Morgunblaðið - 22.04.2004, Blaðsíða 34

34 FIMMTUDAGUR 22. APRÍL 2004 MORGUNBLAÐIÐ
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
Þ
að vakti mikla athygli þegar Matti
Vanhanen, forsætisráðherra Finn-
lands, lýsti því yfir í viðtali við
finnska dagblaðið Huvudstads-
bladet fyrir skömmu að engin þörf
væri á að móta sameiginlega nor-
ræna stefnu, til þess væru viðhorf
og hagsmunir landanna of ólík. Vanhanen benti
sérstaklega á erfiðleikana sem fylgdu því að Ís-
land og Noregur stæðu utan ESB.
Ýmsir finnskir stjórnmálamenn og fjölmiðlar
hafa gagnrýnt orð Vanhanens, en líklega talar
hann þó fyrir munn margra. „Eldri kynslóðin er
jákvæð í garð norræns samstarfs, en fyrir þá
yngri er það ekki jafn sjálfsagt,“ segir Outi Ojala,
formaður sendinefndar Finna í Norðurlandaráði
og fyrrverandi forseti ráðsins. „Unga fólkið sér
aðra möguleika og er hrifið af því að tala ensku.“
Þörf á að fækka samstarfssamtökum
Fleiri hafa gagnrýnt núverandi skipan norræns
samstarfs. Í síðastliðnum mánuði sagði Paavo
Lipponen, fyrrverandi forsætisráðherra Finn-
lands og frambjóðandi til embættis forseta fram-
kvæmdastjórnar ESB, í viðtali við norska dag-
blaðið Aftenposten að þörf væri á að endurskoða
skipulagið og fækka og sameina þau samstarfs-
samtök sem störfuðu á Eystrasaltssvæðinu, og
nefndi sérstaklega Norðurlandaráð, Þingmanna-
samtök Eystrasaltsríkjanna og Eystrasaltsráðið.
Lipponen ber reyndar sjálfur nokkra ábyrgð á
fjölskrúðugri flóru samstarfssamtaka nyrst í Evr-
ópu. Árið 1997 var hann frumkvöðull að stofnun
svonefndrar Norðlægrar víddar. Hún er raunar
ekki stofnun heldur eins konar stefnuáhersla inn-
an ESB, og hefur engin sjálfstæð fjárráð eða
mannafla. Fjármunir til verkefna eru fengnir úr
mismunandi sjóðum ESB.
Bæði Lipponen og Vanhanen sögðu í viðtöl-
unum að efla ætti samstarf norrænna aðildarríkja
ESB og Eystrasaltsríkjanna, svonefnt 3+3-
samstarf, eftir inngöngu hinna síðarnefndu, með-
al annars með því að hafa með þeim samráð fyrir
leiðtogafundi ESB.
Norrænu ríkin sem standa utan við ESB, Nor-
egur og Ísland, komu fremur lítið við sögu í fram-
tíðarsýn finnsku stjórnmálamannanna. Lipponen
telur þó að vandinn muni leysast innan tíðar. „Ég
er sannfærður um það að Ísland og Noregur ger-
ast aðilar að Evrópusambandinu að lokum,“ segir
hann í samtali við Morgunblaðið.
Þensla í samstarfinu
Rúm fimmtíu ár eru síðan Norðurlandaráð,
samstarfsvettvangur norrænna þinga, var stofn-
að. Lengi vel létu menn það duga, en bættu Nor-
rænu ráðherranefndinni við árið 1972, sem sinnir
samstarfi norrænna ríkisstjórna. Á síðustu tutt-
ugu árum hefur á hinn bóginn orðið veruleg
þensla í samstarfinu á Norðurlöndum og grann-
svæðum þeirra. Nefna má Eystrasaltsráðið, Bar-
entshafsráðið og Norðurskautsráðið, Vestnor-
ræna ráðið, þingmannasamtök Eystrasalts-
ríkjanna, sem stofnuð voru að fyrirmynd
Norðurlandaráðs og samstarfssamtök ráðherra
frá Eystrasaltsríkjunum sem líktu eftir Norrænu
ráðherranefndinni.
„Það er auðvitað mikil vinna fyrir lítið land að
sinna öllu þessu samstarfi,“ segir Steingrímur J.
Sigfússon, formaður Vinstri-grænna, sem lengi
hefur setið í Norðurlandaráði fyrir Íslands hönd.
Fámenn sendinefnd Íslendinga í Norðurlandaráði
hefur til dæmis nóg að gera við að sinna átta
nefndum ráðsins, og Sigríður Anna Þórðardóttir,
þingmaður Sjálfstæðisflokks og fyrrverandi for-
seti Norðurlandaráðs, segist hafa verið eins og
þeytiskífa milli funda á árlegum þingum þess.
Íslendingar hafa þó kosið að taka þátt í flestu
því samstarfi sem býðst, og tóku meðal annars
sæti í Eystrasaltsráðinu, samtökum ríkja við
Eystrasalt, þremur árum eftir stofnun þeirra. Á
næsta ári taka Íslendingar við formennsku í
Eystrasaltsráðinu. Það kemur hik á norræna
þingmenn þegar þeir eru spurðir hvaða hlutverki
Íslendingar hafi að gegna í samstarfinu, en eng-
inn vill þó beinlínis gagnrýna setu þeirra í ráðinu.
„Þetta er auðvitað dálítið sérstakt, en ef Íslend-
ingar og Norðmenn vilja sjálfir vera með þá er
það í góðu lagi,“ segir Outi Ojala. „Þeir hafa alltaf
verið með í norrænu samstarfi og ef þeir eru úti-
lokaðir frá þessu er hætta á að kjarni samstarfs-
ins veikist.“
Þungamiðjan í austri
Þátttakan í Eystrasaltsráðinu er merki um ótta
Íslendinga við að einangrast í norrænu samstarfi,
bæði vegna aukins áhuga stóru norrænu ríkjanna
á nágrannalöndunum í austri og vegna þess að Ís-
lendingar standa utan ESB. „Ég finn það í
nefndastarfinu að megináherslan er lögð á mál-
efni Eystrasaltssvæðisins,“ segir Sigurður Kári
Kristjánsson, þingmaður Sjálfstæðisflokks. Ís-
lendingar taka einnig þátt í starfi Norðlægu vídd-
arinnar, þó að flest verkefni á þeim vettvangi hafi
hingað til farið fram í Norðvestur-Rússlandi.
Frá því að Eystrasaltsríkin öðluðust sjálfstæði
hefur þungamiðja starfs Norrænu ráðherra-
nefndarinnar og Norðurlandaráðs einnig verið í
austri. Um fimmtungur allra fjárveitinga hefur
farið til verkefna sem tengjast Eystrasaltsríkj-
unum og Norðvestur-Rússlandi og Eystra-
saltsríkin taka í síauknum mæli þátt í samstarfi
Norðurlanda. Innan skamms verður sú áherslu-
breyting að fjárveitingum frá Norrænu ráðherra-
nefndinni verður í auknum mæli beint til Norð-
vestur-Rússlands. Siv Friðleifsdóttir segir að í
staðinn verði lögð mikil áhersla á pólitískt sam-
starf við Eystrasaltsríkin, enda séu þau mik-
ilvægir bandamenn Norðurlanda í Evrópusam-
starfinu.
Siv segir að það hafi verið góð ákvörðun á sín-
um tíma að styrkja Eystrasaltsríkin eftir fall Sov-
étríkjanna og það muni koma sér vel að hafa þau
sem bakhjarla í Evrópusamstarfinu. Hún segir að
það komi jafnframt til greina að eistneskir,
lettneskir og litháískir ráðherrar fái að taka þátt í
samráðsfundum norrænu ráðherranna fyrir
ESB-fundi. Hún bendir á að þeir séu þegar farnir
að taka þátt í ýmsum fundum ráðherranefnd-
arinnar.
Eystrasaltsríkin í Norðurlandaráð?
Siv er þó ekki viss um að rétt sé að bjóða
Eystrasaltsríkjunum fulla aðild að Norð-
urlandaráði og Norrænu ráðherranefndinni.
Margir stjórnmálamenn sem taka þátt í norrænu
samstarfi taka undir þá skoðun.
Sigríður Anna Þórðardóttir, þingmaður Sjálf-
stæðisflokks, stóð ásamt öðrum þingmönnum
norrænna hægriflokka fyrir tillögu á Norð-
urlandaráðsþingi árið 2000 um að veita Eystra-
saltsríkjunum aðild að Norðurlandaráði. Hún
segir að einkum hafi vakað fyrir sér að hvetja til
umræðu um málið. „Ég veit ekki hvort ég gæti
tekið undir þetta í dag, og málið hefur ekki verið á
borðum hægriflokkanna að undanförnu,“ segir
Sigríður Anna. Hún fagnar þó, eins og raunar all-
ir íslenskir þingmenn í Norðurlandaráði sem rætt
var við, væntanlegri aðild Eystrasaltsríkjanna að
Norræna fjárfestingarbankanum, sem koma á til
framkvæmda 1. janúar 2005. „Með því er stigið
mikilvægt skref í átt að nánara samstarfi og tím-
inn verður að leiða í ljós hvort þetta endar með
fullri aðild,“ segir hún.
Drífa Hjartardóttir, flokkssystir Önnu, er
andsnúin aðild Eystrasaltsríkjanna að Norð-
urlandaráði og Norrænu ráðherranefndinni, og
segir að þau hafi ekki sömu rætur og norrænu
ríkin. Steingrímur J. Sigfússon segir að best sé að
halda áfram á þeirri braut að bjóða Eistland,
Lettlandi og Litháen að vera með í einstökum
þáttum samstarfsins, en útilokar þó ekki að lönd-
in þrjú geti að lokum fengið fulla aðild í end-
urskipulögðu Norðurlandaráði.
Sigurður Kári Kristjánsson sér ekkert því til
fyrirstöðu að Eystrasaltsríkin gangi í Norð-
urlandaráð, og telur að það myndi styrkja ráðið.
Raunar telur hann að norrænt samstarf sé
ómarkvisst og gagnslítið í núverandi mynd, og vel
komi til greina að leggja það niður.
Möguleikar á nánara samstarfi kannaðir
Hugmyndin um að bjóða Eystrasaltsríkjunum
aðild að Norræna fjárfestingarbankanum kom frá
svonefndri Aldamótanefnd sem skilaði skýrslu
með tillögum um framtíðarskipulag norræns
samstarfs árið 2000. Formaður nefndarinnar var
Jón Sigurðsson, forstjóri bankans.
Jón bendir á að Norræni fjárfestingarbankinn
hafi sérstöðu í norrænu samstarfi því hann byggi
Stjórnmálamenn ræddu framtíðarhorfur í norrænu
Eldri kynslóði
Væntanleg innganga Eystrasaltsríkjanna í Evrópu-
sambandið og neikvæð ummæli forsætisráðherra
Finnlands um norrænt samstarf í fjölmiðlum fyrir
skemmstu hafa valdið umróti. Helgi Þorsteinsson sat
fund Norðurlandaráðs í Helsinki og ræddi við ýmsa
norræna stjórnmálamenn um framtíðarhorfurnar.ÁKVÖRÐUN HÁSKÓLANS
Á AKUREYRI
Þróun Háskólans á Akureyrihefur verið með þeim hættiað hann þjónar nú ekki ein-
ungis Eyjafjarðarsvæðinu heldur
einnig öllu landinu. Sem mikilvæg
máttarstoð menntunar norðan heiða
hefur skólinn sannað að staðsetning
er hvorki hindrun í þekkingarleit og
rannsóknum, né hamlar í eðlilegu
flæði nemenda, og annarra sem
starfa á háskólastigi hér á landi, á
milli menntastofnana.
Sú ákvörðun er samþykkt var í
fyrradag um að takmarka fjölda
nemenda við innritun í allar greinar
við Háskólann á Akureyrir hefur
verið umdeild. Slíkt er ekki nema
eðlilegt þar sem skólinn gegnir afar
mikilvægu hlutverki á þessu svæði
og miklar vonir eru bundnar við
frekari þróun hans og aukin umsvif í
framtíðinni. Í Morgunblaðinu í gær
sagði Þorsteinn Gunnarsson, rektor
skólans, það „auðvitað jákvætt að
aðsóknin er mikil, að fólk vilji
stunda nám hér, en við teljum okkur
því miður ekki geta tekið við öllum
þessum fjölda miðað við þær fjár-
veitingar sem við höfum“. Jafnframt
er haft eftir honum í þessu sam-
hengi að menn þyrftu að horfa til
gæða námsins og að sígandi fjölgun
væri betri en holskefla.
Þessi sjónarmið rektors eru skyn-
samleg. Nauðsynlegt er að hafa í
huga að til þess að Háskólinn á Ak-
ureyri haldi áfram að þroskast og
standi undir þeim væntingum sem
til hans eru gerðar er fyrst og
fremst nauðsynlegt að tryggja gæði
þess náms sem þar er boðið upp á.
Ef fjárveitingar skólans eru einung-
is raunhæfar miðað við ákveðinn
fjölda nemenda er óhjákvæmilegt að
takmarka fjölda þeirra sem háskól-
inn tekur við í samræmi við það. Slík
takmörkun er mun skárri kostur en
að láta fjárskort í kjölfar aukins
nemendafjölda koma niður á gæðum
námsins.
Ekki má heldur gleyma þeirri
staðreynd að eins og háskólaum-
hverfið hér á landi hefur þróast er í
raun að verða til samkeppni á milli
skóla um nemendur. Skólarnir eiga
framtíð sína undir því að geta boðið
upp á nám sem er þess virði fyrir
nemendur að þeir verji tíma sínum
og fjármunum í það sem fjárfest-
ingu fyrir framtíðina. Í slíku um-
hverfi veita nemendur skólunum að-
hald með vali sínu; aðhald er stuðlar
að auknum gæðum í kennslu og
rannsóknum. Ef vel tekst til í slíku
samkeppnisumhverfi verður til
ákveðin gagnvirkni, því skólarnir
eiga þess jafnframt kost að laða til
sín bestu nemendurna á því sviði þar
sem kennsla þeirra skarar fram úr.
Með þeim hætti efla þeir gæði síns
innra starfs, efla og auka orðspor
sitt og vægi í tilteknu fræðasam-
félagi. Takmarkanir á fjölda nem-
enda þar sem styrkur nemenda ligg-
ur til grundvallar inngöngu getur
því gegnt jákvæðu hlutverki fyrir
háskóla og verið mikilvægt stjórn-
tæki, eins og raunin hefur reyndar
orðið í flestum bestu háskólum
heims.
STEFNAN Í ÁFENGISMÁLUM
Samtök, sem nefnast Náum átt-um, efndu til fræðslufundar í
fyrradag um stefnuna í áfengismál-
um. Þar var minnt á að í markmiðum
heilbrigðisáætlunar, sem samþykkt
var á Alþingi árið 2001 hefði verið
gert ráð fyrir, að neyzla áfengis á
hvern landsmann 15 ára og eldri
yrði ekki meiri en 5 lítrar árið 2010.
Jafnframt var bent á, að þessi
neyzla hefur aukizt úr 5,56 lítrum í
6, 53 lítra á árabilinu frá 1998–2001.
Anna Björg Aradóttir, hjúkrunar-
fræðingur hjá Landlæknisembætti
og Lýðheilsumiðstöð, vakti athygli á
því að fyrir Alþingi lægju frumvörp,
sem gengju þvert á þau markmið,
sem þingið sjálft hefur sett.
Í áætlun Alþingis er gert ráð fyr-
ir, að nánast engin áfengisdrykkja
verði í þeim hópum, sem eru 15 ára
og yngri á árinu 2010. Anna Björg
sagði að drykkja í þessum hópum
hefði minnkað undanfarin ár en auk-
izt hjá þeim, sem eldri væru. Hún
taldi jafnframt ósennilegt að ein-
hugur væri á Alþingi um framan-
greind markmið og taldi annars veg-
ar að þingið gæti hugsanlega haft
lítið úthald varðandi langtímaáætl-
anir en hins vegar að aðrir hags-
munir en almannahagsmunir réðu
ferð svo sem þrýstingur frá hags-
munaaðilum.
Það væri með nokkrum ólíkind-
um, ef Alþingi hvikaði frá markmið-
um, sem sett voru í þessum efnum
fyrir þremur árum enda eru þau
heilbrigð og eðlileg. Þess vegna
verður að ganga út frá því sem vísu
að þingið verði samkvæmt sjálfu
sér.
Áfengisneyzla hefur verið þjóðar-
böl á Íslandi og er enn. Það er létt
verk að tala um frelsi í þessum efn-
um sem öðrum en staðreynd er að
frelsi getur snúizt upp í andhverfu
sína. Of oft hefur það gerzt að áfeng-
isneyzla eins einstaklings getur orð-
ið að martröð fyrir marga einstak-
linga áratugum saman. Sumir bíða
þess aldrei bætur að hafa alizt upp í
námunda við alkóhólista.
Athugasemdir Önnu Bjargar Ara-
dóttir eru réttmætar. Þingið getur
ekki sett sér markmið um áfengis-
mál eitt árið og samþykkt lagafrum-
vörp örfáum árum seinna, sem
ganga gegn þeim markmiðum. Þing-
ið verður að hafa á hreinu hvað það
vill og að óbreyttu verður að ætla, að
meirihlutastuðningur sé á Alþingi
við markmiðin í áfengismálum, sem
samþykkt voru fyrir þremur árum.