því að tala fyrir hönd
þjóðanna sem nú eru að ganga í sambandið.
En þetta eru auðvitað viðkvæm málefni. Enginn mun
una því að eitt ríki taki sér leiðtogahlutverk í þessum
hluta álfunnar. En ef Pólland sýnir nægilega nærgætni
og ef Pólland hefur nægilega mikinn skilning á málstað
nýju ríkjanna tíu þá getur það orðið eins konar fyrirliði,
getur tekið að sér eins konar samstillingarhlutverk fyrir
nýju ríkin, og það mundi tryggja áhrif Póllands innan
ESB. Þetta er einmitt það hlutverk sem ég vil sjá Pól-
land taka að sér innan ESB.
Hvað með pólskan almenning, mun hann greina mik-
il umskipti við inngönguna í ESB?
Nei, ekki í upphafi. Og ég tel raunar ekki að fólk geri
ráð fyrir því að hlutirnir taki stakkaskiptum til hins
betra þegar í stað. Ég tel að þegar Pólverjar ákváðu að
ganga í ESB þá hafi þeir meira verið að hugsa um fram-
tíðarhagsmuni sína, að þeir hafi litið svo á að um sögu-
legt tækifæri væri að ræða til að bæta hag kynslóðanna
sem á eftir okkur munu koma. […] Ég tel að fólk muni
hins vegar skynja að Pólland sé á réttri leið, að skref
hafi verið stigið í rétta átt, að Pólland sé loks að verða
jafningi annarra Evrópuþjóða. Þetta þrá Pólverjar
meira en margt annað, hér eru margir mjög uppteknir
af þeirri hugsun að þeir hafi verið eins konar annars
flokks Evrópubúar.
Donald Rumsfeld ræddi á sínum
tíma um „nýju“ og „gömlu“ Evr-
ópu. Ert þú sammála greiningu
hans eða stendur „nýja“ Evrópa
(Mið- og Austur-Evrópuþjóð-
irnar) nær „gömlu“ Evrópu held-
ur en Bandaríkjunum?
Herra Rumsfeld er ekki í mín-
um huga sá sem dæmir um stöð-
una í Evrópu. Hin pólitísku mark-
mið ummæla hans voru auðvitað
alveg ljós. Það er ekkert um það
að ræða að Evrópa skiptist í hið
„nýja“ og hið „gamla“. En auðvit-
að er munur á milli þjóða í Evrópu.
Ef þú hins vegar horfir til nýju að-
ildarríkjanna þá eru þau ekki að-
eins í sögulegum skilningi hluti af
Evrópu, þau tilheyra Evrópu
einnig andlega og í menning-
arlegu tilliti. […] Á hinn bóginn
eru auðvitað ýmis málefni í deigl-
unni hjá okkur, nýju aðildarríkj-
unum, sem ekki eru uppi á borð-
um í Vestur-Evrópu. Ég nefni
sem dæmi öryggismálin. Af sögu-
legum og landfræðilegum ástæð-
um hafa menn í þessum hluta
Evrópu ríkari þörf á því að
tryggja öryggi sitt. Þetta blasir
einfaldlega við. Ef þú þekkir sög-
una og ef þú horfir á landakortið þá er ekki svo erfitt að
skilja hvers vegna. Vestur-Evrópubúar verða að skilja
að í sumum málefnum höfum við aðra sýn á hlutina, þeir
verða að átta sig á því að reynsla okkar er einfaldlega
önnur en þeirra. Ef þeir skilja þetta þá er engin ástæða
til þess að einhver klofningur myndist á milli gömlu að-
ildarríkjanna í ESB og hinna nýju.
Ertu að segja að það sem skilgreini muninn á nýju
og gömlu Evrópu sé ótti ykkar við nálægðina við
Rússland – sem hugsanlega er að að sækja í sig
veðrið á ný?
Sannarlega leikur Rússland hér rullu, ég nefndi
landafræðina þess vegna. Ef þú horfir á Frakkland,
Belgíu, Þýskaland þá sérðu að þau eru öll í miðju ESB,
umkringd löndum sem deila öllum helstu gildum með
þeim, eru á sama róli að því er varðar lýðræði og mark-
aðsbúskap. Þetta á ekki við í Póllandi. Nágrannar okk-
ar eru annars vegar ríki sem nú eru bandamenn okkar í
ESB og í NATO en við eigum hins vegar einnig ná-
granna sem ekki deila þessari lýðræðishefð eða mark-
aðsbúskap. Í okkar tilfelli er um að ræða Úkraínu,
Hvíta-Rússland og Rússland. Þetta skiptir máli og hef-
ur auðvitað áhrif á hugsunarhátt Pólverja, einkum að
því er varðar varnar- og öryggismál. Þessa hluti verður
að taka með í reikninginn og þetta er ekki bara vanda-
mál Pólverja heldur Evrópu allrar. Hinir nýju nágrann-
ar Evrópu eru evrópskt vandamál. Það þarf að móta
sameiginlega stefnu um það hvernig á því vandamáli
verður tekið.
Spurt og svarað | Janusz Reiter
Pólland loks jafningi
annarra Evrópuþjóða
Janusz Reiter er forseti virtustu stofnunar um alþjóðamál sem starfrækt
er í Póllandi (sjá www.csm.org.pl). Reiter hefur starfað sem blaðamaður
og tilheyrði andófshreyfingunni pólsku á tímum kommúnistastjórnar-
innar þar. Á árunum 1990–1995 var hann hins vegar sendiherra Pól-
lands í Þýskalandi. Morgunblaðið lagði nokkrar spurningar fyrir Reiter.
Janusz Reiter
’ Vestur-Evr-ópubúar verða að
skilja að í sumum
málefnum höfum
við aðra sýn á hlut-
ina, […] reynsla
okkar er einfaldlega
önnur en þeirra. ‘
Davíð Logi Sigurðsson david@mbl.is
KAREN Jurgensen, ritstjóri USA
Today, víðlesnasta dagblaðs í
Bandaríkjunum, sagði starfi sínu
lausu í fyrradag. Er ástæðan þær
fréttafalsanir, sem einn kunnasti
fréttamaðurinn á blaðinu hafði kom-
ist upp með í áratug eða meira.
Engin ástæða var nefnd í tilkynn-
ingu um brotthvarf Jurgensen, sem
verið hefur ritstjóri blaðsins frá
1999. En í annarri frétt sagði, að hún
hefði sagt af sér vegna rannsóknar á
fréttafölsunum blaðamannsins Jack
Kelleys. Hann skrifaði um erlend
tíðindi í blaðið.
Kelley var látinn hætta á blaðinu í
janúar sl. en þá hafði hann orðið upp-
vís að því að hafa falsað fréttir í lang-
an tíma auk þess að seilast í annarra
manna skrif. Var hann meðal annars
kunnur fyrir æsileg skrif um alþjóð-
lega hryðjuverkastarfsemi, sem oft
reyndist síðan enginn fótur fyrir.
Sumir samstarfsmenn Karenar í
meira en tvo áratugi efast um, að
Kelley-málið hafi verið eina ástæðan
fyrir því, að hún hætti og benda á, að
Kelley hafi komist upp með blekk-
ingarnar í tíð þriggja fyrirrennara
hennar. Hefur þetta vakið mikla um-
ræðu um ábyrgð á störfum blaða-
manna og telja margir, að hún hljóti
á endanum að vera hjá ritstjóranum.
Þetta er í annað sinn á innan við
ári, sem svona hneyksli kemur upp í
Bandaríkjunum. Í júní í fyrra sagði
Howell Raines upp sem einn af rit-
stjórum dagblaðsins New York Tim-
es eftir að upp komust miklar fals-
anir fréttamannsins Jayson Blairs.
Hann var, eins og Kelley, látinn
hætta störfum.
Afsögn vegna fréttafalsana
Ritstjóri USA Today
axlaði ábyrgð á
fölsunum kunns
blaðamanns
Washington. Los Angeles Times.