19. júní - 19.06.2005, Blaðsíða 37

stjórnmálakonur og fjölmiðlar
Ljóskan, nornin
og járnfrúin
Helle Thornlng-Smith nýkjörln formaður danska jafnaðarmannaflokkslns.
Margir helstu stjórnmála-
leiðtogar Danmerkur eru
konur. Þær þurfa þó allar
að búa við að vera skipað
niður á gamla bása, sem
járnkonur, piparjómkur,
eða heimskar Ijóskur. Sig-
ríður Hagalín Björnsdóttir
fjallar um staðalímyndir í
dönskum stjórnmálum.
Mörgum þótti sem ferskir vindar
Mésu um danska Jafnaðarmannaflokk-
lrm í apríl, þegar Helle Thorning-
Schmidt var kosin formaður hans,
fyrst kvenna.
Flokkurinn hefur gengið í gegnum
talsverðar þrengingar á undanförnum
arum, eftir að hafa tapað valdataumum
'andsins í hendur hægrimanna árið
2001. Hin næstum óþekkta Thorning-
Schmidt kom því fyrir sjónir sem hold-
gervingur þeirra breytinga sem
stærsti stjórnarandstöðuflokkur Dan-
æerkur þyrfti til að ná völdum á ný.
Thorning-Schmidt virtist eiga fátt
sameiginlegt með forverum sínum í
starfi, að minnsta kosti í útliti. Fram til
þessa hafa heldur óásjálegir karlar á
miðjum aldri gegnt stöðunni, en
Thorning-Schmidt er glæsileg kona á
fertugsaldri, með smekk fyrir dýrri
merkjavöru og tískufatnaði.
Hún þó fékk að kenna á klæðaskápn-
um fyrir prófkjörið í flokknum. Síðdeg-
•sblaðið Ekstra Bladet gekk fram fyrir
skjöldu með fyrirsagnir á borð við
Gucci-Helle þyrstir í völdin’. Ekstra
^ladet er þekkt fyrir bersögli sem
Jaðrar við óskammfeilni, en í þetta
skiptið voru aðrir danskir fjölmiðlar
ekki seinir á sér að fara að fordæmi
Pess.
Blaðamenn Berlingske Tidende
skrifuðu að ‘Helle Thorning Schmidt
tæki sér stöðu í háhælaskóm og dragt
eftir nýjustu tísku’. Hún líktist ‘hinni
angu eiginkonu forstjórans’, og væri
hið pólitíska svar við kröfunni um
(uunað fyrir almúgann’.
Dagblaðið Politiken, sem telur sig
yfirleitt boðbera upplýstrar umræðu í
Danmörku, féll jafnvel í sömu gryfj-
Píia. ‘Frá og með deginum í dag eru
t^ær handtöskur í dönskum stjórnmál-
|,m’, rituðu stjórnmálasérfræðingar
ulaðsins. Þeir vísuðu þar til Marianne
Jelved, formanns Róttæka flokksins,
"elsta samherja Jafnaðarmanna á
Pingi, sem er sögð sveifla handtösk-
Ur>ni í kringum sig og láta engan eiga
Peitt inni hjá sér.
, Helle Thorning Schmidt var lýst sem
Mnni nýju járnfrú Danmerkur’, og
^Uefndur flokksbróðir hennar lýsti
uenni þannig við blaðamann Politiken,
að ‘hún væri svo ísköld, að jafnvel Ritt
Bjerregaard liti út eins og blóðheit
kona við hlið hennar’.
Eftir nokkur greinaskrif af þessu
tagi tóku lesendur blaðsins við sér og
rituðu nokkur lesendabréf, þar sem
þær mótmæltu þessari meðferð á for-
mannsefni Jafnaðarmannaflokksins.
Einn þeirra spurði hvort dagblÖð í
Danmörku ætluðu enn eina ferðina að
detta í þá gryfju að halda því fram, að
konur gætu ekki verið gáfaðar, rök-
fastar og metnaðargjarnar, án þess að
vera úr járni.
Það dugði, og innra eftirlit Politiken
hóf rannsókn á umfjöllun blaðamanna
blaðsins um áhrifakonur í dönskum
stjórnmálum. Niðurstaðan var birt í
grein í blaðinu skömmu eftir prófkjör-
ið, og reyndist áfellisdómur yfir um-
fjölluninni um Thorning-Schmidt.
Pólitískir blaðamenn blaðsins, nær
allir karlmenn, höfðu allir gefið hinum
nýja leiðtoga stjórnarandstöðunnar
viðurnefni á borð við ‘Gucci-Helle’,
‘Hina talandi brjóstaskoru’, og ‘Hið
gangandi fatahengi’.
Einn af blaðamönnum Politiken, Nils
Thorsen, hóf því leit að svörum við því,
hvað karlmenn hefðu eiginlega á móti
konum í valdastöðum.
Blaðakonan Ulrikke Moustgaard gaf
nýlega út bókina ‘Handtaskan, nornin
og bláeygðu blondínurnar’ um staðalí-
myndir kvenna í stjórnmálum. Hún
telur að innst inni sárni mörgum þegar
glæsileg, ung kona eins og Helle
Thorning-Schmidt komist til valda.
„Ég held að innst inni höfum við þá
hugmynd að konur og völd eigi illa
saman,“ segir hún í viðtali við Politik-
en. „Það stuðar marga þegar hin unga
Helle Thorning-Schmidt kemst að
kjötkötlunum, fram fyrir alla karlana."
Moustgaard heldur því fram að fjöl-
miðlar víða um heim hafi búið sér til fá-
ar einsleitar skilgreiningar á stjórn-
málakonum.
•„Blondínan“ noti kvenlegan þokka
sinn til að komast í áhrifastöður, en
hafi ekki heilann til að vita til hvers
hún eigi að nota þær.
• „Kennslukonan" sé ströng og laus við
allan kvenlegan þokka, og svo trú-
verðug og samviskusöm að allir sofni
áður en hún lýkur máli sínu.
•„Járnfrúin" sé hin ískalda kona sem
beiti öllum brögðum til að verða sér
úti um völd og áhrif.
*„Móðirin“ sé hin sanna kona, sem
eyði svo miklum tíma í barnauppeldi,
matseld og umönnun fjölskyldunnar,
að hún hafi engan tíma til að standa í
jafnókvenlegu stússi og stjórnmál-
um. Hún komist því aldrei til valda,
samkvæmt þessum staðlaða hug-
myndaheimi.
•„Nornin“ sé hinn illi karlhatari, sem
„ríður á kústskafti sínu til Blokks-
bjargs ... afsakið, Brussel“ eins og
Ritzau-fréttastofan ritaði um jafnað-
armanninn Ritt Bjerregaard,
skömmu áður en hún gerðist fulltrúi
Dana í framkvæmdastjói-n Evrópu-
sambandsins árið 1994.
• „Piparmærin" sé ævinlega spurð að
því hvers vegna hún hafi ekki gifst
og eigi engin börn.
Ritt Bjerregaard vai- löngum einn
helsti leiðtogi Jafnaðarmanna, hefur
margoft gegnt embætti ráðherra og er
nú í framboði til embættis borgarstjóra
í Kaupmannahöfn. Hún kveðst kannast
við allar þær myndir sem hafi verið
dregnar upp af Helle Thorning-
Schmidt að undanförnu.
„Ég þekki allar þessar lýsingar,“
segir hún. „í tilfelli Helle Thorning er
mikið rætt um töskuna. Hún er orðin
eins konar myndlíking fyrir allt það
sem fólki finnst það ekki mega segja
hreint út um eigandann, að hún gangi í
of dýrum fötum, hún sé of glæsileg, of
klár, og líti of vel út.“
Bjerregaard er nú glæsileg kona um
sextugt, en þegar nafn hennar bar
fyrst á góma á sjöunda áratugnum, var
hún kölluð ‘hin nýja fyrirsæta Jafnað-
armannaflokksins’. Hún hefur síðan
þjónað undir nær öllum staðalímynd-
um danskra fjölmiðla, sem járnfrú,
kennslukona og norn.
Hún segir sjálf glottandi, að karlar
hrökkvi því í kút þegar konurnar taki
að keppa við þá um völdin.
„Körlum finnst mjög erfitt að þola
valdamiklar konur á meðan til eru kon-
ur sem laðast að valdamiklum körlum,“
segir hún. „Mér finnst samt margt
hafa gerst í stjórnmálum. Aður fyrr
var konum sagt að þær gætu aðeins
stefnt að varaformannsstöðunni. Þar
hefur Helle Thorning í raun og veru
brotið ísinn. Hún er ákaflega huguð, en
ég held að þetta hefði verið óhugsandi
fyrir tíu árum.“
Henrik Qvortrup, ritstjóri hins
danska Séð og heyrt og fyrrverandi
fj ölmiðlafulltrúi forsætisráðherrans
Anders Fogh Rasmussen, telur hins
vegar að stjórnmálakonur hafi enga
ástæðu til að kvarta.
„Þetta er tómt væl,“ segir hann. „Ég
held að konur græði mikið á kynferði
sínu, og mér finnst frábært að sífellt
fleiri konur nái frama í stjórnmálum.
En ég held að konur séu mjög iðnar við
að notfæra sér fórnarlambshlutverkið
til að koma þeirri hugmynd á framfæri
að þær hafi hlotið frama þrátt fyrir
kynferði sitt, en ekki í krafti þess.“
Hann viðurkennir að fjölmiðlar hafi
tilhneigingu til að skipa þeim niður á
ákveðna bása, en segir að þær eigi mun
greiðari leið að fjölmiðlum og þar með
að kjósendum en kai-lar. Helle Thorn-
ing-Schmidt hafi goldið fyrir kynferði
sitt og útlit í fjölmiðlum, en engu að
síður hafi hún unnið auðveldan sigur á
flokksbróður sínum í formannskjörinu,
sem er reyndari og þekktari innan
flokksins en hún.
„Ég held að margh- hafi litið á kyn-
ferði hennar sem sjálfstæð rök fyrir
því að kjósa hana,“ segir Qvortrup.
„Þeir sem segja að hún sé boðberri
nýrra tíma, líta ekki síst til þess að hún
er kona. Ég held að það verði einnig til
að auka möguleika hennar á að leika
sama leikinn gagnvart Anders Fogh
Rasmussen í næstu þingkosningum.“
(Heimild: Nils Thorsen: ‘Magtens iskolde kæll-
inger’, Politiken 23. apríl 2005, 2. hluti, síða 4.)
37