Tíminn - 20.05.1973, Blaðsíða 18

18
TÍMINN
Sunnudagur 20. mai 1973
Menn oo málofni

r'-. fife

Verðlagning
landbúnaðarvara
1 sérstöku landbúnaðarblaöi,
sem fylgdi Timanum fyrra
laugardag, birtust viðtöl við þá
Halldór E. Sigurðsson land-
búnaðarráöherra og Jónas Jóns-
son, aöstoöarmann landbúnaðar-
ráðherra, um gang og þróun land-
búnaðarmála, þaö sem af er kjör-
timabilinu. Rétt þykir aö rifja
hér upp nokkur atriði, sem þar
komu fram.
Fyrst skal vikið að verðlagn-
ingu landbúnaöarvara, sem ræð-
ur hvað mestu um afkomu bænda.
Um það efni sagöi landbúnaöar-
ráðherra:
„Haustið 1971 varö samkomu-
lag um framreikning á verölags-
grundvelli landbúnaðarafurða.
Þá fengust leiöréttingar á verð-
laginu, bæði vegna fóðurbætis-
hækkunar haustið 1970 og hækk-
unar á áburöarveröi voriö 1971,
en vegna verðstöðvunar fyrrv.
rikisstjórnar haföi þetta ekki
fengizt inn i verölagið fyrr.
Siöan hinir almennu kaup-
gjalds- og kjarasamningar voru
gerðir i desemberbyrjun árið
1971, hafa bændur fengið sam-
svarandi bætur á launalið verð-
lagsgrundvallarins og við-
miöunarstéttirnar hafa fengið á
sinum kjörum.
Vinnutimastyttingin og orlofs-
lengingin voru reiknaðar bænd-
um til verðs i hækkun á iaunaliö
þeirra, i grundvellinum, þar sem
þaö var viðurkennt, aö bændur
gætu ekki stytt vinnutima sinn.
Beinar kauphækkanir til
verkafólks hafa allar verið
reiknaöar inn i verðlagsgrund-
völlinn sem hækkun á launalið
hans. Frá 1. september 1971 til 1.
september 1972 hækkaði launaliö-
ur verölagsgrundvallarins um
41,1%, og er þetta sambærilegt
við hækkun timakaups, t.d. i al-
mennri fiskvinnu. Heildarhækkun
verölagsgrundvallarins frá
hausti 1971 til hausts 1972 var
24,5%. Siðan hefur verðlags-
grundvöllur enn hækkað til sam-
ræmis viö hækkanir launa og
kostnað við búreksturinn”.
1 þessu sambandi má svo geta
þess, aðeitt af þvi fyrsta, sem nú-
verandi rikisstjórn gerði, varð að
fella niður söluskatt af þeim
landbúnaðarvörum, sem tiltæki-
legt þótti framkvæmdarinnar
vegna en söluskattur var á, en
það voru smjör, rjómi, skyr, allir
ostar, kartöflur, auk fleiri smærri
vörutegunda. Bændasamtökin
hafa löngum barizt fyrir þessu, og
það hefur nú veriö gert að þvi
leyti sem framkvæmanlegt var
talið.
Afurða-
og rekstrarlán
til landbúnaðar
Um þennan þátt lánamála
landbúnaðarins, fórust land-
búnaðarráöherra svo orð:
„Bændasamtökin höfðu mikið
barizt fyrir leiðréttingum á af-
uröalánum og rekstrarlánum til
landbúnaöarins, en þessi lán
höföu hlutfallslega dregizt aftur
úr. Haustið 1971 var gerö á þessu
veruleg leiörétting, verðflokkum
viö útreikning á lánum út á sauð-
fjárafurðir var fjölgaö, og slátur
og fleiri afurðir, sem ekki var
lánað út á áöur, voru teknar með.
Lánað var meira út á nautgripa-
kjöt en áöur. Haustið 1972 var svo
gengið frá nýjum reglum, sem
Seðlabankinn fer eftir við út-
reikning á afurðalánum, og eru
þær nú aö fullu sambærilegar við
þaö, sem sjávarútvegurinn býr
við. Lánaprósentan var hækkuð
fyrir þær vörur, sem fara til út-
flutnings og vextir af þeim
lækkaðir nokkuö. Heildarafurða-
lán veitt út á landbúnaðarvörur
voru sem hér segir:
1970 972milljónir
1971 1141milljónir
1972 1394 milljónir
Rekstrarlán, sem veitt eru sér-
staklega fyrir sauðfjárfram-
leiöslu, hækkuðu nokkuð á siðast-
liðnu ári, eða úr 229 millj. 1971 I
281 millj. áriö 1972”.
Þá sagöi ráðherrann, að enn
væri verið að vinna aö frekari
leiðréttingu á rekstrarlánum.
Stonlánadeild
landbúnaðarins
Þá vék ráöherrann að
stofnlánadeildinni og ræddi eink-
um þær breytingar, sem voru
gerðar á lögum um hana á ný-
loknu þingi. Ráðherrann sagöi:
„Meginatriöi þeirrar breyting-
ar eru þrjú. 1 fyrsta lagi var
Stofnlánadeildin efld verulega
með auknu rikisframlagi. Fasta
framlagið hækkar úr fjórum
milljónum i 25 milljónir, en auk
þess leggur rikið nú á móti svo-
nefndu neytendagjaldi, sem einn-
ig var hækkaö nokkuð. 1 öðru lagi
voru teknar upp nýjar og
sveigjanlegri lánareglur, sem
eiga aö gera þaö að verkum, að
lánamálin geta orðið gildur þátt-
ur i almennri stefnumörkun i
landbúnaðinum. 1 þriðja lagi er
bændasamtökunum veitt aðild að
stjórn Stofnlánadeildarinnar og
þar meö tryggð aöild aö þeirri
stefnumörkun, sem felst i setn-
ingu og framkvæmd á nýjum
lánareglum. Er þetta i samræmi
við óskir bændasamtakanna og
þá grundvallarstefnu, sem ég
nefndi hér i upphafi”.
Ný jarðræktarlög
og
búfjárræktarlög
1 viötalinu við Jónas Jónsson
var einkum rætt um lagasetningu
varöandi landbúnaðarmál á
tveimur siðustu þingum. Jónas
sagði m.a.:
„Ný jarðræktarlög voru sett á
vorþinginu 1972. 1 þeim eru ýms-
ar nýjungar og hagsbætur. Má
þar nefna: Stuöning til vatns-
veitna hjá einstökum bændum,
stuðning við hagaræktun, sem
ætti að leiöa til aukinnar gróður-
verndar, sömuleiöis stuðningur
viö hagagirðingar. Stuðningur er
nú veittur til kölkunar-túna, þar
sem rannsóknir sýna, að hennar
er þörf. Vélasjóður var með
þessari lagabreytingu lagður nið-
ur, þar sem hans var ekki lengur
þörf, sem rekstraraöila.
Hálfar eigur hans ganga i sér-
stakan sjóð, sem verja má til
stuðnings við prófun á álitlegum
tækninýjungum. Aður var hluti
jarðræktarframlaga greiddur af
Landnámi rikisins — nú greiðir
Búnaðarfélag Islands þau öll.
Rikið tekur nú þátt i ferðakostn-
aði héraðsráðunauta á móti
búnaðarsamböndunum, en svo
var ekki áöur.
Búfjárræktarlög voru
samþykkt á siðasta þingi. Þau
voru á sama hátt og jarðræktar-
lögin endurskoðuð af milliþinga-
nefnd, sem Búnaðarþing skipaði,
og siöan fjallaöi Búnaðarþing
1972 um þau og voru þau siðan
flutt nær óbreytt og samþykkt
meö smávægilegum breytingum
á Alþingi. Þessi lög miðast við
þær aðstæður, sem nú eru með
nútima þekkingu og tækni við
búfjárkynbætur”.
r
Ymsar
lagabreytingar
Þá vék Jónas aö öðrum breyt-
ingum, sem höfðu veriö geröar á
landbúnaöarlöggjöfinni og sagöi:
„Lögunum um bann á innflutn-
ingi búfjár var breytt á þinginu
’71, þannig að gert var kleift að
flytja inn holdanautasæði. Þaö er
nú i undirbúningi og hefur verið
ákveðið i samræmi við lögin aö
koma upp fullkominni sótt-
varnarstöð i Hrisey i Eyjafirði.
Byggja verður stöðina upp frá
grunni og veröur það gert nú i
sumar og næsta vetur. Siðan yröi
hægt að 2-3 árum liönum að fá
sæði úr blendingum til notkunar i
landi. Ég er viss um aö eldi holda-
nauta verður þáttur i búskapnum
i lágsveitum i framtiöinni — með
þvi fæst betri landnýting, einmitt
á láglendinu, heldur en meö ein-
hliöa sauðfjár-og mjólkurfram-
leiðslu.
Lögin um lifeyrissjóö bænda
voru einnig endurskoðuð á haust-
þinginu ’71. Með þeirri breytingu,
sem þá var gerð var réttur
aldraöra bænda til að njóta lifeyr-
is rýmkaður til samræmis viö
breytingar, sem gerðar voru á
öðrum lifeyrissjóöum.
Lögunum um Jarðeignasjóð
rikisins var breytt, og rýmkaöar
heimildir sjóösins til þess að
kaupa jaröir af bændum, sem eru
i erfiðri fjárhagsaðstöðu. Þetta
var gert i sambandi við sérstaka
aöstoð við þá bændur, sem voru i
mestum fjárhagserfiöleikum eft-
ir harðindaárin.
Lögunum um bjargráðasjóð
var einnig breytt á þessu þingi,
hann hefur nú verulega eflzt,
enda þurfti þess með eftir harð-
æristimabilið”.
Ný jarðalög
Landbúnaöarráðherra skýrði I
viötalinu frá undirbúningi nýrrar
löggjafar um kauprétt og
ábúöarrétt á jörðum. Ráðherra
sagði:
„Snemma haustið 1971 var
skipuð 3ja manna nefnd til að
endurskoöa öll lög um kauprétt og
ábúöarrétt á jörðum. 1 nefndina
völdust Asgeir Bjarnason, form.
Búnaöarfélags Islands, Arni
Jónasson, erindreki Stéttarsam-
bands bænda, og Sveinbjörn Dag-
finnsson, skrifstofustjóri i
landbúnaöarráðuneytinu.
Nefnd þessi hefur unnið mjög
mikið starf og hefur nú skilað
frumvarpi að tveimur lagabálk-
um „Ábúðarlögum” og „Jarða-
lögum”. Þeir voru lagöir fyrir
Búnaðarþing, þannig að fulltrú-
um bænda gafst kostur á að fjalla
um þessi mikilvægu mál. En
Búnaðarþing 1971 fjallaði einnig
um frumdrög að þessum frum-
vörpum.
Lög þessi eiga að tryggja rétt
þeirra til landsins, sem vilja búa
á þvi og lifa af þvi að nytja það,
sem það getur gefið af sér.
Tryggja það, aö hlunnindi séu
ekki tekin frá jöröum og aö þær
fari ekki i brask þeirra vegna.
Tryggja, aö bændur fái sann-
gjarnt verð fyrir eigur sinar,
veröi þeir frá þeim að hverfa, en
jafnframt ,að landverð hækki
ekki upp úr öllu valdi, vegna
ásóknar utanfrá i hlunnindi eða
náttúrfegurð.
Frumvörp þessi voru lögö fram
til kynningar undir þinglokin nú i
vor, en veröa siðan flutt aftur á
haustþinginu”.
Lögin um
framleiðsluráð
Þá vék ráðherra að endurskoö-
un framleiðsluráðslaganna og
sagði:
„Haustið 1971, var skipuö nefnd
til aö endurskoða Framleiðslu-
ráðslögin. Stéttarsambandið átti
þar þrjá fulltrúa en fram-
kvæmdastjóri Framleiösluráðs
var formaöur. Nefndin fékk sem
veganesti i erindisbréfi þau at-
riði, sem siöustu aðalfundir
Stéttarsambandsins höfðu lagt
áherzlu á, að væri tekin upp, svo
sem beina samninga við rikis-
valdiö o.fl. Frumvarp nefndar-
innar var lagt fyrir aukafund
stéttarsambandsins og siöan lagt
fyrir Alþingi, eins og sá fundur
mælti með þvi. Frumvarp þetta,
sem ég tel i höfuðatriöum hið
merkasta mál, náði ekki fram að
ganga. Þaö var ekki flutt á sið-
asta þingi, enda þarf aö endur-
skoða þaö fyrir flutning á ný til að
tryggja framgang þess, en að þvi
er stefnt”.
Orlof bænda og
búnaðarfræðsla
í viðtalinu við Jónas Jónsson
kom fram að mörg fleiri mál eru i
endurskoöun og undirbúningi.
Jónas sagði m.:
„Auk þessa hafa ýmis mál ver-
ið i athugun. Gert hefur verið
uppkast af frumvarpi til laga um
orlof bænda. Það veröur nú sent
út til kynningar i búnaðarfélögum
þannig aö bændum gefist kostur á
að segja álit sitt á því. Spurningin
er, hvort hluti af þvi, sem bænd-
um er reiknaö sem orlofsfé I
launalið verðlagsgrundvallar,
yrði lagt I sameiginlegan sjóð
gegn einhverju mótframlagi frá
rikinu. Sjóðnum yrði siöan varið
til að tryggjá, að bændur gætu
tekið sér orlof, en á þvi er mikill
misbrestur og er það ekki vansa-
laust.
Næst siðasta Búnaðarþing fjall-
aði mikið um menntun bænda-
efna. 1 samræmi við ályktun þess,
hefur verið skipuð nefnd til þess
að endurskoða alla löggjöf um
búnaöarfræöslu i landinu. Þá
skipaði landbúnaðarráðherra
nýja nefnd til að undirbúa bygg-
ingu bændaskóla á Suðurlandi.
Var henni falið að gera tillögur
um hlutverk og fyrirkomulag
skólans og velja honum stað i
samræmi viö þaö”.
Þá minnti Jónas á frumvarp
um Grænfóðursverksmiöju rikis-
ins, sem var lagt fram i þinglokin.
Samkvæmt þvi er gert ráö fyrir
fimm slikum verksmiðjum i land-
inu.
Landnýting og
landgræðsla
Þá sagði Jónas enn fremur:
„1 nóvember 1971 skipaöi land-
búnaöarráðherra nefnd til þess að
vinna að heildaráætlun um al-
hliöa landgræöslu og skipulagn-
ingu landsnytja. Formaöur þess-
arar nefndar er Eysteinn Jóns-
son. Nefndin sneri sér strax til
fjölda aðila, svo sem
Landgræðslunnar, Búnaöarfélags
Islands, Stéttarsambands bænda
o.fl. En auk þess var leitað til
stjórna allra Búnaöarsambanda
og gróðurverndarnefnda I öllum
sýslum landsins og þær beðnar að
gefa sameiginlegt álit um ástand
afrétta og gróöurs i þeirra héruö-
um. Á þessum upplýsingum sem
þegar hafa borizt frá nær öllum
héruðum, svo og þeirri vitneskju,
sem fyrir liggur hjá Landgræösl-
unni og úr gróöurrannsóknum og
gróöurkortagerð Rannsóknar-
stofnunar landbúnaðarins, verö-
ur landgræðsluáætlun byggð.
Meiningin er að efla landgræöslu
og gróðurverndarstarfið verulega
á grundvelli þessarar könnunar
og áætlunar.
Nefndin mun einnig yfirfara
Landgræðslulögin og lög um af-
réttarmálefni og fjallskil og
reyna að stuðla með þvi að bættri
og skynsamlegri landnýtingu”.
Afkoma bænda
1 lok viötalsins viö
landbúnaðarráðherra, vék hann
að markaösmálum og kjörum
bænda. Hann sagði um markaðs-
málin:
„Um markaðsmál
landbúnaðarins er það að segja,
að þar er ástand gott og horfur
heldurgóðar. Neýzlan innanlands
Framhald á bls. 28