Morgunblaðið - 10.11.2007, Qupperneq 32

32 LAUGARDAGUR 10. NÓVEMBER 2007 MORGUNBLAÐIÐ
Einar Sigurðsson.
Styrmir Gunnarsson.
Forstjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
DÝRAR YFIRTÖKUR
Útrás íslenzkra fyrirtækja á síð-ustu fimm árum eða svo hefurekki sízt verið fólgin í yfirtök-
um á öðrum fyrirtækjum bæði í Bret-
landi og á öðrum Norðurlöndum og
jafnvel víðar. Yfirtökur fyrirtækja á
öðrum fyrirtækjum hafa verið mjög
algengar á undanförnum árum m.a.
vegna þess að peningar hafa verið
ódýrir og aðgengi að fjármagni til-
tölulega auðvelt. Ekki fer á milli mála
að í mörgum tilvikum hefur verið um
ábatasöm viðskipti að ræða fyrir ís-
lenzku fyrirtækin, sem hafa selt eign-
ir út úr hinum yfirteknu fyrirtækjum
og hagrætt verulega í rekstri þeirra.
Í öðrum tilvikum hefur verið um að
ræða fjárfestingar í fyrirtækjum á
markaði, sem hafa verið tiltölulega
lágt metin en fjárfestingar íslenzku
fyrirtækjanna hafa í mörgum tilvik-
um leitt til hækkunar á hlutabréfa-
verði, sem hafa að lokum leitt til þess,
að íslenzku fjárfestarnir hafa selt
hluti sína á mun hærra verði með
verulegum hagnaði.
Nú er ýmislegt sem bendir til að
þetta tímabil hagnaðar af yfirtökum
sé að renna sitt skeið á enda. Þegar
húsnæðislánakreppan kom upp í
Bandaríkjunum síðla sumars má
segja að peningalindirnar hafi þornað
upp.
Og nú fyrir nokkrum dögum féllu
væntanlegir kaupendur að stórri
verzlunarkeðju í Bretlandi frá fyrir-
hugaðri yfirtöku. Þar var um að ræða
Sainsbury, verzlunarkeðjuna. Ástæð-
an fyrir því að þeir aðilar, sem hugð-
ust yfirtaka keðjuna, féllu frá þeim
áformum var einföld. Þeir komust að
þeirri niðurstöðu að fjármagnið, sem
til þurfti, væri orðið of dýrt og af þeim
sökum væri yfirtakan ekki lengur arð-
vænleg.
Ef mið er tekið af þeim umræðum,
sem nú fara fram á Vesturlöndum, má
gera ráð fyrir að slíkum tilvikum
fjölgi. Kaupsýslumenn, sem stundað
hafa yfirtökur á fyrirtækjum, komist
að þeirri niðurstöðu að hagnaðarvon-
in sé ekki nægilega mikil eftir að pen-
ingarnir urðu dýrari, ef þeir á annað
borð eru þá til reiðu.
Líklegt verður að telja að sömu lög-
mál gildi um íslenzku fyrirtækin, sem
stundað hafa yfirtökur ekki síður en
erlend fyrirtæki, sem starfað hafa á
sama sviði viðskipta.
Þess vegna er ekki ólíklegt að ís-
lenzku útrásarfyrirtækin þurfi að
finna kröftum sínum og fjármagni
nýjan farveg og verður fróðlegt að sjá
hvar þau muni bera niður.
Ekki fer á milli mála að á undan-
förnum árum hefur orðið til mikil
þekking á sviði fjármála og í rekstri
fyrirtækja bæði hjá íslenzku bönkun-
um og stóru fjárfestingarfélögunum,
sem muni nýtast þeim vel á komandi
árum við aðrar aðstæður.
Sérfræðingar á fjármálasviðinu
segja stundum að þeir kunni að starfa
í uppsveiflu á mörkuðum og að þeir
kunni að fást við niðursveiflu en þeir
lendi í erfiðleikum þegar markaðir
ganga upp og niður frá degi til dags
eins og nú virðist orðin regla.
HÆKKUN Í STAÐ NIÐURFELLINGAR
LEIKSKÓLAGJALDA
Þegar Vinstri grænir viðruðufyrstir manna hugmyndir um
gjaldfrjálsan leikskóla lýsti Morgun-
blaðið stuðningi við þau áform. For-
sendan var sú að ekki væri hægt ann-
að en að líta á leikskóla sem fyrsta
stigið í skólakerfi íslenskra barna.
Flestöll íslensk börn ganga í leik-
skóla og foreldrar gera að sjálfsögðu
þá kröfu að litið sé á leikskóla sem
fyrsta stig skólakerfisins þar sem
börnin eru að feta sín fyrstu skref ut-
an heimilisins á þroskabraut til
mennta. Þar við bætist að leikskóla-
kerfið er í raun og veru ein grunnstoð
samfélagsins þar sem atvinnuþátt-
taka foreldra á Íslandi er mjög mikil.
Gott og öflugt leikskólakerfi sem rek-
ið er sem fyrsta stig menntakerfisins
er því einnig tæki til þess að jafna
stöðu kynjanna í samfélaginu.
R-listinn tók þetta mál upp og
gerði að sínu og fór vel á því. Það
skýtur því skökku við núna þegar
sömu flokkar og stóðu að R-listanum
eru komnir í bandalag við stjórn
Reykjavíkurborgar – að vísu ekki
undir formerkjum R-listans lengur –
að leikskólagjöld eigi að hækka um
2,5%. Og það einungis örfáum vikum
eftir að þessi nýi meirihluti tók við.
Í frétt í Morgunblaðinu í gær segir
Sigrún Elsa Smáradóttir, formaður
leikskólaráðs, um gjaldfrjálsan leik-
skóla að „það sé vissulega draumur
manna að það [gjaldfrjáls leikskóli,
innsk. Mbl.] geti orðið. Ekki sé hins
vegar raunhæft að ætla að sá meiri-
hluti sem nú sé tekinn við geti náð því
markmiði á þeim tveimur og hálfa ári
sem hann hafi til stefnu til kosninga“.
Vel má vera að nýjum borgarmeiri-
hluta finnist ekki raunhæft að ná
slíku markmiði á tveimur og hálfu ári
– en er samt sem áður nauðsynlegt að
hækka leikskólagjöldin á meðan ver-
ið er að bíða þess að slík áform verði
raunhæf?
Svona gjörðir eru ekki trúverðugar
í eyrum þeirra kjósenda sem vilja veg
félagshyggjunnar sem mestan, veg
menntakerfisins sem mestan og lang-
ar auk þess að stuðla að jafnrétti í
landinu. Hefði ekki verið eðlilegra að
hefja ferlið við að lækka leikskóla-
gjöldin í áföngum í stað þess að
hækka þau? Vinda ofan af þessum
kostnaði foreldra ungra barna í stað
þess að auka hann?
Það að „líklegt“ sé að foreldrar
verði ekki látnir taka á sig fæðis-
gjaldshækkun, eins og haft er eftir
Sigrúnu Elsu, hljómar ankannalega í
þessu samhengi og er ekki til þess
fallið að deyfa höggið af þessari at-
lögu að hugmyndum um gjaldfrjálsan
leikskóla. Þvert á mót er eins og verið
sé að friða fólk með því að telja því í
trú um að hugsanlega hefði það þurft
að borga meira.
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á slóðinni http://morgunbladid.blog.is/
Eftir Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
Landsvirkjun hefur ákveð-ið að hefja viðræður umraforkusölu við fyrirtækisem hyggjast byggja
upp netþjónabú á Íslandi og und-
irbúa viðræður við fyrirtæki á
sviði kísilhreinsunar fyrir sól-
arrafala. Fyrirtækið mun hins
vegar ekki
ganga til samn-
ingaviðræðna að
sinni við fyr-
irtæki sem
hyggja á bygg-
ingu nýrra ál-
vera á Suður-
eða Vesturlandi.
Friðrik Soph-
usson, forstjóri
Landsvirkjunar,
leggur áherslu á að ákvörðun
stjórnar Landsvirkjunar, sem
kynnt var í gær, um að ganga ekki
til viðræðna um raforkusölu við
fyrirtæki sem hyggja á byggingu
nýrra álvera á Suður- eða Vest-
urlandi, eigi eingöngu við ef um ný
álver er að ræða. Hún útiloki ekki
að raforku verði ráðstafað til
stækkunar álvera sem fyrir eru.
„Þessi ákvörðun okkar byggist
fyrst og fremst á okkar eigin
hagsmunum og fjárhag og við-
horfum til að styrkja efnahag fyr-
irtækisins og jafna áhættuna. Hún
miðast við nýtingu virkjunarkost-
anna í neðanverðri Þjórsá. Aðra
kosti höfum við ekki handbæra á
Suður- og Vesturlandi þar sem
eftirspurnin er mest,“ segir Frið-
rik.
Mikilvægt að fá sem hæst
verð fyrir raforkuna
Landsvirkjun sendi frá sér til-
kynningu í gær þar sem greint var
frá þessari ákvörðun stjórnar fyr-
irtækisins. Þar segir að Lands-
virkjun hafi í haust átt könn-
unarviðræður við fjölmörg
fyrirtæki sem vilja byggja upp
starfsemi á Suður- og Vesturlandi
og hafa áhuga á raforkukaupum úr
virkjunum þeim sem fyrirhugaðar
eru í neðri hluta Þjórsár.
„Ljóst er að eftirspurnin eftir
orku er langt umfram framboð,
þannig að ekki verður hægt að
mæta óskum allra,“ segir í frétta-
tilkynningu Landsvirkjunar.
„Raforkukaupendurnir sem rætt
hefur verið við stunda fjölbreytta
starfsemi, svo sem álvinnslu, kís-
ilvinnslu, hreinsun kísils fyrir sól-
arrafala og rekstur netþjónabúa.
Stjórn Landsvirkjunar telur
mikilsvert að fyrirtækið fái sem
hæst verð fyrir raforkuna, dreifi
áhættu og auki fjölbreytni við-
skiptavina sinna. Landsvirkjun
hefur því ákveðið að hefja við-
ræður um raforkusölu við fyr-
irtæki sem hyggjast byggja upp
netþjónabú á Íslandi. Einn
undirbúningi viðræður við
irtæki á sviði kísilhreinsun
sólarrafala. Ekki er enn h
greina frá því hver þessi f
eru. Líkleg staðsetning þe
starfsemi verður á Suðurla
Reykjanesi.
Áhersla Landsvirkjunar
Ekki samið um o
álvera sunnan- og
Landsvirkjun í viðræðum um sölu raforku úr Þjórsá ti
» „Áhersla Landvirkjunar á net
þjónabú og sólark
byggist á því að væ
má hærra raforku
í þeim viðskiptum
við aðra stórkaup-
endur.“
Friðrik Sophusson
Orkuöflun Ákvörðun Landsvirkjunar miðast að sögn Friðriks So
ÖSSUR Skarphéðinsson iðn-
aðarráðherra segir að kaflaskipti
hafi orðið með stefnumarkandi
ákvörðun Lands-
virkjunar. „Hún
gengur í þessum
efnum algerlega
í takt við yf-
irlýsta stefnu rík-
isstjórnarinnar
um að það verði
að skapa rými
fyrir fjölbreytt-
ari iðnað en bara
þann sem lýtur
að stóriðju og
framleiðslu á áli. Ég hef ekki dregið
dul á þá skoðun mína að það væri
miklu skynsamlegra frá efnahags-
legu sjónarmiði og minni áhætta í
því fólgin að selja okkar grænu
orku til fyrirtækja sem koma úr
fleiri áttum,“ segir Össur.
,,Ég er sannfærður eftir til-
tölulega skamman tíma í embætti
iðnaðarráðherra að það er veruleg-
ur og vaxandi áhugi margvíslegra
fyrirtækja sem byggjast á hátækni
á að skjóta rótum á Íslandi. Þarna
er um að ræða fyrirtæki á borð við
gagnaver og ýmis fyrirtæki á sviði
kísiliðju og þau þurfa orku. Þau
menga nánast ekkert, sérstaklega
gagnaverin og þess vegna hjálpar
þetta líka við að ná fram loftslags-
stefnu ríkisstjórnarinnar. Hér er
um fyrirtæki að ræða eins og net-
þjónabú og fyrirtæki sem framleiða
íhluti eða fullbúnar sólarrafhlöður
og þarna er um töluvert fleiri störf
að ræða í sumum tilvikum miðað við
hvert megavatt. Þetta er hátækni-
framleiðsla sem skapar í tilviki
sumra kísiltengdu fyrirtækjanna
störf fyrir mjög margt ungt há-
skólamenntað fólk, auk starfa fyrir
ófaglært fólk. Þessi starfsemi skilur
eftir mikinn virðisauka í landinu og
meiri en álverin.
Sömuleiðis sýnir reynslan að ná-
býlið við fyrirtæki af þessum toga
leiðir oft af sér margvíslega klasa
hátæknifyrirtækja. Ég hef áður
sagt að ég berst af miklum krafti
fyrir fjölbreyttari flóru sprotafyr-
irtækja og vil þeirra viðgang sem
mestan. Ég held að tilkoma fyr-
irtækja af þessu tagi muni líka hafa
önnur og óvænt áhrif sem leiði til
mikils stuðnings fyrir þessi litlu há-
tæknifyrirtæki sem enn eru á
sprotastiginu. Ég sé því ekkert
nema jákvætt við þetta,“ segir Öss-
ur.
Mikill áhugi á að
festa rætur á Íslandi
Aðspurður segir Össur alveg ljóst
að auðvelt sé að fá álver til að starfa
á Íslandi „en ég tel að það sé
áhættusamt fyrir íslenskt samfélag
að setja svona mikinn þunga á ál-
verin. Þau sem fyrir eru hafa öll
áform um stækkanir og er líklegt
að ef öll þau áform ganga eftir
verðum við Íslendingar farnir að
framleiða von bráðar fast að tveim-
ur milljónum tonna.
Ég tel hins vegar, af viðræðum
sem ég hef átt við bæði forsvars-
menn netþjónabúa og þr
irtækja sem tengjast kís
sólarrafhlöðum, að þar
áhugi á því að festa rætu
Báðar þessar tegundir f
líta á það sem verulegt m
forskot að geta selt sína
þeim grunni að hún sé u
grænnar orku.
Ég dreg þá ályktun, o
hafa bókstaflega sagt þa
að ef hægt er að útvega
þau festa hér rætur.
Reynsla mín sem iðna
herra eftir þetta sumar
eru margir sem vilja tal
í fullri alvöru en það ver
ast alveg eins og er að s
fyrirtækja hafa komið h
leið á fund iðnaðarráðh
sínar farir ekki sléttar.
til þessa reynst erfitt að
ar yfirlýsingar um orku
irtækin hafa að mínu ma
fullmikilli bjartsýni um
er til reiðu. Íslendingar
mennt það framboð á or
líklegt að verði til staða
Össur og bætir við: „Þes
hafa bæði ég og forsæti
lýst því skýrt yfir að ork
hafi siðferðilega skyldu
landsmönnum að sjá til
skapist rými fyrir fyrirt
um greinum til þess að s
breyttari stoðum undir
vinnulíf. Það er að gera
því felast kaflaskiptin o
dráttarlausa stefnumör
virkjunar,“ segir Össur
Sé ekkert nema jákvætt við þetta
Össur
Skarphéðinsson