Fréttablaðið - 14.10.2004, Blaðsíða 20

Einhver frægasta forsíðumynd
sögunnar er myndin af Harry
Truman forseta Bandaríkjanna
brosandi út að eyrum og veifandi
blaðinu, sem birti daginn eftir
kjördag svohljóðandi flennifyrir-
sögn: Dewey sigrar Truman. Þetta
var 1948. Truman hafði sem vara-
forseti tekið við forsetaembætt-
inu eftir andlát Roosevelts forseta
þrem árum áður og hafði síðan
háð fyrir hönd demókrata harða
kosningabaráttu við frambjóð-
anda repúblíkana, Thomas Dewey
ríkisstjóra New York. Skoðana-
kannanir bentu allar sem ein til
þess, að Dewey nyti mun meira
fylgis en Truman. Nær allir gengu
því út frá því sem gefnum hlut, að
Dewey myndi sigra. Hvernig var
staðið að því að kanna hug kjós-
enda? Með því að fara eða hringja
heim til þeirra og spyrja, hvern
þeir hygðust kjósa. En Truman
sigraði Dewey eigi að síður með
nokkrum yfirburðum, þegar til
kastanna kom (50% atkvæða gegn
46%). Enn skýrara er dæmið frá
1936, þegar tímaritið Literary
Digest spáði repúblíkananum Alf
Landon yfirburðasigri yfir Roos-
evelt forseta og byggði spána ein-
göngu á símtölum við væntanlega
kjósendur.
Símakannanirnar rugluðu
menn í ríminu vegna þess, að mun
færri kjósendur voru með síma á
þessum árum en nú tíðkast. Síma-
eignin fór að miklu leyti eftir
efnahag heimilanna: fátæklingar
áttu síður síma en efnafólk. Úrtök
væntanlegra kjósenda voru því
bjöguð. Símaleysingjarnir, sem
skoðanakönnuðirnir náðu ekki til,
skiluðu sér samt á kjörstað – og
kusu demókrata.
Þessi saga kann að vera í þann
veginn að endurtaka sig í Banda-
ríkjunum. Margar skoðanakann-
anir undangengna mánuði hafa
sýnt meiri stuðning við Bush for-
seta en John Kerry, frambjóðanda
demókrata, enda þótt Kerry virð-
ist hafa sótt í sig veðrið síðustu
daga eftir að hafa lagt Bush kylli-
flatan í fyrsta sjónvarpseinvígi
þeirra og komizt býsna vel frá
hinu næsta. Mörgum Evrópu-
mönnum og öðrum, sem þekkja
vel til vestra, koma þessar vís-
bendingar um mikið fylgi Bush á
óvart. Þeir sjá að vísu og skilja, að
Bandaríkin hafa breytzt. Þeir sjá
og skilja, að frumskógaríhaldið í
Repúblíkanaflokknum er nú ein-
strengingslegra, hatramara, ill-
skeyttara, ofstækisfyllra og sér-
drægara en áður hefur þekkzt í
meginstraumi bandarískra stjórn-
mála – og sveiflar biblíunni til
bragðbætis. En þeir eiga samt
ennþá bágt með að trúa því, að
Bandaríkin hafi breytzt svo mjög
á skömmum tíma, að forseti, sem
nýtur svo lítillar hylli í Evrópu og
úti um allan heim, geti eigi að síð-
ur náð kjöri í Bandaríkjunum. Eða
eru þessar áhyggjur kannski
ástæðulausar?
Skoðanakannanir, sem benda
til þess, að Bush muni sigra
Kerry, eru m.a. gerðar í gegnum
síma – eða réttara sagt: um síma-
línur. Margir farsímanotendur
eru ekki spurðir álits, af því að
þeir hirða ekki um að skrá far-
símanúmerin sín. Það næst því
ekki í þá. Það er ekki ljóst að svo
stöddu, hvort eða hversu vel
skoðanakönnuðum hefur tekizt að
leiðrétta þessa slagsíðu til að
tryggja, að allir væntanlegir kjós-
endur hafi jafnar líkur á að lenda
í úrtökum könnuðanna. Úrtaks-
skekkjan vegna óskráðra farsíma-
númera kom ekki að sök fyrir for-
setakosningarnar 2000, því að þá
var farsímabyltingin vestan hafs
skemmra á veg komin en hún er
nú.
Og nú, fjórum árum síðar, er
uppi í Bandaríkjunum mikill
fjöldi fólks, sem notar farsíma og
tölvusíma langt umfram línusíma.
Þetta fólk er fjölmargt. Þetta fólk
er yfirleitt vel að sér um tækni,
vafrar um vefinn öllum lausum
stundum og er á ferð og flugi.
Þetta fólk er yfirleitt frjálslynt og
víðsýnt og hefur áhuga á útlönd-
um og er að því skapi líklegra til
fylgis við Kerry en Bush. Þetta
fólk er upp til hópa andvígt stríð-
inu í Írak. Það fylgist vel með
fréttum og lætur ekki bjóða sér
lygar í stað frétta: það veit, að inn-
rásin í Írak var gerð á fölskum
forsendum. Það er andvígt gegnd-
arlausum hallarekstri í ríkisbú-
skap Bandaríkjanna, óráðsíu, sem
stafar að miklu leyti af verulegri
lækkun skatta handa auðkýfing-
um. Þetta fólk fær ekki heldur
séð, hvaða vit er í því, að 45 millj-
ónir Bandaríkjamanna eiga ekki
enn greiðan aðgang að heilbrigð-
istryggingum, þótt öll önnur iðn-
ríki heimsins og ýmis þróunar-
lönd hafi ráð á skilvirkum al-
mannatryggingum.
Ef farsímakynslóðin skilar sér
á kjörstað nú í nóvember eins og
símaleysingjarnir gerðu 1936, þá
getur Kerry lagt Bush, jafnvel
þótt skoðanakannanir sýni meiri
stuðning við Bush fram á síðasta
dag. ■
M iklar umræður hafa orðið manna á meðal um veruflota rússneskra herskipa á Þisitilfjarðargrunni fyriraustan land. Hin opinbera skýring rússneska sendi-
ráðsins í Reykjavík er að um heræfingu sé að ræða. Rússnesk-
ur herskipafloti hefur ekki komið svo nálægt landi frá því á
tíma kalda stríðsins þegar herskip, kafbátar og orrustuþotur
voru tíðir gestir innan landhelgi og lofthelgi Íslands.
Ekki eru allir sannfærðir um að hin opinbera skýring sé rétt.
Hafa heyrst vangaveltur um að kannski hafi rússneskur kafbát-
ur, jafnvel kjarnorkuknúinn, lent í erfiðleikum á þessu svæði.
Ástæðulaust er að gefa slíku tali undir fótinn meðan ekkert hef-
ur komið fram sem bendir til þess að eitthvað slíkt sé raunveru-
lega á seyði.
Ljóst er að það er ekki aðeins almenningur hér á landi sem
hefur allan fyrirvara á skýringum Rússa. Íslensk stjórnvöld
hafa látið fylgjast með flotanum og fregnir hafa borist um að
bandamenn okkar í Noregi og Bretlandi hafi sent könnunarflug-
vélar á svæðið. Það þarf þó ekki að benda til þess að menn ótt-
ist að slys hafi orðið; allt eins er líklegt að Atlantshafsbandalag-
ið vilji leiða í ljós hvers vegna Rússarnir eru svo nálægt landi
sem raun ber vitni og af hverju þeir hafa hægt um sig dögum
saman.
Ástæðan fyrir tortryggni almennings og stjórnvalda gagn-
vart öllum opinberum skýringum Rússa er sú að þeir hafa því
miður ekki reynst trausts verðir þegar á hefur reynt. Þótt Rúss-
ar hafi losað sig við alræðisstjórn kommúnista og tekið upp lýð-
ræðisskipulag búa þeir enn við arfleifð leyndarhyggjunnar sem
var eitt helsta einkenni Sovétríkjanna sálugu. Enn er mönnum
ofarlega í huga þegar rússneski kjarnorkukafbáturinn Kúrsk
fórst í Barentshafi fyrir fjórum árum. Á annað hundrað skip-
verja fórst. Atvikinu var haldið leyndu dögum saman og stjórn-
völdum og fjölmiðlum á Vesturlöndum vísvitandi veittar rang-
ar upplýsingar um framvindu mála. Sams konar atvik, þar sem
villandi upplýsingar hafa verið veittar, hafa síðan margsinnis
endurtekið sig.
Það er leitt að segja það því Rússar eru fín þjóð sem við vilj-
um eiga góð og náin samskipti við en við treystum þeim ekki í
svona tilvikum. Við tökum þá ekki á orðinu heldur bíðum þar til
staðreyndirnar tala sínu máli. Rétt er að hafa í huga að slík er
leyndarhyggjan í rússneska stjórnkerfinu að öruggt má telja að
sendiráðið í Reykjavík fái ekki upplýsingar sem þykja óþægi-
legar fyrir stjórnvöld fyrr en búið er að gefa grænt ljós á þær
á æðstu stöðum. Tortryggni gagnvart Rússum beinist því ekk-
ert sérstaklega að ágætu starfsfólki rússneska sendiráðsins í
Reykjavík.
Það er umhugsunarefni að engar herþotur frá varnarliðinu í
Keflavík hafa fylgst með rússneska herskipaflotanum. Orion-
þoturnar sem fylgdust með kafbátaferðum Rússa á tíma kalda
stríðsins hafa verið kallaðar heim. Þetta vekur upp spurningar
um öryggi Íslands og öryggisbúnað í landinu. ■
14. október 2004 FIMMTUDAGUR
SJÓNARMIÐ
GUÐMUNDUR MAGNÚSSON
Rússar hafa því miður ekki losað sig leyndarhyggju
Sovétríkjanna sálugu.
Við treystum
þeim ekki
FRÁ DEGI TIL DAGS
Í DAG
FORSETAKJÖRIÐ
VESTANHAFS
ÞORVALDUR
GYLFASON
Ef farsímakynslóðin
skilar sér á kjörstað
nú í nóvember eins og síma-
leysingjarnir gerðu 1936, þá
getur Kerry lagt Bush, jafn-
vel þótt skoðanakannanir
sýni meiri stuðning við Bush
fram á síðasta dag.
,,
ÚTGÁFUFÉLAG: Frétt ehf. RITSTJÓRI: Gunnar Smári Egilsson FRÉTTARITSTJÓRAR: Sigurjón M. Egilsson og Sigmundur Ernir Rúnarsson AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Jón Kaldal FULLTRÚI
RITSTJÓRA: Guðmundur Magnússon RITSTJÓRNARFULLTRÚI: Steinunn Stefánsdóttir AUGLÝSINGASTJÓRI: Þórmundur Bergsson RITSTJÓRN, AUGLÝSINGAR OG DREIFING:
Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík AÐALSÍMI: 550 5000 SÍMBRÉF Á FRÉTTADEILD: 550 5006 NETFÖNG: ritstjorn@frettabladid.is og auglysingar@frettabladid.is VEFFANG: visir.is
SETNING OG UMBROT: Frétt ehf. PRENTVINNSLA: Ísafoldarprentsmiðja ehf. Fréttablaðinu er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum og Akureyri. Einnig er hægt
að fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871
Munu farsímarnir sigra?
Skiptið um vinnu
Það var kostulegt að heyra Pétur Blön-
dal verja þá ákvörðun að lækka tekju-
skatt frekar en virðisaukaskatt á mat-
vælum. Tekjuskattslækkunin kemur verr
út fyrir þá fátækustu en
sú sem leið verður
farin. Það vita allir.
Og kannski ekkert
meira um það.
S t j ó r n m á l a m e n n
geta ákveðið hvað
sem þeir vilja
og telja rétt-
ast. Það var
aftur á móti
kostulegt að
heyra í
þingmann-
inum segja að þeir sem minna hafi geti
bara skipt um vinnu, fundið sér annan
vinnuveitenda og að því loknu geti þeir
notið skattalækkana.
Meiri menntun
Meira af Pétri Blöndal í sama máli.
Hann benti líka á að fólk sem hefur ekki
háar tekjur geti drifið sig í skóla, aukið
menntun sína og aukið þannig tækifæri
sín. Svo virðist sem þingmaðurinn sé
búinn að gleyma vandræðum fólks
við að komast til náms í haust,
einkum og sér í lagi þeim sem
vildu byrja nám á nýjan leik. Ann-
ars eru hvoru tveggja rökin af
ódýrari gerðinni og ekki víst að
Pétur hafi sannfært nokkurn sem
hlustaði.
Grindavík og Guðjón
Grindvíkingar virðast ætla að verða það
fótboltalið hér á landi sem hefur mest-
an kjarkinn. Þeir eru með stærstu og
bestu stúkuna, þrátt fyrir að vera fá-
mennasta sveitarfélagið sem á
fótboltalið meðal þeirra bestu.
Þeir munu vera að ganga frá
ráðningu Guðjóns Þórðarsonar
sem þjálfara. Ómögulegt er
að fullyrða að hann sé
besti íslenski þjálfarinn,
en trúlega er hann
það og ráðning hans
gefur aðeins eitt til
kynna. Grindvíking-
ar ætla sér meira
en hingað til.
sme@frettabladid.is
Skoðanir og umræður
20-21 Leiðari 13.10.2004 19:21 Page 2