Fréttablaðið - 14.04.2007, Blaðsíða 24

Gjöfult dagsverk
V
ladimir Ashkenazy
stýrði Sinfóníu-
hljómsveit Íslands
í tvígang í vikunni.
Hann verður sjö-
tugur í sumar
og er ekki að
sjá að þessi
vinnuþjark-
ur láti aldur
draga úr vinnu
meðan hann
hefur heilsu til.
Hljómsveitar-
stjórn útheimt-
ir gríðarlega
krafta, líkam-
lega ekki síður
en andlega. En
þá er til þess
að líta að fáar
starfsgrein-
ar leyfa mönn-
um jafn langan
starfsaldur. Þar
er viðurkennt
að aldur bætir
menn og marg-
ir mestu hljóm-
sveitarstjórar
sögunnar hafa
starfað langt
fram yfir ald-
ursmörk eftir-
launa.
Vladimir er
fæddur í Gorki
sem nú heitir
Nizhny Novgor-
od. Faðir hans
var gyðingur,
kominn af þeim
straumi sem
hrakinn var frá
Rínarlöndunum.
Móðirin var
aftur rétttrúnað-
arkona og hefur
aðskilinn trúar-
heimur foreldra
örugglega haft
sitt að segja um
uppeldi drengs-
ins. Hann var
settur til náms
á píanó sex ára
gamall og sýndi
slík efni að hann
var tekinn inn í
virtan skóla átta
ára og lauk síðar
námi frá kons-
ervatoríunni í
Moskvu. Hann
var við nám er
hann vann önnur verðlaun í al-
þjóðlegri samkeppni ungra
píanóleikara sem kennd er við
Chopin í Varsjá 1955 átján ára.
Hann vann aftur virt verðlaun
1962 í Tjækovskí-keppninni
en deildi þá titlinum með John
Ogdon. Þá var ljóst að Vladi-
mirs beið alþjóðlegur frami
sem einleikara.
Vladimir var og er eitt af
stóru nöfnunum í einleik á
píanó á okkar dögum og mun
verða skráður í söguna sem
slíkur. Hann er þekktur fyrir
hljóðritanir á verkum landa
sinna og tónskáldum rómant-
íska tímans: hann hefur hljóð-
ritað allar prelúdíur og fúgur
Shostakovitsj, sónötu Skrjabins
og öll verk eftir Rachmanin-
off, Schumann og Chopin fyrir
píanó. Þá eru ótaldar píanósón-
ötur Beethovens, píanókons-
ertar eftir Mozart, Beethoven,
Bartók og Prokofíev. Ferli hans
í flutningi einleiksverka fyrir
pianó er ekki lokið. Hann spil-
ar enn og hljóðritar. Í umsögn
Gramophone var sagt fyrir
fáum árum að væri laus stund í
þéttu dagplani hans nýtti hann
þann tíma til að ljúka dags-
verki.
Leið Vladimirs lá snemma
hingað til Íslands: Þórunn
eiginkona hans er sprottin
úr samfélagi sem hafði tón-
list í hávegum, þótt það væri
í þröngum hópi. Þórunn og
Vladimir kynntust þegar hún
kom til náms í Moskvu 1958.
Hún er tveimur árum yngri,
fædd og alin upp í Reykja-
vík. Faðir hennar Jóhann
Tryggvason var tónlistarmað-
ur og kenndi dóttur sinni á
píanó frá unga aldri. Hún fór
að spila tveggja ára, las nótur
og samdi smálög frá fjögurra
ára aldri. Fyrstu tónleika sína
hélt hún tíu ára og það ár lék
hún á þrennum stórtónleikum í
Reykjavík. Jóhann hafði hald-
ið til London 1945 til náms og
tveimur árum síðar flutti Klara
kona hans þangað með börnin.
Þórunn var strax tekin inn í
yngri deildina í Royal Acad-
emy of Music. Frammistaða
hennar á tónleikum á þessum
árum var afar mikilsverð fyrir
íslenskt listalíf og sannaði fyrir
þeim stóra hópi sem hleypti
heimdraganum árin eftir stríð-
ið að ævintýri Stefáns Íslandi
og Maríu Markan var ekki
einsdæmi.
Þau Vladimir tóku að draga
sig saman í Moskvu þegar Þór-
unn kom þangað til náms 1960.
Þau giftust 1960 og bjuggu við
barnalán, fyrsta barnið fædd-
ist 1962 en þá bjuggu þau í lít-
illi íbúð ásamt foreldum Vladi-
mirs. Þórunn tók sovéskan rík-
isborgararétt en fram undan
voru tímar ferðalaga og í mars
1963 komust hjónin með son
sinn til London þar sem Þór-
unn nýtti sér enskan ríkisborg-
ararétt sinn til að fá landvist-
arleyfi fyrir fjölskylduna. Per-
sónulegt líf þeirra hjóna hefur
alltaf verið fjarri sviðsljós-
inu og hafa þau lagt áherslu á
það. Þórunn sneri baki við ferli
sínum enda tók nú við gríðar-
legur tími ferðalaga: á næstu
árum skóp Vladimir ser heims-
frægð. Þau afréðu að flytjast
til Íslands 1968 og fjórum árum
síðar var Vladimir veittur ríkis-
borgararéttur á Íslandi sem
hann hefur haldið síðan. Hér
héldu þau heimili um tíu ára
skeið en héðan lá leið þeirra
til Sviss þar sem þau hafa búið
síðan.
Flutningur
þeirra stafaði
ekki síst af þeirri
ákvörðun Vladi-
mirs að snúa sér
meir að hljóm-
sveitarstjórn.
Hann kaus að rata
inn á þann vett-
vang í skjóli Sin-
fóníuhljómsveitar
Íslands og var það
hljómsveitinni
til mikillar gæfu.
Vann hann um
árabil með sveit-
inni og kom henni
til þroska með
því að taka skref-
in sjálfur til æ
stærri verkefna.
Hann studdi þá
ákvörðun Ragn-
ars í Smára að
endurvekja lista-
hátíð í Reykja-
vík sem Banda-
lag íslenskra
listamanna hafði
staðið fyrir á
árum áður og
reyndist hinni
ungu Listahátíð
haukur í horni
með samböndum
við fjölda virtra
listamanna. Báðar
þessar stofnanir
hafa þakkað fyrir
sig: Vladimir er
heiðursforseti
Listahátíðarinn-
ar í Reykjavík og
heiðursstjórnandi
Sinfóníuhljóm-
sveitar Íslands.
Samkeppni er
hörð í hljómsveit-
arstjórn: Hann
starfaði einkum
sem gestastjórn-
andi og fékk ekki
fasta stöðu fyrr
en hann var ráð-
inn til Royal Phil-
harmonic í Lond-
on sem hann
gegndi frá 1987
til 1994. Tékk-
neska fílharmonían réði hann
til starfa sem aðalstjórnanda
1998 og gegndi hann því starfi
um fimm ára skeið. Öllum að
óvörum réði hann sig sem aðal-
stjórnanda Sinfóníuhljómsveit-
ar japanska ríkisútvarpsins
2004. Hinn 11. apríl var hann
ráðinn listrænn stjórnandi Sin-
fóníunnar í Sydney og tekur
þar við árið 2009. Hann er
handhafi fimm Grammy-verð-
launa. Hann gaf út bók 1985
sem lýsir hugmyndum hans um
tónlist og margt annað sem ber
heitið Handan landamæra.
Orðspor Vladimirs er að
hann sé ákafur verkmaður,
strangur og kröfuharður við
sjálfan sig og alla sem nálægt
honum eru. Hann var barn á
stríðsárunum og kom til þroska
í Sovétríkjunum á síðustu
árum Stalíns-tímans og upp-
lifði þíðuna undir Krústsjoff
og kalda stríðið fjarri föður-
landi sínu frá 1963 sem útlagi
með foreldra sína heima. Hann
man því tímana tvenna. Hann
hefur reynst Íslendingum gjöf-
ull sonur og hefur frá upphafi
notið ómældrar virðingar hér
á landi í röðum þeirra sem átt
hafa við hann samvistir. Hann
hefur reynst óragur að tala út
um afkomu og aðstæður Sin-
fóníunnar. Dæmið og reynsl-
una af tengslum okkar við hann
og allt hans fólk er hollt að
rifja upp í umræðum um stöðu
þeirra sem hingað leita og vilja
eiga hér skjól og starfsvett-
vang. Hann er næstfrægasti Ís-
lendingur sem nú er á lífi.