Sjómannablaðið Víkingur - 01.10.1984, Síða 42

Þýska vöruflutninga-
skipið „Widar“ (stóra
myndin) og disilvél
þess (fyrir ofan). Vél-
in er átta-strokka
(þvermál hvers
strokks er 105 sentí-
metrar og bulluhæð
180 sentímetrar) og
framleiðir v 32.000
hestöfl. Sams konar
vél með 12 strokka
framleiðir 48.000
hestöfl.
Á vélinni eru margar
dyr meö stálhuröum
fyrir, svo aö menn
geti gengiö inn í
véiina, en aö
sjálfsögöu er þaö
aldrei gert nema
þegar vélin er
kyrrstæö.
Við skulum ímynda okkur
eftirgreindar aðstæður: Þú ert
á ferð i bilnum þínum i stór-
borgarumferðinni og sérð bíla-
stæði sem þú vilt leggja í en
verður að bakka inn i það. Þá
stígurðu einfaldlega á kúpl-
inguna og setur i afturábakgír
. . . En imyndaðu þér nú að
afturábakgír væri ekki til á
neinum bilum. Hvað er þá
hægt að gera? Stöðva vélina
og — þaö hljómar að vísu lygi-
lega — setja vélina aftur i
gang en með öfugum snún-
ingi. Þá seturðu bilinn i fyrsta
gír og bakkar inn í bílastæðið.
Þetta kann að hljóma eins
og siðbúið aprílgabb i eyrum
bilstjóra en þetta er einmitt
það sem skipstjórar og stýri-
menn á risastórum oliu- og
flutningaskipum verða að gera
þegar þeir eru að mjaka þeim
að hafnargarði í þröngum
höfnum. Nokkra metra áfram
— stöðva vélina — ræsa hana
aftur með öfugum snúningi —
o.s.frv. þar til skipið er lagst
að.
42 Víkingur
Afturábakgír, búnaöur sem
gerir kleift að láta skipsskrúf-
una snúast öfugan snúning,
Dísilvélar
eða skiptiskrúfa, þar sem
hægt er að stilla skrúfublöðin
fyrirvaralaust til að knýja skip-
iö áfram eða afturábak, koma
ekki til greina á mjög stórum
skipum vegna kostnaðar
segja skipafélögin. Og á þvi
leikur enginn vafi aö skipafé-
lögin og vélaframleiðendur eru
viðurkenndir heimsmeistarar í
sparnaöi, þ.e. sparnaði á elds-
neyti.
Eldsneytiskostnaður er
röskur helmingur af heildar-
rekstrarkostnaöi stórs flutn-
ingaskips. Á tímum hækkandi
oliuverðs skiptir þessi liður þvi
meginmáli um afkomu útgerð-
arinnar.
Okkur ökumönnum þykja
þetta engar stórfréttir því að
við höfum um árabil lagt
áherslu á að fá okkur spar-
neytna bila. Sparneytinn nú-
timabill eyðir aðeins
200—300 grömmum af elds-
neyti á klukkustund fyrir hvert
framleitt hestafl. Þetta er mikill
sparnaðaur miðað við það
sem áður þekkist og af þess-
um sökum ættu menn að
ganga um með þyngri pyngju
en áður.
En hjá skipafélögunum litur
dæmið öðru visi út. Þau yrðu
fljótlega gjaldþrota ef eyðslan
væri svona mikil hjá þeim. En
þeim hefur tekist að fá æ
sparneytnari skipavélar sem
eyða aó jafnaði minna en 120
grömmum af eldsneyti á
klukkustund fyrir hvert fram-
leitt hestafl, sem sagt minna
en fólksbill. Ekki eru nokkrar
líkur á þvi að ökumenn geti
nokkurn tima vænst þess að
hafa svo sparneytnar vélar í
bílum sínum. Hvers vegna
ekki?
Framleiðendur skipavéla
vinna með allt aðrar stærðir.
Jafnvel þó að við ökum um
stoltir með 100 til -150 hestöfl
undir vélarhlifinni, eru slikar
„smávélar“ aðeins eins og
leikfang i samanburði við „al-
vöruvélar". Hámarksafköst
stórrar skipsdísilvélar eru
rösk 50.000 hestöfl. Stór og
stæðileg tveggja-litra bilvél
sýnist smávaxin þegar stærð
brunahólfa þeirra er borin
saman. Hver bulla i skipsdisil-
vél er allt að einn metri i þver-
mál og allt að tveir metrar á
hæð. Hvert brunahólf er allt að
1500 litrar á stærð. Brunahólf-
in eru tólf á stærstu vélunum
með þá samtals 18.000 litra
brunarými.
Þessar stóru vélar eru jafn-
þungar og u.þ.b. 1500 fólks-
bílar af meöalstærð, um 1500
tonn. Þær eru um 23 metrar á
lengd og 12 metrar á hæð. Til
þess að huga að vélinni verða
menn að klifra upp á hana i
stiga og er komið fyrir pöllum
utan á henni á mörgum hæð-
um. Á vélinni eru margar dyr
með stálhurðum fyrir svo að
menn geti gengið inn í vélina
en að sjálfsögðu er þaö aldrei
gert nema þegar vélin er kyrr-
stæð.
Og hvernig skyldi standa á
þvi að vél i slikum ofurþyngd-
arflokki getur orðið heims-
meistari i eldsneytissparnaði?
Það tók nokkurn tíma. Fyrstu
stóru gufuskipin tóku að leysa
seglskipin af hólmi á síðustu
öld. Marga útgerðarmenn rak i
rogastans er þeir urðu varir við
hve gifurleg kostnaðarhækk-
un var þessu samfara. Árið
1858 var hleypt af stokkunum
stærsta farþegagufuskipi
heims á þeim tíma, „Great
Eastern". Það var 211 metrar
stafna á milli, knúið tveimur
risastórum gufuvélum, sem
hvor um sig framleiddi 4200
hestöfl. Önnur var látin snúa
spaðahjóli en hin skrúfu. Auk
þess var hafður nokkur segla-
búnaður til þess að létta undir
með vélunum. Great Eastern