Morgunblaðið - 21.09.2008, Side 14

14 SUNNUDAGUR 21. SEPTEMBER 2008 MORGUNBLAÐIÐ
Hernaður
Eftir Karl Blöndal
kbl@mbl.is
R
ússar ætla að hækka
útgjöld til varnamála
um meira en fjórðung
á næsta ári. Vladimír
Pútín tilkynnti í miðri
viku að nú stæði fyrir dyrum
hernaðaruppbygging „til þess að
bæta öryggi landsins“. Útgjöldin
til hersins yrðu þá 95 milljarðar
dollara (tæplega 9.000 milljarðar
króna).
Þegar Sovétríkin liðuðust í
sundur varð hrun í rússneska
hernum. Í sovéska hernum voru
fimm milljónir hermanna. Þegar
Pútín komst til valda var 1,1 millj-
ón manna undir vopnum. Herinn
var ekki nema skugginn af sjálfum
sér. Lýsingar á því hvernig her-
menn, sem ekki höfðu fengið út-
borgað, seldu hnappana af ein-
kennisbúningum sínum til að eiga
fyrir salti í grautinn vöktu skömm.
Nýliðar sættu einelti og ofsóknum
og mútur gátu verið eina leiðin til
að kaupa sér grið. Þetta ástand og
óttinn við að vera sendur til að
berjast í Tétsníu leiddu til öldu af
liðhlaupum. Í skoðanakönnun kom
fram að hermennska væri í
minnstum metum af öllum at-
vinnugreinum í landinu og þátt-
takendur í rýnihóp kölluðu her-
skyldukerfið „þrælkunarvinnu“.
Rætt hefur verið um umbætur í
hernum og meðal annars að hætta
herkvaðningu og breyta honum í
atvinnuher. Slíkar breytingar
ganga mjög hægt. Hins vegar er
óvinsælt að vera kallaður í herinn
og þeir, sem efni hafa á, múta til
að komast hjá herskyldu. Á meðan
stríðin í Tétsníu stóðu yfir sagði
sagan að í Moskvu kostaði 6.000
dollara að komast hjá herþjón-
ustu, 1.500 dollara að slá her-
kvaðningu á frest um eitt ár og
3.000 dollara að tryggja að her-
skyldutímanum yrði varið fjarri
vígstöðvunum. Talið er að umfang
þessarar mútustarfsemi hafi
hlaupið á milljörðum dollara.
Pútín var ekki ánægður með
herinn eftir að hann komst til
valda. Honum fannst ótækt að
átján ára lítt þjálfaðir unglingar
væru sendir sem fallbyssufóður til
Tétsníu „og samt eru 1,3 milljónir
manna í her okkar“.
Yfir síðasta söludag
Á meðan umheimurinn fylgdist
með hryllingi með blóðbaðinu í
Tétsníu sá Pútín aðeins vanmátt-
ugan her, sem gat ekki knúið fram
afgerandi sigur. Herforingjarnir
lugu að honum um stöðuna í Téts-
níu rétt eins og þeir lugu að hon-
um þegar kafbáturinn Kúrsk sökk
árið 2000.
Eldflaugar hlaðnar kjarnaodd-
um, sem komnir voru fram yfir
síðasta söludag, standa grotnandi
á skotpöllum. Kjarnorkukafbátar
Norðurflotans voru teknir úr um-
ferð einn af öðrum, en sjóherinn
hafði ekki efni á að losa kjarn-
orkuúrganginn eða borga raf-
magnsreikninginn fyrir að kæla
kjarnaofnana.
Í tímaritinu Journal of Slavonic
Studies hefur undanfarið verið
fjallað um stöðu flug- og sjóhers. Í
grein eftir Stéphane Lefebvre
segir að skortur á fé hafi haft
áhrif á viðbúnað, viðhald, rann-
sóknir og endurnýjun hjá flug-
hernum, sem eigi við slík vanda-
mál að stríða að hann verði ekki
kominn inn í nútímann hvað varð-
ar atvinnumennsku og tækni fyrr
en 2020.
Sjóherinn er kominn með nýja
gerð kjarnorkukafbáta, Borey, en
þeir gagnast ekki mikið vegna
þess að ekkert hefur gengið að
þróa langdrægu flaugarnar, sem
eiga að vera í þeim. Bulava-
flaugarnar eiga að komast í gegn-
um gagneldflaugavarnir, en til-
raunir með þær hafa gengið mjög
illa.
Í grein Victors Mizins og Mich-
aels Jasinskis um kjarnorkuvopn
sjóhersins segir að ákvörðun
Bandaríkjamanna um að draga sig
út úr gagneldflaugasáttmálanum,
endalok Start II og undirritun
Moskvusáttmálans hafi gefið
Rússum mikið svigrúm í kjarn-
orkuvopnamálum. Gallinn sé sá að
Rússar haldi áfram að líta svo á
að kjarnorkuvopn gegni ekki að-
eins fælingarhlutverki, heldur séu
einnig stöðutákn stórveldis. Fyrir
vikið séu Rússar með stærra
kjarnorkuvopnabúr en þeir hafi
efni á og slysahætta magnist.
Í sumar var lýst yfir því að
smíða ætti fimm eða sex ný flug-
móðurskip. Nú eiga Rússar eitt
flugmóðurskip, sem nefnist Kus-
netzov aðmiráll og hafin var smíði
á 1985. Aðmírállinn er orðinn
gamall og krefst gríðarlegs við-
halds. Ósennilegt er hins vegar að
hann verði leystur af hólmi á
næstunni, jafnvel ekki fyrr en um
miðja öldina. Vestrænir sérfræð-
ingar segja að Rússa skorti bol-
magn til að smíða skip og er bent
á að skipasmíðastöðin sem smíðaði
Kusnetzov er í Úkraínu.
Nú treysta Rússar á fæling-
armátt kjarnorkuvopna
Í nýjasta tölublaði The Econom-
ist er bent á að í kalda stríðinu
hafi vestrið treyst á fælingarmátt
kjarnorkuvopnanna til að vega
upp á móti hefðbundnum hern-
aðarmætti Sovétmanna. Nú hafi
þetta snúist við.
Í blaðinu er vitnað í sérfræð-
inga, sem segja að um þriðjungi
útgjalda til varnarmála sé skotið
undan eða sóað með öðrum hætti.
Anatolí Serdjúkov varnarmálaráð-
herra hafi reynt að stemma stigu
við spillingunni, en varnarmála-
sérfræðingurinn Alexander Golts
segi að „rússneski herinn sé svart-
hol“ sem peningar hverfi inn í.
„Niðurstaðan er hernaðarhug-
arburður þar sem Rússar senda
vart nothæfar sprengjuflugvélar
og herskip í sendiferðir langar
leiðir,“ segir í blaðinu.
Eitt dæmi um þetta er þátttaka
rússneskra herskipa í heræfingum
Hugo Chavez, forseta Venesúela.
Þegar bandarískur embætt-
ismaður var spurður hvort Banda-
ríkjamenn hefðu áhyggjur af því
að Rússar tækju þátt í her-
æfingum á vesturhveli jarðar
svaraði hann í hálfkæringi og
sagðist ekki hafa vitað að Rússar
ættu skip, sem kæmust svona
langt.
Bandaríkjamenn brugðust
reyndar við með svipuðum hætti
þegar Rússar byrjuðu á ný á því í
fyrra að senda Tupolev vélar sínar
í langflug yfir Norður-Atlantshafi,
þar á meðal upp að íslenskri loft-
helgi og sagði talsmaður í utanrík-
isráðuneytinu að þeir hefðu dregið
gamlar vélar fram úr geymslum
sínum.
Frammistaða rússneska hersins
í innrásinni í Georgíu kom mörg-
um sérfræðingum í raun á óvart.
Hernaðarvélin hikstaði vissulega.
Rússarnir vissu ekki alltaf hvar
andstæðingurinn var, skorti búnað
til að berjast á nóttunni og yf-
irmenn þurftu að nota farsímana
sína þegar talstöðvar brugðust.
Þeir misstu nokkrar orrustuvélar,
þar á meðal langdræga sprengju-
flugvél af gerðinni TU-22.
Það er ráðgáta hvers vegna
Georgíumenn ákváðu að beita
hernum í Suður-Ossetíu, en nánast
Ber að óttast
rússneska
björninn?
Hernaður | Innrás Rússa í Georgíu opnaði augun fyrir nýrri valdastöðu í Evrópu, en máttur rússneska
hersins er langt frá því að vera í ætt við styrk sovéska hersins á sínum tíma. Stjórnmál | Sarah Palin vara-
forsetaefni sætir svo mikilli aðgangshörku fjölmiðla að jaðrar við einelti, að mati stuðningsmanna hennar.
VIKUSPEGILL»
Herinn er á eftir og uppbygging geng-
ur hægt þrátt fyrir aukin útgjöld
Mannshugurinn
Eftir Steinunni Ólínu Þorsteinsdóttur
Ég kynntist hreint ótrúleg-um karakter á dögunum.Hann starfar sem einka-þjálfari og ég hef að und-
anförnu leitað aðstoðar hans við að
komast aftur í mannsmynd eftir sí-
felldan barnsburð. Hann er mexí-
kanskur og afar vel á sig komin lík-
amlega. Bókstaflega glitrar af
hreysti. Það kom mér því á óvart er
hann sagði mér að hann væri fjöru-
tíu og sjö ára því það virðist manni
harla ólíklegt.
Hann er fyrirtaks þjálfari og þar
að auki að sögn menntaður næring-
arfræðingur og lætur ekkert tæki-
færi ónotað til að mennta mig í
heilsufræðum.
Þegar við hittumst á fyrsta degi
þá sýndi hann mér mikið af „fyrir
og eftir“ myndum af kvenfólki sem
hann hefur komið til betra forms.
Mér þóttu þetta áhugaverðar
myndir en sagði honum strax að
svona myndir fengi hann ekki af
mér til að dreifa um byggðir Kalíf-
orníu. Hann samþykkti það en sagði
jafnframt að ég skyldi nú bara bíða
við, því það væri hans reynsla að
konur vildu ólmar sýna afrakstur
búktamninganna helst sem á breið-
ustum grundvelli þegar fram liðu
stundir og árangur væri orðinn
sýnilegur.
Einhvern veginn dreg ég í efa að
sú verði raunin í mínu tilfelli. En
hver veit?
Hann benti mér einnig á þá „stað-
reynd“ að konur yfir 35 ára aldri
eru einhverjar fremstu
líkamsræktarkonur heims. Og hon-
um var fúlasta alvara.
Ég spurði hann í gamni hvort
honum fyndist að ég ætti að setja
mér það sem markmið að keppa
fyrir hönd Ameríku eða Íslands og
hann svaraði því þannig til að hon-
um fyndist vel koma til greina að ég
myndi leggja báðum þjóðunum til
krafta mína.
Ég þakkaði honum traustið.
Þjálfarinn hefur einn karakt-
erbrest sem er svo yfirgengilegur
að ég hef bara aldrei kynnst öðru
eins. Maðurinn er patalógískur lyg-
ari en svo slyngur í faginu að það
jaðrar við listform.
Hann spurði mig eilítið út í hvað
við hjónin störfuðum og ég sagði
honum að við værum leikarar og að
ég dútlaði við skriftir og þá kom í
ljós að hann var hámenntaður bók-
menntafræðingur og sagðist hafa
lesið heildarverk Hemingways,
Steinbecks, Prousts, Dostojevskys
og Tolstojs, svo einhverjir séu
nefndir.
Þetta gladdi mig mjög því ég sá
fyrir mér að þessar kennslustundir
yrðu ekki síður ríkulegar fyrir and-
ann. Það kom á daginn að þær eru
það í meira lagi en kannski svolítið
meira eins og ráðgátur heldur en
innblástur.
Hann spurði mig aðeins út í for-
tíðina og þegar ég hafði rétt opnað
munninn kom það á daginn að hann
hafði stofnað atvinnuleikhús í
Mexíkó aðeins sautján vetra og það
hafði meðal annars verið heiðrað af
borgarstjóranum í Mexíkóborg. Og
bætti síðan við: „Var ég búinn að
segja þér frá því að ég starfaði sem
atvinnu-ballettdansari um árabil?“
Ég sagði að honum hefði láðst að
segja mér frá því og þá tók hann
nokkra snúninga orðum sínum til
staðfestingar.
Síðan kom á daginn að úr ballett-
inum hafði hann snúið sér að bar-
dagalist og verið aðeins augnabliki
frá að keppa í Taekwondo fyrir
hönd Mexíkó á Ólympíuleikum, en
sökum klíkuskapar hafði lakara lið
verið sent vegna þess að foreldrar
þeirra drengja áttu meiri peninga.
Og svo hafði hann örfá vel valin orð
um spillinguna í rómönsku Am-
eríku.
Nokkrum dögum síðar hittumst
við á nýjan leik og þá varð hann
margs vísari um okkur hjónin og
sagði mér að Latibær væri svo vin-
Með lausa skrúfu
Ljósmynd/© Solus-Veer/Corbis