Morgunblaðið - 21.09.2008, Page 11

istjórnunina í vatnsþéttum hólfum,“
segir Jóhann.
Og Stefán Eiríksson segir
fjarlægðina of mikla við höfuðborg-
arsvæðið frá Vestfjörðum og Aust-
fjörðum til þess að umdæmis-
stjórnunin geti flust suður, án þess að
slitni á milli.
En kostir þess eru aftur á móti
skýrir að eitt lögreglulið verði í land-
inu undir ríkislögreglustjóra, að sögn
Lárusar Bjarnasonar, lögreglustjóra
á Seyðisfirði. „Þá eru menn ekki
endalaust á horfa á veggi,“ segir
hann, „og hægt er að stýra mannskap
og tækjabúnaði þangað sem mest á
reynir hverju sinni.“
„Eitt lögregluumdæmi myndi ein-
falda ýmislegt,“ segir brosmildur lög-
reglumaður er hann heyrir af vanga-
veltum yfirmanna sinna, „en
áreiðanlega flækja eitthvað annað!
Boðleiðir verða alltaf flóknar í lög-
reglunni. Menn halda í sitt og það vill
gleymast að við erum að vinna að
sama takmarki.“
Fjarskiptamiðstöð á Akureyri?
Haraldur segir að ef lögreglan
verði ein heild undir ríkislögreglu-
stjóra verði hægt að færa ákveðin
verkefni undir daglega stjórn lög-
reglustjóra um landið, og styrkja með
því lögregluumdæmin, en það sé erf-
itt með 15 sjálfstæð lögreglu-
stjóraembætti.
„Þá væri hægt að fela lögreglu-
stjórum ákveðin verkefni sem nú er
sinnt hjá ríkislögreglustjóraembætt-
inu. Ég get nefnt sem dæmi almanna-
varnir, sérsveitarmál og fjarskipta-
mál, allt verkefni á landsvísu, en
lögreglustjórar gætu farið með dag-
lega stjórn þeirra í umboði ríkislög-
reglustjóra. Hugsunin er sú að opna
nýja möguleika í stjórnun, rekstri og
verkefnatilfærslu.“
En ágreiningur er um það hvort
stoðdeildir á landsvísu eigi yfirhöfuð
að vera fóstraðar af ríkislög-
reglustjóra eða hvort þær eigi betur
heima undir lögregluembættunum.
Ekki síst eftir stækkun umdæma,
sem geri embættunum kleift að taka
að sér metnaðarfyllri verkefni. Nefnt
er sem dæmi að tæknideildin heyri
undir lögreglustjórann á höfuðborg-
arsvæðinu og hafi axlað ábyrgð á
landsvísu. Stefán Eiríksson færir rök
fyrir því flutningur sérsveitarinnar og
fjarskiptamiðstöðvarinnar yfir til
LRH losi tugi lögreglumanna, sem
geti þá sinnt sýnilegri löggæslu á göt-
unum. Og Björn Jósef Arnviðarson,
lögreglustjóri á Akureyri, segir að
fjarskiptamiðstöðin gæti eins verið á
Akureyri, enda sé þar varastöð með
starfsmönnum 112 á landsvísu, sem
aldrei hafi verið virkjuð nægilega.
Lenska að vega að embættinu
Haraldur segist ekki sjá rökin fyrir
því að búta niður það öryggisnet sem
byggt hafi verið upp á undanförnum
árum í kringum fjarskiptamiðstöð
ríkislögreglustjóra í Skógarhlíð, þar
sem samvinnan sé þétt milli lögreglu
og almannavarna, landhelgisgæslu,
neyðarlínu, flugmálayfirvalda og
Landsbjargar. Sú starfsemi tengist
síðan sérsveit, alþjóðadeild og grein-
ingardeild.
„Ef breyta á þessu fyrirkomulagi,
þá þurfa rökin að vera þau að öryggi
borgaranna stóreflist. Ég hef ekki séð
slík rök, þó að ég hafi heyrt óskir um
að starfsemi færist til einstakra lög-
reglustjóra. Mér hefur hins vegar
ekki alltaf þótt umræðan vera mál-
efnaleg um embætti ríkislögreglu-
stjóra. Það virðist vera einhver lenska
að vega að embættinu, hverjar svo
sem ástæðurnar eru fyrir því. Það
verður hver að meta fyrir sig, en
þetta þarf að breytast.“
Stefán segir hins vegar að stað-
setning stoðdeilda eigi að ráðast á
faglegum grunni. „Þessum verk-
efnum var komið fyrir hjá ríkislög-
reglustjóra vegna þess að lögreglu-
embættin voru of fáliðuð til að glíma
við þau á sínum tíma. En með eflingu
þeirra er annað uppi á teningnum.“
Og hann segir að nú gefist færi á að
leiðrétta kúrsinn. „Kraftur ríkis-
lögreglustjóra hefur farið um of í al-
menna og sérhæfða löggæslu. Oftar
en ekki þannig að það hefur skarast
við störf lögregluliðanna í mismun-
andi umdæmum. Á hakanum hafa
setið stjórnsýsluverkefnin á lög-
gæslusviðinu, sem til stóð að efla og
styrkja. Það eru gríðarlega mikilvæg
verkefni sem miða að því að auka
gæði lögreglustarfsins, samræma
störf lögregluliðanna í landinu, auka
innri endurskoðun og innra eftirlit,
gefa út verklagsreglur á landsvísu á
fjölmörgum sviðum og stórefla eftirlit
með því að lögregluliðin vinni að þeim
markmiðum sem sett hafa verið í lög-
gæsluáætlun til ársins 2011.“
„Talsmenn óbreytts ástands“
Í fjórðu grein lögreglulaga segir að
ríkislögreglustjóri fari með málefni
lögreglunnar í umboði ráðherra. En
tvö af mikilvægustu stjórntækjunum
hafa setið eftir í dómsmála-
ráðuneytinu, þ.e. fjármálastjórn og
árangursstjórnun lögreglunnar, eins
og Ríkisendurskoðun hefur bent á.
Ekki eru allir lögreglustjórar á
landinu fylgjandi því að ríkislög-
reglustjóri fái fjárveitingavald, sumir
slá varnagla við því, og víst er að
krafa yrði gerð um að úthlutun færi
fram eftir skýrum viðmiðum. Og sam-
kvæmt heimildum stendur ekki til að
flytja fjárveitingavaldið til ríkislög-
reglustjóra frá ráðuneytinu. Þar er
hins vegar vilji til að móta reiknilíkan
um fjárveitingar til löggæslumála og
var raunar stofnuð nefnd um það fyr-
ir nokkrum árum, sem aldrei skilaði
niðurstöðum. „Það eru of margir tals-
menn óbreytts ástands innan kerf-
isins.“
Og vakið er máls á „innbyggðum
kerfisvanda“ í lögreglunni. Ríkislög-
reglustjóri eigi að sjá um samræm-
ingu og eftirlit, en sé í samkeppni við
lögregluembættin um fjármagn, m.a.
með rekstri sérsveitar. „Þetta gerir
að verkum að ríkislögreglustjóri
reynir að upphefja sín verk til að fá
athygli fjárveitingavalds og ráðu-
neytis og við erum dæmdir til að tapa
þeim slag,“ segir Jóhann. „Enda hef-
ur komið á daginn að það embætti
fær raunaukningu á fjárlögum ár frá
ári, en höfuðborgarsvæðið og Suð-
urnes fengu sömu krónutölu síðast,
sem er í raun niðurskurður.“
Í stjórnsýsluúttekt Ríkisend-
urskoðunar 2006 kom fram að þá
hafði kostnaður við löggæslu í landinu
tvöfaldast í krónum talið frá setningu
lögreglulaga árið 1997 og kostnaður
við embætti ríkislögreglustjóra sex-
faldast í krónum talið frá 1998 til
2005. Þá þróun megi rekja til breyttra
aðstæðna, sem einkum hafi komið
fram í starfi ríkislögreglustjóra. Í út-
tektinni kemur fram að stjórnvöld
hafi átt „erfitt með að sjá fyrir sér
framtíðarhlutverk og verkefni emb-
ættisins og þróun þess ár frá ári“,
eins og ráða megi af breyttum við-
fangsefnum og viðbótarheimildum á
framlögum til embættisins.
Leiðist á köflum
Allir eru á einu máli um mikilvægi
sérsveitarinnar fyrir löggæsluna í
landinu. Hálfur dagur fari í þjálfun á
hverjum degi og það skili augljósum
árangri. Sérsveitarmaður sem rætt
var við sagði það hafa háð sérsveitinni
að vera undir tveim herrum, og því
hafi það verið léttir að flytjast undir
ríkislögreglustjóra. Hann taldi mik-
ilvægt að umboðið væri skýrt. En
Sérsveitin „Veðhlaupahestarnir“ sem allir vilja eiga klífa Landssímahúsið; lögreglustjórar takast á um sérsveitina.
Löggæsla í höfuðborgum
Fjárveiting 3 24,5 24,5
á ári milljarðar milljarðar* milljarðar**
Íbúar 198.000 565.000 680.000
Lögreglu- 340 1.800 2.200
menn
Annað 100 500 200
starfsfólk
Reykjavík Osló Kaupm.h.
* 1,5 milljarðar NOK
** 1,35 milljarðar DK
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 21. SEPTEMBER 2008 11

Morgunblaðið/Júlíus