Morgunblaðið - 09.07.2006, Blaðsíða 29

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 9. JÚLÍ 2006 29
kosti 279 tegundir plantna og dýra eru farnar að
bregðast við hækkun hitastigs á jörðinni með því
að fikra sig í átt að pólunum.
Því er einnig haldið fram að ef gróðurhúsaáhrif-
in haldi áfram að aukast muni það hafa afar alvar-
legar afleiðingar; dauðsföll af þeirra völdum muni
tvöfaldast á aldarfjórðungi, hæð sjávar muni fara
stigvaxandi er jöklar hverfa á Grænlandi og Suð-
urskautinu og stór landsvæði muni fara undir sjó,
hitabylgjur verði fleiri og verri, þurrkar og skóg-
areldar sömuleiðis, auk þess sem ýmsar dýra- og
jurtategundir muni þurrkast út.
Augljóslega eru ekki allir sammála Al Gore um
þessa hrikalegu framtíðarsýn enda hefur myndin
hlotið sinn skerf af gagnrýni. Einna helst beinist
gagnrýnin að því að flest þau atriði er Gore vísar
til á tölfræðilegan hátt séu einungis til marks um
eðlilegar sveiflur í sögu jarðarinnar – sveiflur sem
hafi ávallt verið til staðar ef litið er til nógu langs
tíma. Gagnrýnendur myndarinnar halda því m.ö.o.
fram að boðskapur Gore sé hræðsluáróður.
Einn þeirra er Richard S. Lindzen, sem er pró-
fessor á sviði lofthjúpsrannsókna við hinn virta há-
skóla MIT í Bandaríkjunum. Hann telur myndina
gera tilraun til að sýna fram á að Bill Clinton og Al
Gore hafi „haft rétt fyrir sér um gróðurhúsaáhrif-
in, og að við þurfum öll að þola afleiðingar þess
hvernig Bush forseti daufheyrist við málefninu“.
Þetta kemur fram í grein sem hann nefnir „Earth
in the Balance; Don’t Believe the Hype“ eða
„Óvissan um jörðina; ekki trúa ýkjunum“ [Op-
inionJournal.com]. Málflutningur hans byggir
m.a. á fyrrnefndum viðmiðum, að ekki séu til
nægilegar upplýsingar til að færa sönnur á það
sem fyrirlestur Gore byggir á og að vísindamenn
séu ekki jafnsammála um hættuna af gróðurhúsa-
áhrifum og Gore heldur fram. Í lok greinarinnar
kemur þó fram sú pólitíska skoðun Lindzen, er
óneitanlega dregur úr vægi málflutnings hans, að
tilraunir Gore til að afhjúpa sannleikann séu engu
betri en tilraunir Marxista í sömu veru. Hann líkir
fyrirlestrinum m.ö.o. við áróðurstækni kommún-
ista, sem „lokið hafi með harmleik“, og afhjúpar
sig þar með sem pólitískan andstæðing Gore frek-
ar en umhverfispólitískan andstæðing hans.
Samanburður
við áróður
tóbaksfram-
leiðenda
En það er ekki eins og
hinn margreyndi
stjórnmálamaður Al
Gore hafi ekki séð við
slíkri gagnrýni. Þvert
á móti tekur hann
hana sérstaklega fyrir
í myndinni og hrekur með mjög sannfærandi
hætti. Gore heldur því fram að stjórn George Bush
hafi lagt töluvert á sig til að draga úr alvarleika
niðurstaðna vísindasamfélagsins um gróðurhúsa-
áhrifin og nauðsyn þess að bregðast við þeim hið
fyrsta. Hann dregur fram í dagsljósið ónotalegar
hliðstæður í aðferðafræði Bush-stjórnarinnar við
að vernda þá sem eiga hagsmuna að gæta við að
rýra trúverðugleika umhverfissjónarmiða, og að-
ferðafræði sem beitt var á árum áður til að draga
úr sannleiksgildi rannsókna á afleiðingum tóbaks-
reykinga. Hliðstæðurnar eru sláandi og byggja á
óyggjandi staðreyndum um innbyrðis hagsmuna-
tengsl manna er draga mjög harkalega úr trúverð-
ugleika stjórnar Bush.
Ekki dregur úr áhrifamætti þessara hliðstæðna
er sú staðreynd kemur í ljós að Al Gore er fæddur
inn í fjölskyldu sem byggði afkomu sína á fram-
leiðslu tóbaks. Hann segir föður sinn ekki hafa
komið auga á „óþægilegan sannleikann“ hvað
óhollustu reykinga snerti fyrr en það var um sein-
an, er dóttir hans – og eldri systir Al Gore – lést úr
lungnakrabbameini. Fráfall hennar markaði svo
mikil straumhvörf í viðhorfum fjölskyldunnar til
tóbaksframleiðslu sinnar og þeirra vafasömu sið-
ferðisgilda sem í henni fólust gagnvart umhverf-
inu að framleiðslunni var umsvifalaust hætt.
Eins og Gore bendir á dregur enginn óhollustu
reykinga lengur í efa. Það virðist nánast óhjá-
kvæmilegt að framtíðin muni líta þá, er telja jörð-
inni enga ógn stafa af mengun, sömu augum og
samtímafólk lítur áróðursmenn tóbaksfyrirtækj-
anna – augum undrunar og hneykslunar. Stað-
reyndin er nefnilega sú, eins og Al Gore bendir á í
mynd sinni með tilvitnun í einn frægasta blaða-
mann og rithöfund Bandaríkjanna, Upton Sincla-
ir, sem skrifaði fyrir 100 árum að: „Það er erfitt að
koma manni í skilning um eitthvað þegar launa-
tekjur hans byggjast á því að hann skilji það ekki.“
„Gróðurhúsa-
áhrifin eru
staðreynd“
Þótt Al Gore uppskeri
hlátur fyrir þau upp-
hafsorð sín í myndinni
er vísað var til hér að
ofan og tilvitnunina í
Sinclair er engum hlát-
ur í hug að myndinni lokinni. Með sínum einlæga
og jafnframt einfalda boðskap virðist sem Gore
hafi tekist að ná eyrum almennings. Jafnvel mestu
efasemdamenn hljóta að hrærast til umhugsunar
um alvarleika þess vanda sem virðist bíða mann-
kynsins handan við hornið verði ekkert er að gert.
Viðbrögðin við myndinni staðfesta það. Þekktur
kvikmyndagagnrýnandi, Roger Ebert, skrifaði til
að mynda í gagnrýni sinni er birtist í Chicago Sun-
Times að markmið hans væri að skrifa dóminn
þannig að „hver einasti lesandi myndi byrja á hon-
um og ljúka lestrinum. Ég er frjálslyndur, en ætla
mér ekki að endurspegla nein pólitísk viðhorf með
þessari gagnrýni. Hún endurspeglar sannleikann
eins og ég skil hann, en um hann er að mínu mati
samstaða meðal sérfræðinga heimsins. Gróður-
húsaáhrifin eru staðreynd.“
Með þann „óþægilega sannleika“ ganga áhorf-
endur myndarinnar út er henni lýkur. Og það er
þeirra – ekki síst ef þeir búa í Bandaríkjunum – að
sjá til þess að horfst sé í augu við þennan sann-
leika og brugðist við honum með raunhæfum
hætti.
Eins og myndin er sett fram af hálfu Al Gore er
ljóst að hann telur það best gert með því að ein-
staklingarnir beini atkvæðum sínum þannig að
einungis þeir er láta sig umhverfisvandann varða
komist til valda, og í öðru lagi með því að þessir
sömu einstaklingar – allir sem einn – „rækti garð-
inn sinn“ að þessu leyti svo vísað sé í Birting Vol-
taires.
Auðvitað er það hárrétt hjá Al Gore að sann-
leikurinn er óþægilegastur fyrir þá sem eru í leið-
togahlutverki og eiga velgengni sína eða jafnvel
fjármögnun frama síns undir öðrum, þ.e.a.s. þeim
er græða á kostnað umhverfisins. Hvort áform
hans með myndinni eru þau að nýta sér þennan
góða málstað til þess að komast sjálfur í leiðtoga-
hlutverk í næstu forsetakosningum í Bandaríkj-
unum liggur ekki fyrir að svo komnu máli. Ljóst
má þó vera að myndin hefur skapað Al Gore þá
ímynd trausts og alþýðlegrar útgeislunar er hann
þótti skorta í baráttunni um embættið gegn keppi-
nauti sínum George Bush á sínum tíma.
Myndin er óneitanlega gott upplegg í hvað það
sem Gore dettur í hug að taka sér fyrir hendur –
þótt það verði ekki annað en að halda áfram að
ferðast með þennan fyrirlestur sem nú hefur verið
gerður ógleymanlegur á hvíta tjaldinu að banda-
rískum hætti.
Eitt af því sem Roger Ebert lýsir yfir í dómi
sínum um „Óþægilega sannleikann“ lýsir án efa
vel því sem flestir áhorfendur myndarinnar hugsa
er henni lýkur. Yfirlýsing hans er það hástemmd
að hann fann sig knúinn til að taka það fram að
slíkt hefði hann aldrei fyrr „sagt í kvikmynda-
dómi, en hérna kemur það: Þú verður að sjá þessa
mynd. Ef þú sérð ekki myndina og eignast ein-
hvern tíma barnabörn þá muntu þurfa að útskýra
fyrir þeim hvers vegna þú misstir af henni.“ Ebert
hittir naglann á höfuðið – það mun engan langa til
að útskýra það fyrir barnabörnunum sínum í
framtíðinni að jörðin sé vart byggileg lengur
vegna þess að sú kynslóð sem nú stýrir heiminum
hafi stungið höfðinu í sandinn og ekki hlustað á
varnaðarorð færustu sérfræðinga heims.
Reuters
Staðreyndin er
nefnilega sú, eins og
Al Gore bendir á í
mynd sinni með til-
vitnun í einn fræg-
asta blaðamann og
rithöfund Banda-
ríkjanna, Upton
Sinclair, sem skrif-
aði fyrir 100 árum
að: „Það er erfitt að
koma manni í skiln-
ing um eitthvað þeg-
ar launatekjur hans
byggjast á því að
hann skilji það
ekki.“
Laugardagur 8. júlí
Gervihnattarmynd af hvirfilbylnum Alberto sem tekin var 13. júní síðastliðinn. Auga bylsins er þarna mjög nálægt Valdosta í Georgíufylki í Bandaríkjunum en vindurinn þar í kring náði allt að
40 mílna hraða á klukkustund. Hvirfilbylir, sem sífellt verða fleiri og fleiri, eru nú álitnir ein afleiðing gróðurhúsaáhrifa.