Fréttatíminn - 07.10.2011, Blaðsíða 46

Þekkt íslensk skáldkona hefur upplýst að hún skráði bækur
sem hún las frá barnsaldri og fylgdi þeim sið fram á full-
orðinsár. Nýlega rak á fjörur okkar Lestrardagbókina,
handhægt hefti sem ætlað er ungum lesendum. Þetta er
önnur útgáfa bókarinnar; Kristín Helga Gunnarsdóttir
rithöfundur ritaði formála og Björn Heimir Önundarson,
nemandi á Hvolsvelli, myndskreytti. Það eru bókasafns-
fræðingar á Suðurlandi sem standa að útgáfunni og heftið
kom út í átta þúsund eintökum. Því var dreift ókeypis til
nemenda í 7. bekk á Suðurlandi en sá árgangur keppir í Stóru
upplestrarkeppninni.
Í Lestrardagbókina má skrá þær bækur sem barnið les og
hvað því finnst um þær. Aftast í henni má búa til leslista yfir
spennandi bækur sem eru ólesnar og upplagt er að forráða-
menn noti bókina til að hvetja börn í lestri. Bókin er tilvalin
tækifærisgjöf og fæst í flestum almenningsbókasöfnum.
Panta má bókina í minnst tíu eintökum hjá Elínu elinkg@fsu.
Að skrá lesturinn
42 bækur Helgin 7.-9. október 2011
 Bókadómar ófreskjan og maðurinn . . .
Út er komið Tímarit Máls og menningar, þriðja
hefti ársins, fjölbreytt að vanda. Úlfhildur Dags-
dóttir fjallar þar um Erlend lögreglumann úr bókum Arnaldar Indriðasonar
og Stefán Jón Hafstein skrifar grein um Rányrkjubúið Ísland, sem þegar hefur
vakið nokkra athygli, þar sem hann ber saman Ísland og Afríku. Guðni Elísson
rekur söguna af herferðinni gegn Rachel Carson, höfundi bókarinnar Raddir
vorsins þagna, en Ólafur Páll Jónsson fjallar um heims-
mælikvarðann sívinsæla í ljósi umhverfismála. Grein er um
Arabíska vorið eftir Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur og
Birgir Sigurðsson segir frá tilurð ljóðaflokksins Á jörð ertu
kominn og kynnum sínum af tónskáldinu Gunnari Reyni
Sveinssyni. Sögur eru eftir Jón Atla Jónasson og Finn Þór
Vilhjálmsson og ljóð eftir Sigurð A. Magnússon, Magneu
Matthíasdóttur, Hrönn Kristinsdóttur og Sigríði Jóns-
dóttur. Auk þess eru í heftinu ritdómar og ádrepur og fleira
efni en ritstjóri TMM er Guðmundur Andri Thorsson. -pbb
Þriðja hefti ársins
Gamlinginn sem skreið út
um gluggann og hvarf eftir
Svíann Jonas Jonasson
stekkur beint á topp aðal-
lista Eymundssonar. Fanta-
skemmtileg bók sem fékk
fjórar stjörnur í Fréttatím-
anum í vikunni sem leið.
sprækur gamlingi

maðurinn á
svölunum
Sjöwall & Wahlöö
Þráinn Bertelsson þýddi.
Mál & menning, 218 bls. 2011.
Tvær glæpasögur frá ólíkum tímum, báðar
sænskar, sú fyrri gefin út 1967 en hin 2005. Sú eldri
knöpp, útúrdúralaus, hin lengri með flóknari fléttu.
Báðar fjalla um karlmenn sem drepa börn eftir
að hafa svívirt þau. Lesnar í runu draga þær fram
hvaða breyting er orðin á ónæmi lesandans fyrir
válegum lýsingum, hvernig ofbeldið nakið stendur
okkur nærri, hversu óragir höfundar okkar tíma
eru að draga huluna af andstyggð í manneskjunni
og ugglaust líka um leið hve heimurinn á Vestur­
löndum er orðinn harðari. Samanburðurinn leiðir
líka í ljós hvað hinn knappi stíll Sjöwall & Wahlöö
var magnaður í orðfáum lýsingum, lesanda gefið
mikið til, en verk tvíeykisins Roslund & Hellström,
svo þaulhugsað sem það er til síðustu setningar,
skilar sínu í orðlengri lýsingum, flóknara plotti og
nær helmingi lengri frásögn.
Báðar sögurnar eru vel spennandi og draga upp
glögga mynd af samfélagi sem er að hverfa frá
siðun og elur af sér einstaklinga sem eru sjúkir.
Ófreskjan talar til okkar frá fyrstu síðu og vekur
vissulega óþægindi með lesandanum þótt hún
hverfi um stund og athyglin færist á rannsakendur
og foreldra fórnarlambsins. Höfundarnir fengu
Glerlykilinn fyrir verkið 2005 og ekki að ósekju.
Maðurinn á svölunum var á sínum tíma áfangi á
vegferð Sjöwall og Wahlöö til mikillar virðingar.
Sagan er líka afburðavel samin í sínum sparsama
stíl.
En nú eru smáatriði viðurstyggilegra glæpa
komin okkur nær, mettun ofbeldis í kvikmyndum,
sjónvarpi og fréttum er ærin. Líkast til hefur kyn­
slóðin sem næst stóð stríði í Evrópu verið með slíkt
ofnæmi að það hefur um langan tíma leitt höfunda
inn á stilltari útmálun hryllings og þurfti velferð og
stöðugleika til að það kæmist aftur á dagskrá en þá
aðeins með hinti, falið á bak við hið ósagða. Nú er
annar tími: Afleiðingar ofbeldis sjást ekki á bak við
limlestingar í kvikmynd eða sjónvarpi þótt við fáum
í andlitið á kjörtíma brunnin lík og blóðugt fólk.
Leikmunadeildir hafa náð miklum árangri í smíði
leikmuna af því tagi og förðunarmeistarar snyrti­
skólanna fullkomnað sína tækni.
Ásókn í ofbeldi á skjám, tjöldum og síðum
bókanna gerir okkur dumb og ónæm. Það er ugg­
andi þróun eins og þessar sögur leiða svo vel í ljós
saman. -pbb
Menn sem drepa börn

ófreskjan
Roslund & Hellström
Þýðing: Sigurður Þór
Salvarsson
Uppheimar. 358 bls. 2011.
 Bókadómur órólegi maðurinn eftir Henning mankell
Í júní 2009 setti Henning Mankell punkt aftan við lokasetninguna í tíundu og síðustu sögu sinni um
Kurt Wallander. Sagan er nú komin út í
þýðingu Hólmfríðar K. Gunnarsdóttur og
þar með er allur bálkurinn um lögguna í
Ystad kominn út á íslensku. Órólegi mað­
urinn í titlinum trúir lesandi lengi að sé
tengdafaðir Lindu, dóttur Wallanders,
hálfáttræður sjóliðsforingi, von Enke að
nafni, en um síðir kemur í ljós að það er
Kurt sjálfur. Hann er sextugur og það
hallar undan fæti, starfsævin er brátt að
baki og hvað tekur þá við?
Mankell hefur í hartnær tvo áratugi verið
að þróa og dýpka persónulýsingu sína af
einfaranum. Í þessari sögu dregur hann
marga þræði saman: samband við föður
og móður, starfsfélaga, jafnvel gamla
bekkjarfélaga, eiginkonu og ástkonu frá
einni af fyrstu sögum bálksins. Jafnframt
vitjar Kurt eldri mála og horfist loks í
augu við sinn eigin barnaskap. Sagan er á
marga vegu uppgjör: Bakgrunnur hennar
er njósnaferill Rússa í Svíþjóð og hvernig
kalda stríðið mótaði tíðarandann, trú,
vissu og efa. Hið stóra þema verksins er
blekkingar, hvernig aðkoma okkar ræður
niðurstöðu, hvernig við erum skipulega
afvegaleidd af stöðu okkar og hugsunar­
hætti.
Mankell hefur þroskast á þann veg sem
höfundur að hann stillir í bakgrunn verka
sinna stórum stjórnmálalegum og efna­
hagslegum tíðindum. Hann nýtir krimm­
ann til að skoða hina stóru mynd, fleti í
samtímasögunni sem í hans hugarheimi
teygir sig ríflega öld aftur, hvernig hinir
stóru flekar takast á og hafa áhrif á okkur
öll án þess að við greinum það. Lítum á
þessa söguskoðun: „Ef Bandaríkjamanna
nyti ekki við væri heimurinn á valdi afla
sem ekkert vilja fremur en ræna Evrópu
öllum áhrifum“. Hana þekkjum við, en
spurningarnar sem koma á eftir: „Hvaða
markmið heldur þú að Kína hafi? Hvað
gera Rússar þegar þeir hafa leyst vanda­
mál sin innanlands?“. Lyktir verksins, sem
Mankell af kunnáttu sinni geymir nánast
fram á síðustu síðu, koma lesanda á óvart
eins og ber í sögum af þessu tagi, en svo
kemur eftirmáli sem lýkur öllu. Sögu
Wallenbergs, sögu órólega mannsins, og
dregur hana inn í okkar nú.
Mankell hefur aldrei farið í grafgötur með
að hann er pólitískur höfundur. Hann
hefur í sögum sínum leitað markvisst póli­
tískra, efnahagslegra skýringa. Í því hefur
hann fylgt fordæmi Sjöwall og Wahlöö
og um leið haft ríkuleg áhrif á norræna
krimm ann, átt sinn þátt í að gera hann
að gagnrýnum hluta hinnar natúralísku
skáldsögu sem almennir lesendur sækja
mikið í nú um stundir. Stieg Larsson hefði
aldrei orðið ef Mankell hefði ekki farið fyr­
ir. Áhugi þeirra speglast í því hvernig þeir
heillast að fasískum hreyfingum, hvernig
landaðallinn sænski settist í erfðarétt sinn
í sænska hernum og um leið hvernig sá
hluti hinna íhaldssömu leitaði samstarfs
við sams konar öfl í nálægum og fjarlæg­
um löndum. Í eftirskrift sinni að Órólega
manninum segir hann sögu sína byggða á
traustum grunni veruleikans.
Sagan gerist að sumarlagi en á einu versta
rigningasumri í manna minnum. Stór hluti
af frásögninni er dagfarslýsing á kjörum
einhleypings, vaxandi heilsuleysi, ein­
manakennd og sorg yfir sviknum vonum
og eigin fallvaltleika. Tragískur tónn
smýgur um allt verkið og minnir mann á
gamla ásökun um norræna blúsinn sem
kjörlendi fyrir andúð, mótþróa og óupp­
fyllta von um samfélagslegt réttlæti –
sænska drauminn eða öllu heldur sænsku
blekkinguna. Og þá lítur maður aftur á
heimaslóðir – íslenska drauminn eða öllu
heldur íslensku blekkinguna. Og á end­
anum segir Wallander við sjálfan sig: Því
sá ég ekki það sem blasti við en lét leiða
mig endalaust á villustigu?
Bækur
Páll Baldvin Baldvinsson
pbb@frettatiminn.is
Síðasta sagan um
Kurt Wallender
Henning Mankell
Hefur aldrei farið í
grafgötur með að
hann er pólitískur
höfundur. Án hans
hefði Stieg Larsson
tæpast náð máli.

órólegi maður-
inn
Henning Mankell
Mál og menning,
472 bls. 2011.
Henning Mankell setur punktinn aftan við tveggja áratuga starf.
Lífrænt
grænt te
með
aloe vera
Það er
innihaldið
sem skiptir
öllu máli!

Clipper
-náttúrulega
ljúffeng te
Fæst í helstu matvöruverslunum landsins