Sjómannablaðið Víkingur - 01.12.2002, Blaðsíða 30

Harðbakur EA 3 var keyptur nýrfrá Aberdeen 1950. Fyrsti skipstjóri Sæmundur Auðunsson.
Sókn á fjarlæg mið kemur
til sögunnar
Akureyrartogararnir Kaldbakur og
Svalbakur, þá undir stjórn bræðranna
Þorsteins og Sæmundar, voru þeir fyrstu
sem gerðu út á karfa um lengri tíma eftir
stríð. Þetta var árið 1950 og aðalveiði-
svæðið var á Víkurál. Karfinn fór í gúanó
en sá þorskur sem kom með var saltaður
um borð. Áhöfnin á Kaldbak aflaði vel á
áttunda þúsund tonn af karfa á því ári en
karfavertíðinni lauk í desember. í árs-
byrjun 1951 fóru skipin aftur að fiska
þorsk í siglingar og svo tók gúanóveiðin
við um vorið. Á síðari árum hafa margir
hneykslast á þessum gúanóveiðum en
staðreyndin var sú að á árunum eftir
stríð var verð á lýsi og mjöli mjög hátt.
Á sjötta áratugnum hófu íslenskir
togarar að leyta á þorskmið á Vestur-
Grænlandi. Þá var fiskað í salt og árið
1954 fundust hin gjöfulu Jónsmið við
Austur-Grænland. Saltfisktúrarnir gátu
staðið í nokkrar vikur og einu sinni fór
Gróa með á veiðar.
„Strákunum leist nú ekki á þessa ráð-
stöfun en það kom ekki að sök því við
fiskuðum jafn vel og áður,” segir Gunn-
ar. Gróa bætir við að það hafi verið eitt
það eftirminnilegasta á Sjómannadegin-
um á Akureyri í vor að hitta „strákana”
sem hún hafði verið með til sjós. „Það
var kalt í veðri þennan dag fyrir norðan
en móttökurnar sem við fengum yljuðu
okkur öllum um hjartaræturnar,” segir
hún.
Fylkir fékk tundurdufl í trollið
Það var ekki auðvelt að sækja á
þessi mið því siglingin á þau var um
1200 sjómílur frá Garðskaga. Sama var
að segja urn Nýfundnalandsmiðin sem
komu til sögunnar seint á sjötta áratugn-
um. Þau gáfu vel til að byrja með en
uppúr árinu 1960 voru þau uppurinn. í
febrúarbyrjun árið 1959 varð mann-
skaðaveður á Nýfundnalandsmiðum. Þá
fórst togarinn Júlí með 30 mönnum og
togarinn Þorkell máni var hætt kominn
vegna ísingar en komst af. „Það var að
þakka vélstjóranum sem vann það þrek-
virki að saga davíðurnar af bátnum,” seg-
ir Gísli.
Gunnar hafði verið með sinn togara á
Nýfundnalandsmiðum í þetta sinn og
skipið hafði lagt af stað rétt áður en
veðrið skall á. „Við vorum aldrei hætt
komnir því við náðum að komast í hlýrri
sjó í Golfstraumnum í tæka tíð.” Þessi
skipskaði varð til þess að draga mjög úr
veiðum á þessum miðum.
í framhaldi eru þeir spurðir hvort þeir
hafi einhvern tlma lent í alvarlegum sjáv-
arháska en svara því neitandi. „Það var
helst Auðun en hann var með Fylki þeg-
ar hann fékk tundurdufl í trollið,” segir
Gísli. Þessi atburður var í nóvember
1956 út af Straumnesi. Togarinn Hafliði
bjargaði allri áhöfninni, 30 mönnum, en
Fylkir sökk. Auðun segir frá þessu atviki
í viðtali við Pál Ásgeir Ásgeirsson í tíma-
ritinu Ægi í desember 1994.
„Við fengum tundurdufl í trollið og
það sprakk. Sem betur fer varð mann-
björg. Ég þakka það úrvalsmannskap og
því að áramótin áður voru settir styrktar-
bitar i hann en þessi skip voru of veik-
byggð um miðjuna. Hefði þetta ekki ver-
ið gert hefði hann brotnað um miðjuna.
Þannig fór Egill rauði sem strandaði
undir Grænuhlíð.”
Bátagjaldeyriskerfið rýrði hlut
togaranna
Aflasæld bræðranna var umtöluð og
þóttu þeir manna fremstir á því sviði. Þá
liggur beinast við að spyrja hvort þeir
hafi orðið ríkir, menn sem stýrðu og öfl-
ugum togurum, kennda við nýsköpun,
og fiskuðu þá fulla.
„Nei, ekki aldeilis,” segja þeir. „Kerfið
var nú þannig i þá daga að togarar fengu
30% lægra verð fyrir aflann en bátarnir,
nema þegar selt var á mörkuðum erlend-
is því þá fékkst sama verð.” Þetta var lið-
ur i stýringu stjórnvalda í gjaldeyrismál-
um, bátagjaldeyriskerfið var það kallað
og var við lýði lil ársins 1958. Þeir nefna
líka að staða krónunnar hafi verið
þannig að færeysku hásetarnir hafi fengið
mun meira fyrir sitt erfiði þegar þeir
skiptu islensku krónunni yfir i dönsku
krónuna.
„Þeir áttu allt gott skilið Færeyingarnir
því þeir stóðu sig vel og komu á þeim
tíma sem erfiðast var að manna togar-
anna því íslendingarnir sóttu á bátaflot-
ann, enda kjörin betri,” segja þeir.
Togaraútgerð í lægð
Á sjöunda áratugnum hnignaði ís-
lenskri togaraútgerð svo um munaði. IJm
miðjan þann áratug réði Gunnar sig á
sanddæluskip.
„Ég gerði það til þess að sleppa
undan þessum leiðindum á togurunum.
Það var engin leið að manna skipin al-
mennilega því bestu sjómennirnir sóttu í
síldina sem var i hámarki. Ég tók síðar
við Narfa á móti Auðuni bróður.”
Á Narfa var Gunnar í sex ár til 1973
er hann lók við Otur frá Hafnarfirði. Árið
1975 réði hann sig til Hafrannsóknunar-
30 - Sjómannablaðið Víkingur