Fréttatíminn - 07.10.2011, Blaðsíða 28

U
nnur Hrefna Jóhanns-
dóttir er fertug, kennari,
blaðamaður, eiginkona
og móðir 12 ára drengs.
Hún er meðal skipu-
leggjenda Brospinnans sem verður
seldur dagana 7. til 10. október, til
styrktar bættum aðbúnaði á geðdeild-
um Landspítalans.
„Ég hafði heyrt af Brospinnunum
– áhugahópi um bættan aðbúnað á
geðdeildum Landspítalans en þeir
fengu í fyrra þessa góðu hugmynd
og stóðu fyrir lítilli söfnun. Ég var
búin að fá nóg af lélegum aðbúnaði á
geðdeildinni sem ég dvaldist oftast á,
þegar ég þurfti að leggjast inn, svo að
ég spurði lækninn minn hvort ég mætti
ekki vera með í þessum hópi sem væri
að berjast fyrir betri aðbúnaði, þótt
hann væri eingöngu skipaður starfs-
fólki spítalans, og hann kvað já við. Ég
var í léttri uppsveiflu og á næsta fundi
Brospinna mætti ég með markmið og
það var hvorki meira né minna en að
safna tíu milljónum og á það stefnum
við nú og er þó bara dropi í hafið. En
það er nú bara algjör tilviljun að ég er
stödd í þessu viðtali eins og þú veist,
Anna Kristine,“ segir hún og hlær. Og
það er rétt. Unnur var búin að benda á
tvær aðrar konur sem vildu leggja sitt
lóð á vogarskálarnar en báðar veiktust
alvarlega líkamlega – og á endanum
mætti hún sjálf með eigin sögu.
A2 ekki aðalskemmtistaðurinn
„Ég hef lifað með geðhvörfum í 22 ár
og ég get sagt þér að þetta er snúinn
skratti. Ég fór fyrst að finna fyrir ein-
kennum þunglyndis þegar ég var um
fimmtán ára,“ segir Unnur sem kveðst
samt í eðli sínu vera glaðsinna. „Það
má segja að þunglyndið ráðist á mann
í orðsins fyllstu merkingu; það lamar
mann, hægir á öllum hugsunum, hægir
á hreyfingum, dregur úr matarlyst,
dregur annað hvort úr svefni eða eykur
hann. Maður verður eins og vofa. Ung-
lingsárin mótuðust af þessu þótt ég
ætti góð tímabil inn á milli. Þegar ég
var 18 ára missti ég ömmu mína, sem
ég hafði alltaf verið mjög mikið hjá, og
það var mér mikið áfall. Þunglyndið
helltist yfir mig og ég missti fótanna.
Það varð úr að ég var lögð inn á A2,
geðdeildina á Borgarspítalanum, árið
1989. Ég fór inn til að leita mér lækn-
inga en ég mátti ekki fara út nema í
fylgd. Ég hef aldrei á ævinni fengið jafn
mikla innilokunarkennd. Það var ein-
kennileg tilfinning að mega ekki fara.
Það er eins og þá komi yfir mann eðlis-
læg tilfinning til að leita allra mögu-
legra leiða til að komast út, jafnvel þótt
mann langi ekki út.“
Unnur komst, að eigin sögn, fljótt að
því að A2 var ekki aðalskemmtistaður
bæjarins.
„Það var mjög sérstök upplifun fyrir
átján ára stúlku að koma inn á geðdeild
og sjá alla þessu veiku einstaklinga;
suma í maníu, aðra með anorexíu og
enn aðra sem höfðu orðið fyrir heila-
skaða vegna hassneyslu. Ég komst
einnig fljótlega að því að maður sagðist
ekki hafa legið inni á geðdeild þótt
maður hefði verið á spítala. Á þessum
árum var það enn algjört tabú að leggj-
ast inn á geðdeild. Um það var ekki
rætt í þjóðfélaginu fyrir 22 árum. Hugs-
aðu þér, fyrir aðeins 22 árum! Við því
var bara brugðist með þögninni. Svo að
ég þagði bara líka og var viss um að ég
væri ein af óhreinu börnunum hennar
Evu þótt ég hefði ekki getað orðað það
svo þá.“
Samfélagið þarf að gefa fólki með
geðraskanir tækifæri
Unnur er mjög vel máli farin og bæði
kennari og blaðamaður að mennt auk
þess sem hún er með diplóma í fötl-
unarfræði.
„Ég býst við að ég hafi alltaf haft
áhuga á lítilmagnanum vegna eigin
reynslu en ég er einnig flogaveik.Ég
hef oft skrifað um málefni þeirra sem
minna mega sín. Mér finnst ég hafa
skilning á þeirra aðstæðum. Námið
í fötlunarfræðum opnaði mér einnig
alveg nýja sýn á fólk með skerðingu
í samfélaginu, hlutverk þess og þátt-
töku og ég vona að það fái að dafna og
fötlunarfræðingar fræði samfélagið um
mikilvægi þátttöku fólks með skerðing-
ar og að það verði sjálfsagður hluti af
því, ekki eitthvað „sér“. Við förum svo
mikils á mis þegar við lítum fram hjá
hæfileikum og færni þess. Fólk með
geðraskanir, hvaða geðröskun sem
það er, hefur allt sína hæfileika og sína
færni. Samfélagið glatar svo miklu ef
það gefur þessu fólki ekki tækifæri til
að nýta þá. Lækning við geðröskunum
snýst ekki lengur eingöngu um að
gefa fólki lyf, heldur er horft á heildar-
myndina í lífi hvers og eins; félagslega,
sálfræðilega og fleiri þætti. Það er lögð
miklu meiri áhersla á að virkja fólk í
samfélaginu nú en fyrir 22 árum. Nú
eru komin þverfagleg teymi sem styðja
bæði við einstaklinginn og fjölskyldu
hans, og viðkomandi getur, til dæmis í
endurhæfingu, fengið betri stuðning til
að sækja vinnu.
Tilnefnd til Blaðamannaverð-
launanna 2003
Unnur var tilnefnd til Blaðamannaverð-
launa ársins 2003 fyrir bestu umfjöllun
í grein sem hún skrifaði fyrir tímaritið
Mannlíf um félagslegan veruleika HIV-
smitaðra.
„Hugmyndin að þeim skrifum kom
út frá þeim félagslega veruleika sem
geðsjúkir bjuggu lengi við og því miður
hefur félagslegur veruleiki HIV-smit-
aðra lítið breyst síðustu ár. Ég skrifaði
líka töluvert um kynferðismisnotkun
heyrnarlausra og baráttu þeirra fyrir
Hún hefur lifað lengur í heimi geðröskunar en án hennar. Átján ára að aldri lagðist hún í fyrsta skipti inn
á geðdeild en ekki það síðasta. Það er sagt um andlega sjúkdóma eins og marga aðra: Fólk ber þá ekki
endilega utan á sér. Og það gerir hún svo sannarlega ekki, þessi fallega kona, þegar hún kemur til viðtals.
Hef lifað með geðhvörfum í 22 ár
táknmálinu og svo rannsakaði ég líknar-
dráp og viðhorf Íslendinga til þeirra og
ímyndir geðsjúkra í fjölmiðlum. En eftir
hrun getur maður því miður minna leyft
sér að kafa ofan í málin og virkilega
rannsaka það sem vekur áhuga manns.
Bæði er tíminn minni og eins hafa fjöl-
miðlar minna rými en áður.“
Heilu kaflarnir horfnir úr lífinu – og
líka stærðfræðidæmin!
Unnur starfar sem lausapenni og hefur
gert undanfarin tólf ár.
„Ég ætlaði aldrei að verða blaðamaður,
það hvarflaði ekki svo mikið sem að mér
að ég gæti skrifað. Ég hélt að ég kæmist
ekki einu sinni í gegnum stúdents-
prófið. Á milli þess sem ég dvaldist á A2,
og var nú farin að þekkja suma sjúk-
lingana ágætlega, var ég í eðlisfræði-
deild í Menntaskólanum í Reykjavík.
Námið sóttist vitaskuld mun verr eftir að
veikindin tóku sig upp og ég var svo sljó
af lyfjunum að það eru heilu kaflarnir
frá þessum tíma horfnir úr lífi mínu –
og flest stærðfræðidæmin, en mér er nú
sama um þau. En þrátt fyrir að vera inn
og út af geðdeild á þessum tíma náði ég
nú tveimur síðustu árunum og stúdents-
prófinu með góðri hjálp einnar af mínum
bestu vinkonum, Svövu Sigurðardóttur,
en hún er slíkur afbragðsglósari að það
var nánast eins og að sitja í tímum að
fara yfir glósurnar hennar, sem hún kom
með næstum á hverjum degi eftir skóla
ef ég lá inni.“
Eftir að hafa kynnst félagsfræði í
gegnum Helga Gunnlaugsson, þá kenn-
ara í MR, kastaði Unnur raunvísindum
fyrir róða og ákvað að fara í Kennarahá-
skóla Íslands.
„Til að gera langa sögu stutta fannst
mér það yndislegur skóli en meginhugs-
unin var sú að þar sem flogin voru líka
Það var
mjög sér-
stök upp-
lifun fyrir
átján ára
stúlku að
koma inn
á geðdeild
og sjá alla
þessa veiku
einstak-
linga; suma
í maníu,
aðra með
anorexíu og
enn aðra
sem höfðu
orðið fyrir
heilaskaða
vegna hass-
neyslu.
Unnur Hrefna
Finnsdóttir.
Geðhvörfin eru
snúin skratti.
Ljósmynd/Hari
Anna
Kristine
ritstjorn@frettatiminn.is
Framhald á næstu opnu
28 viðtal Helgin 7.-9. október 2011