Fréttatíminn - 07.10.2011, Side 39

M argir eru hættir að vilja nota
orðið „nýsköpun“
vegna þess að það
hefur verið svo of-
notað. Ástæðan er
líka sú að skilgrein-
ingin sem felur í
sér að gera eitthvað
nýtt eða á nýjan
hátt er ekkert sér-
s t a k lega sk ý r.
Engu að síður hef-
ur nýsköpun senni-
lega aldrei verið
mikilvægari fyrir
Íslendinga sem lyk-
ilþáttur í verðmæta-
sköpun til framtíð-
ar. Árangur nýsköpunar kemur ekki
í ljós fyrr en hún hefur orðið til þess
að nýjar vörur eða þjónusta, ferlar,
viðskiptamódel eða jafnvel ný fyr-
irtæki verða til. Allir þekkja fyrir-
tæki eins og Össur, Marel og CCP
en færri þekkja hundruð íslenskra
fyrirtækja sem eru að búa til nýja
markaði eins og Meniga í heimilis-
bókhaldi heimabankans, Mentor
í markmiðasetningu í skólastarfi
barna eða Clara
með því að fylgj -
ast með umræðu á
netinu. Árangur Ís-
lendinga í nýsköpun
er ágætur en gæti
verið miklu meiri.
Að miklu leyti snýst
það um forgangsröð-
un verkefna hjá hinu
opinbera og atvinnu-
lífinu.
Þrát t f yr ir að
f inna megi orðið
„nýsköpun“ marg-
oft í stefnuyfirlýs-
ingum ríkisstjórna
Íslands síðustu tvo
áratugina er ekki
hægt að segja að
þær hafi sett nýsköpun ofarlega
á lista í forgangsröðun verkefna.
Samtök iðnaðarins hafa verið miklu
betri boðberar nýsköpunar. Þetta
er áhyggjuefni vegna þess að fáir
deila um að ef verðmætasköpun á
Íslandi á að standa undir þeim lífs-
skilyrðum sem þjóðin hefur van-
ist, þarf nýsköpun. Hinar Norður-
landaþjóðirnar hafa allar búið sér
til svokallaða nýsköpunarstefnu til
þess að setja þetta mál á oddinn. Í
þeim stefnum er lögð áhersla á að
hagkerfin einbeiti sér að nýsköpun
í miklu meiri mæli en áður. Fyrir-
tæki, bæði í einkaeigu og ekki síður
opinber fyrirtæki, verða að leggja
áherslu á verðmætasköpun í krafti
nýsköpunar, hvort sem er með því
að þróa nýjar vörur og þjónustu,
ferla, markaði, viðskiptamódel eða
skipulag. Þá þarf að ýta undir fyrir-
tækjasköpun og að til verði vaxtar-
fyrirtæki sem skapa störf í þekk-
ingariðnaði. Nýsköpunarstefna
snýst ekki einungis um að reyna
að gera hlutina betur heldur um að
gera réttu hlutina. Hún snýst um að
endurhanna kerfið.
Spurningin „Nýsköpunarstefna
Íslands – er hún til?“ var rædd ný-
lega í Nýsköpunarhádegi Klaks.
Þar kom fram að Íslendingar hefðu
ekki mótað sér nýsköpunarstefnu.
Fundarmenn virtust sammála um
að það væri þörf fyrir skýrari stefnu
varðandi það hvernig og hversu
mikið ætti að fjárfesta í nýsköpun
á Íslandi og hvernig ætti að útfæra
skilvirkari aðgerðir til verðmæta-
sköpunar. Í stuttu máli: Ísland þarf
nýsköpunarstefnu.
viðhorf 35Helgin 7.-9. október 2011
að ætlar að reynast erfitt að kveða niður
hugmyndina um almenna flata niðurfell-
ingu fasteignaskulda heimilanna. Ekki er
nóg með að þeir sem vilja svo ósköp mikið
komast til valda á nýjan leik haldi henni á
lífi, heldur taka fulltrúar sitjandi ríkisstjórn-
ar líka þátt í þessu leikriti. Svona getur þrá
stjórnmálamanna eftir því að segja það sem
þeir halda að kjósendur vilji heyra farið illa
með þá.
Fyrir rétt um tíu mán-
uðum lagði ríkisstjórnin, í
samráði við sérfræðinga-
hóp, fram viljayfirlýsingu
um aðgerðir vegna skulda-
vanda heimilanna. Flöt
niðurfelling var ekki þar á
meðal. Yfirlýsingin var unn-
in í breiðu samráði, þar á
meðal við ASÍ, langstærstu
launþegasamtök landsins,
Samtök atvinnulífsins og líf-
eyrissjóðina, og átti að slá í eitt skipti fyrir
öll ramma utan um það hvernig tekið yrði
á skuldavandanum. Samráðið átti að vera
brjóstvörnin gagnvart þrýstihópunum sem
alltaf var ljóst að myndu halda áfram að
heimta niðurfellingu skulda.
Staðfesta Jóhönnu Sigurðardóttur for-
sætisráðherra reyndist þó, þegar til kom,
ekki meiri en svo að hún hefur nú aftur
kallað sérfræðingahópinn saman og enn
skal ræða mögulega flata niðurfellingu
fasteignaskulda.
Þetta er ekki sannfærandi frammistaða
hjá forsætisráðherra. Vissulega er auð-
veldara fyrir Jóhönnu að láta sérfræðinga-
hópinn flytja aftur skilaboðin um að flatur
niðurskurður sé ekki raunhæfur, frekar en
að svara samstundis sjálf á þá leið. En á því
er lítill leiðtogabragur.
Í öllu þessu skuldamambói er forvitni-
legt að fletta aðeins aftar í sögunni en
til haustsins 2008 þegar bankarnir féllu.
Af umræðunni undanfarin þrjú ár mætti
halda að ógæfu skuldsettra heimila megi
að stærstum hluta rekja til þeirra atburða.
Tölurnar segja þó aðra sögu.
Staðreyndin er sú að stór hluti íslenskra
heimila fór á skuldafyllirí þegar góðærisból-
an blés hér út. Í úttekt DV í liðinni viku kom
fram að skuldir heimilanna við lánastofnan-
ir jukust um 252 prósent frá 2000 til 2007.
Það er sturluð tala.
Hraðast hrúguðust milljarðarnir upp frá
2004 til 2007 þegar fjölmargir ákváðu að
nota fasteignir sínar sem hraðbanka, slógu
út á þær lán, keyptu sumarbústaði, bíla,
mubluðu sig upp og keyptu innréttingar,
ferðuðust til útlanda eða stækkuðu hraust-
lega sjálft heimilið. Á þessu þriggja ára
tímabili hækkuðu útlán lánastofnana til
heimila um hátt í sex hundruð milljarða.
Geggjuð skuldsetning er einkenni þessa
tíma, bæði fyrirtækja og heimila. Allt ber
að sama brunni. Staða yfirdráttarlána ein-
staklinga er lýsandi. Þau lækkuðu örlítið
í árslok 2004, fóru úr um 60 milljörðum
króna í um 55 milljarða, en tóku svo strikið
aftur upp á við og stóðu í um 70 milljörðum
tveimur árum síðar.
Á þessum miklu góðæristímum fóru
sem sagt fjölmargir ekki aðeins of geyst í
lántökur heldur eyddu meira en þeir öfluðu.
Það var ekki bönkum að kenna, né þáver-
andi eða núverandi ríkisstjórn eins og alltof
margir vilja vera láta.
Flöt niðurfelling nú væri ígildi þess að
senda reikninginn fyrir góðærið inn í fram-
tíðina; að láta börnin greiða fyrir afglöp
kynslóðanna sem á undan fóru með hærri
sköttum og minni þjónustu ríkisins.
Þar fyrir utan er skuldaniðurfelling nú í
besta falli meðhöndlun einkenna en ekki
lækning á innbyggðum vanda fjármálakerf-
is sem hvílir á örmynt. Skuldir heimilanna
hefðu ekki stökkbreyst í verðbólgu og
gengisfalli ef hér hefði verið annar gjald-
miðill.
Stjórnlaus skuldsetning í skugga örmyntar
252 prósent
Jón Kaldal
kaldal@frettatiminn.is
Þ
Fært til bókar
Grænn en fúlsar við umhverfisnefnd
Atli Gíslason þingmaður fer ótroðnar
slóðir. Hann er utan flokka eftir að hafa
sagt skilið við þingflokk Vinstri grænna.
Þegar til þings kom gaf utanflokkamað-
urinn kost á sér í þrjár þingnefndir, alls-
herjar- og menntanefnd, stjórnskipunar-
og eftirlitsnefnd og atvinnuveganefnd
– og til vara í utanríkismálanefnd. Þarna
taldi hann reynslu sína nýtast þingi og
þjóð best. Fyrrum félagar hans tóku hins
vegar ekkert mark á þessu og skelltu Atla
í umhverfis- og samgöngunefnd. Þing-
maðurinn brá þá við hart og sagði sig úr
þeirri ágætu nefnd, sagði nefndarskip-
unina einfaldlega vera þá að verið væri
að refsa sér fyrir óþekkt, þ.e. að fara úr
þingflokki VG og styðja ekki efnahags-
stefnu ríkisstjórnarinnar. Ýmsum þykir þó
sérkennilegt að þingmaður sem kjörinn
er á þing fyrir umhverfisverndarflokk,
samanber nafngiftina Vinstrihreyfingin –
grænt framboð, skuli fúlsa við setu í um-
hverfisnefnd þingsins.
Pólitísk mótmæli Hæstaréttar
Það vantaði ýmsa við þing-
setninguna á laugardaginn,
annað hvort alveg eða í salinn á
meðan forseti Íslands setti þingið.
En einna mesta athygli vakti fjar-
vera fulltrúa Hæstaréttar. Eiður
Guðnason, fyrrverandi þingmaður
og ráðherra, hefur skoðun á
því. „Auðvitað eru það pólitísk
mótmæli,“ segir Eiður á síðu sinni,
„þegar dómarar við Hæstarétt Ís-
lands ákveða að hundsa setningu
Alþingis og mæta ekki við þing-
setningu. Þar með rufu dómararnir
áratuga hefð. Hversvegna? Það trúir
því ekki nokkur maður að dómar-
arnir hafi allir forfallast, allir verið
veikir, allir haft svo mörgu öðru að
sinna að þeir gátu ekki mætt við
þingsetninguna. Það er auðvitað bara
ómerkilegur fyrirsláttur. Mótmæli af
þessu tagi eru dómurum við æðsta dóm-
stól landsins ekki sæmandi. Getum við
treyst hlutleysi dómaranna gagnvart
mönnum og málefnum? Það má ekki rýra
traust þjóðarinnar á dómstólum, en með
þessu gerðu dómararnir einmitt það.“
Enski boltinn bjargar þingvetrinum
Björn Valur Gíslason, þingmaður VG,
vakti athygli þegar hann fyrir skömmu
kallaði Ólaf Ragnar Grímsson for-
setaræfil í stóli Alþingis. Hann sýndi það
síðan við setningu Alþingis að hann ber
takmarkaða virðingu fyrir forsetanum
en hann reis ekki úr sæti þegar forsetinn
gekk í salinn. Björn Valur reif sig þó upp
úr þessari forsetadepurð og gladdist
mjög þegar dregið var um sætaskipan í
þingsal, eins og venja er þegar nýtt þing
kemur saman. Á síðu sinni segir
þingmaðurinn að sætadrátt-
urinn sé eitt það skemmti-
legasta við þingsetninguna
hverju sinni. „Ég var
sem áður heppinn með
sessunaut að þessu
sinni og myndi ekki
vilja skipta þótt það
stæði mér til boða,“
segir Björn Valdur en
sessunautur hans í
vetur verður Guð-
laugur Þór Þórðar-
son, þingmaður
Sjálfstæðisflokksins.
„Það er sýnt að við félag-
arnir eigum skemmti-
legan vetur framundan,“
segir hann enn fremur,
„og höfum um nóg að
skrafa þetta þingið enda
báðir áhugamenn um
enska fótboltann.“
Eyþór Ívar Jónsson
framkvæmdastjóri Klaks –
Nýsköpunarmiðstöðvar atvinnu-
lífsins
Sætúni 8, 105 Reykjavík. Sími: 531 3300. ritstjórn@frettatiminn.is Ritstjóri: Jón Kaldal kaldal@frettatiminn.is Framkvæmdastjóri: Teitur
Jónasson teitur@frettatiminn.is Fréttastjóri: Óskar Hrafn Þorvaldsson oskar@frettatiminn.is Ritstjórnarfulltrúi: Jónas Haraldsson jonas@frettatiminn.is. Auglýsinga-
stjóri: Valdimar Birgisson valdimar@frettatiminn.is. Fréttatíminn er gefinn út af Morgundegi ehf. og er prentaður í 82.000 eintökum í Landsprenti.
Verðmætasköpun til framtíðar
Ísland þarf nýsköpunarstefnu
Hraðast hrúguðust milljarðarnir upp frá 2004 til 2007 þegar
fjölmargir ákváðu að nota fasteignir sínar sem hraðbanka . . .