Fréttablaðið - 10.05.2003, Blaðsíða 32

Það verður ekki horft fram hjáRúnari Gunnarssyni - svo ein-
falt er það,“ segir sjálfur Bubbi
Morthens um þann tónlistar-
mann íslenskan sem hefur
haft hvað mest áhrif á sig.
„Og þögnin sem ríkti
lengi um Rúnar er
skrýtin í ljósi þess
hversu feikilega
öflugur hann var.
Það hefur aldrei
verið neitt
leyndarmál að
margar popp-
stjörnur fóru
ungar og
s t e f n d u
leynt og ljóst
til annarra
heima með
neyslu sinni.
Hendrix, Morri-
son... Hvort það
var tabú að tala um
Rúnar vegna þess að
hann hoppaði af turni
Borgarspítalans veit ég
ekki.“
Fyrir tæpum 40
árum var Rúnar Gunn-
arsson ein skærasta
poppstjarna Íslands. Á
stuttum ferli markaði
hann spor sem gera hann
einn helsta áhrifavald ís-
lenskrar dægurtónlistar. En
frægðin reyndist honum erfið
og margir samverkandi þættir
urðu til þess að hann svipti sig
lífi aðeins 25 ára gamall árið
1972. Það var líkast því sem
sjálfsvíg væri eitthvað
sem íslenskt samfélag
gæti með engu móti
horfst í augu við, í
það minnsta var
lengi vel lítið
fjallað um Rún-
ar Gunnarsson,
sem má heita
merkilegt mið-
að við hið eril-
sama og stutta
líf hans sem
poppstjörnu.
Dátaæði grípur um sig
Bítlarnir lögðu undir sig heim-
inn um 1962 og áhrif þeirra voru
fljót að skila sér til Íslands. Hinir
keflvísku Hljómar urðu brátt að-
alhljómsveitin en Dátar voru and-
svar Reykjavíkur. Reyndar
breyttu hljómsveitirnar Sóló og
Tónar stíl sínum frá því að vera
undir áhrifum Shadows yfir í
bítlið. Það heppnaðist ekki.
Rúnar var aðeins 18 ára þegar
hljómsveitin var stofnuð árið 1965
en tilurð hennar var með nokkuð
sérstökum hætti. Þráinn Krist-
jánsson veitingamaður í Tjarn-
arcafé, þar sem Jazzklúbbur
Reykjavíkur hafði aðsetur, sá að
bítlið var það sem koma skyldi.
Hann auglýsti eftir strákum í
hljómsveit með það fyrir augum
að gerast umboðsmaður hennar.
Rúnar svaraði auglýsingunni sem
söngvari og rythmagítarleikari og
Jón Pétur Jónsson bassaleikari og
Stefán Jóhannsson trommuleikari
fylgdu í kjölfarið. Hilmar, bróðir
Þráins, varð svo fyrsti sólógítar-
leikari Dáta. Hljómsveitin hóf
fljótlega að spila og leiðin lá beint
upp á við.
Dr. Gestur Guðmundsson rokk-
fræðingur, sem var og er mikill
aðdáandi Rúnars og Dáta, segir
hljómsveitina hafa byggt upp orð-
spor á skemmtistaðnum Silfur-
tunglinu og fór miklum sögum af
spilamennsku þeirra. „Ég var
ekki nógu gamall til að komast í
Silfurtunglið en man að reynt var
að fá Dáta til að spila á balli í
Hagaskóla. Yfirkennarinn hafði
af því spurnir að þeir væru of
villtir og var hljómsveitin Sólo
fengin í staðinn. Það var ónægja
með það,“ segir Gestur.
SG-hljómplötur, fyrirtæki
Svavars Gests, hafði gefið út tvær
EP-plötur með Hljómum og höfðu
þær fengið rífandi viðtökur.
Hljómar fóru yfir til Fálka með
það fyrir augum að slá í gegn í út-
löndum. Svavar var á höttunum
eftir nýrri hljómsveit og Dátar,
sem þá var átta mánaða gömul,
var augljóslega besti kosturinn.
Þeir áttu hins vegar engin frum-
samin lög og var Þórir Baldursson
fenginn til að stjórna upptökum
og leggja til þrjú ný lög: Alveg ær,
Leyndarmál og Kling klang. Plat-
an kom út árið 1966 og Dátaæði
greip um sig. Útvíðar Dátabuxur
voru ómissandi eign þeirra sem
vildu vera með á nótunum.
Meira bítl en hjá Hljómum
„Rúnar var stjarnan í hljóm-
sveitinni, hafði mikla útgeislun og
gekk í augun á stelpunum. Hann
var í sambúð á þessum tíma, mjög
ástfanginn og ekki að spá mikið í
aðrar stelpur,“ segir vinur Rúnars
og samstarfsmaður, textasmiður-
inn Þorsteinn Eggertsson. Rúnar
var sýnd veiði en ekki gefin og
lenti stundum í vandræðum vegna
ágangs og gat stundum ekki flutt
lögin sín vegna þess að hangið var
á löppum hans af æstum kvenkyns
aðdáendum. Vorið 1967 kom svo
næsta fjögurra laga plata Dáta
með lögunum: Gvendur á eyrinni,
Fyrir þig, Hvers vegna og Konur -
öll eftir Rúnar við texta eftir Þor-
stein. Frægðarsól Dáta reis enn.
Þorsteinn segir að út á við hafi
Rúnar verið glannalegur og kæru-
leysislegur töffari sem talaði
Keflavíkurmállýsku, sem þá var í
tísku, en að undir niðri hafi hann
ekki verið eins öruggur með sig og
hann vildi vera láta. Og Bubbi
Morthens segist hafa heyrt sögu
þess efnis að sem unglingur hafi
Rúnar æft og hannað ákveðna
ímynd.
Hljómum stafaði ógn af Dátum
og fengu lag úr smiðju þeirra fé-
laga á fyrstu LP-plötu sína. „Þeir
vildu hafa okkur góða,“ segir Þor-
steinn. „Við vorum aflögufærir og
eitt sinn komu á okkar fund þeir
Engilbert Jensen og Rúnar Júlíus-
son. Við leyfðu þeim að heyra
Peninga og Gluggann. Berta leist
einhvern veginn betur á Peninga.“
Glugginn rataði seinna á plötu
Flowers. Þorsteinn er þeirrar
skoðunar að Dátar hafi í raun ver-
ið meiri bítlahljómsveit en Hljóm-
ar. „Til dæmis var Gunnar Þórðar-
son alla tíð undir miklum áhrifum
frá Beach Boys.“
Há dánartíðni meðal Dáta
Fljótlega eftir fyrri plötu Dáta
hætti Hilmar Kristjánsson í
hljómsveitinni og Magnús Magn-
ússon tók við stöðu hans. Undir
það síðasta spilaði Karl Sighvats-
son hljómborðsleikari með
Dátum, einhver þekktasti hljóm-
listarmaður Íslands. Af þessum
sex er aðeins Jón Pétur bassa-
leikari á lífi. Þrír fyrirfóru sér,
Stefán trommuleikari lést eftir
veikindi og Karl fórst í bílslysi.
Þegar Gestur Guðmundsson
skrifaði Rokksögu Íslands, sem
kom út árið 1990, komst hann að
því að lífslíkur poppara eru síst
lakari en annarra stétta og Dátar
skeri sig algerlega úr hvað þetta
varðar. Þorsteinn Eggertsson
segir þetta í stíl við það að Dátar
hafi verið sú hljómsveit sem lifði
hvað hraðast. Hann hafnar því þó
alfarið að hljómsveitarmeðlimir
hafi neytt fíkniefna en hugsan-
lega hafi þeir drukkið meira viskí
í staðinn.
Árið 1967 brestur á með hippa-
menningunni og þótt Dátar nytu
um það leyti mikillar velgengni
hugnaðist frægðarsólin þeim
34 10. maí 2003 LAUGARDAGUR
Laugardag: 11.00-16.00 Sunnudag:13.00-17.00
Rúnar Gunnarsson er goðsögn. Hann var einhver skærasta poppstjarnan
á Íslandi á 7. áratugnum. Örlög hans urðu hins vegar harmræn og svo sviplegt
var fráfall hans að um þessa miklu stjörnu sveipaðist á tímabili þagnarhjúpur.
Tákngervingur
hinnar villtu
bítlakynslóðar
■ GOÐSÖGN
DÁTAR
Upprunaleg mynd hljóm-
sveitarinnar. Frá vinstri:
Rúnar, Stefán Jóhannsson,
Jón Pétur Jónsson og
Hilmar Kristjánsson.
Bubbi Morthens:
„Hann var fyrsti
söngvarinn sem
syngur á íslensku
og það hljómar
töff. Gvendur á
eyrinni og Það er
svo undarlegt með unga
menn eru lög sem standa
uppúr, þessi svalheit.
Meira að segja á tímabil-
inu með Óla Gauk, sem
spilaði vinsældapopp síns
tíma, var Rúnar aldrei hall-
ærislegur. Tónninn er svo
yfirmáta magnaður, þetta
er allt kúl.“
Dr. Gestur
Guðmundsson:
„Rúnar var fyrir
mörgum sannasti
fulltrúi Bítla- og
Mods andans frá
því um miðjan
sjöunda áratuginn. Hann
hafði eitthvað í röddinni
sem túlkaði heila kynslóð.
Ögrun en um leið óöryggi.“