Tónlistin - 01.06.1946, Blaðsíða 10

Tónlistin - 01.06.1946, Blaðsíða 10
8 TÓNLISTIN BiL Ba ¦ták Þjóðkyn og þjóðlög, Béla Bartók, höfundur greinar þeirrar, sem hér fer á eftir, er eitt helzta tónskáld nútímans. Hann fæddist árið 1881 i Ungverjalandi, stundaði nám við tón- listarháskólann í Budapest og varð kenn- ari þar árið 1907. Snemma tók hann að kanna þjóðlög föðurlands síns og ann- arra nágrannaþjóða, og höfðu þau kynni mikil áhrif á tónsmiði hans. Skipta þjóð- , lög þau, er hann safnaði og skrásetti, mörgum þúsundum, og varð hann einn mesti fræðimaður i þeirri grein, enda var hann oft fenginn til þess að flytja fyrir- lestra um það efni. Bartók skilur milli þjóðlaga þeirra, sem upp eru runnin með- al bændafólks i Ungverjalandi, oft mjög forneskjulegra, og svonefndra ungverskra þjóðlaga, sem hann teíur „ungversk" að- eins í landfræðilegum skilningi. Þjóðlaga- útsetningar Bartóks eru taldar til þess bezta sem þekkist á þvi sviði. Frægastur er hann samt fyrir frumsamdar tónsmíð- ar sinar, sem eru margar. Aðaleinkenni þeirra er formfesta, meitluð hrynjandi og þjóðlegur blær. Þær eru lausar við tilfinn- ingasemi, kaldhamraðar og heilsteyptar Árið 1939 fluttist hann vestur um haf til Bandarikjanna og andaðist þar i sept- ember 1945. Á siðustu tímum er mikið rætt um hreina og blandaða kynþáttu mannkynsins. Liggja venjuléga til þess stjórnmálalegar orsakir, og gætir þá oft þeirrar skoðunar, að koma beri í veg fyrir kynblöndun, jafnvel með lögum. Þeir, sem halda þessu éða hinu fram, hafa að lík- indum — eða ættu að minnsta kosti að hafa — kynnt sér þessi mál til hlítar, eytt árum i rannsóknir á op- inberum heimildum þar að lútandi eða safnað staðreyndum af eigin rammleik. Þar sem ég hefi hvorugt gert, sé ég mér varla fært að taka ákveðna afstöðu með eða móti, enda vafa- samur réttur minn til þess. Hinsveg- ar hefi ég um margra ára skeið kannað eitt fyrirbrigði mannlífsins, og það mikilvægt í augum vissra draumóramanna, sem venjulega kallast þjóðlagasafnarar, en það er tónlist, sem til er orðin meðal al- þýðunnar, einkum bændafólks. Og einmitt nú þegar deilurnar um kyn- þáttamál standa sem hæst, er máske tímabært að varpa fram þessari spurningu: Hvort er „kynblöndun" þjóðlaga til góðs eða ills? (Orðið kyn á hér auðvitað við tónlistina sjálfa, en ekki þá, sem hana skapa, varðveita eða flytja.) Aðalrannsóknasvæði mitt var Austur-Evrópa. Og þar sem ég er Ungverji, sneri ég mér fyrst að lög- um minnar eigin þjóðar, en brátt kom röðin að nágrannalöndunum, Slóvakiu, Úkrainu og Rúmeniu. Það bar við, að ég seildist lengra — jafn- vel til Norður-Afriku og Litlu-Asíu — í bvi skyni að afla mér viðtæk- ari þekkingar. En auk þessara beinu rannsókna á staðnum, hefi és óbeint kvnnzt mörgu úr söfnum annarra manna. Ée furðaði mig þeear i unnhafi á binni gífurlegu fiölbreytni laptep- nndanna i Austur-Evrópu, 02 undr- un min óx bví meir sem éff Vann- p«í fleira. Ef tekið er tillit til hp^. bve blutfallsleea fámennar bióðir bessar eru — um 40—50 rnilHðlilr
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Tónlistin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tónlistin
https://timarit.is/publication/922

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.