Læknablaðið

Årgang

Læknablaðið - 15.08.1996, Side 21

Læknablaðið - 15.08.1996, Side 21
LÆKNABLAÐIÐ 1996; 82 567 Umræða Samkvæmt þessari rannsókn virðist um helmingur elstu kvenna á íslandi hafa þvag- leka. Algengi þvagleka var meira en í öðrum rannsóknum (18-43%), en flestar þeirra byggðu hinsvegar á póstlögðum spurningalist- um til heldur yngri kvenna (3,10-12). Viðtal getur dregið fram fleiri jákvæð svör þar sem auðveldara er að útskýra, einfalda og endur- taka spurningar og fleiri konur ljá máls á þátt- töku. Hellström og félagar sem athuguðu 85 ára gamlar konur bæði heima og á elliheimil- um, lýstu 43% algengi þvagleka (12) og Diok- no og félagar sem tóku viðtöl í heimahúsum, lýstu 34-39% algengi óháð aldri hjá konum 60 ára og eldri (13). Islensk rannsókn á þvagleka meðal aldraðra á stofnunum sýndi að 53% kvenna voru með þvagleka (2) og athugun á þvagleka meðal kvenna í Öxarfjarðarhéraði sýndi að 55% kvenna yfir sextugt voru með þvagleka (9). Niðurstöður þessara rannsókna meðal elstu kvenna eru svipaðar og benda til að algengi þvagleka aukist aðeins lítillega eftir sextugt. Ýmsar aðgerðir við kvensjúkdómum eru taldar auka líkur á þvagleka og hefur brottnám legs verið kannað sérstaklega þó niðurstöðum beri ekki saman (3,10). Þessi rannsókn sýndi ekki marktækan mun á algengi þvagleka hvort heldur miðað var við allar kvensjúkdómaað- gerðir eða einungis brottnám legs. Ekki var munur á fjölda barneigna og tíðni þvagleka þó aðrar rannsóknir hafi sýnt að líkur á þvagleka aukist með fleiri fæðingum einkum eftir þá fyrstu (3,10). Reykingar tengdust ekki tilvist eða tegund þvagleka en nýlega hefur verið sýnt að konur sem reykja eða hafa reykt eru helm- ingi líklegri til að fá þvagleka og að hætta á áreynsluleka eykst með fjölda pakkára. Skýr- ingin er meðal annars talin vera tíðari og verri hóstaköst, bein áhrif frá efnum í reyknum, og andöstrógen hormónaáhrif reykinga (14). Athyglisvert var að 20% kvenna sem þver- tóku fyrir að vera með þvagleka notuðu bleiur eða bindi að staðaldri. Allflestar sögðu þetta vera af öryggisástæðum og þykir því mörgum hætta á þvagleka vera yfirvofandi. Tíð þvaglát að nóttu trufla mjög svefn. Tíðni þvagláta og magn þvags sem skilað er að næturlagi vex með aldri og þegar komið er á áttræðisaldur er meira þvagmagni skilað á kvöldin og næturna en yfir daginn (15). Algengi hinna ýmsu tegunda þvagleka var svipað og fundist hefur í öðrum rannsóknum (3,5,12). Áreynsluleki virðist vera algengastur hjá yngri konum, blandleki er algengastur um tíðahvörf, en bráðaleki hjá háöldruðum kon- um (3,12-14,17). Þriðjungur kvennanna hafði fengið þvag- færasýkingu undanfarin tvö ár og 11% fimm eða fleiri sýkingar. í Vestur-Svíþjóð sögðust 16-22% kvenna á aldrinum 70-86 ára hafa fengið sýklalyf við þvagfærasýkingu undanfar- in tvö ár (3) og í rannsókn á 61 árs gömlum konum sögðust 13% fá endurteknar þvagfæra- sýkingar (19). Að fenginni reynslu úr viðtölum er hugsanlegt að gamlar konur muni illa eftir þvagfærasýkingum nema ef um endurteknar sýkingar er að ræða. í þessari rannsókn var stuðst við sjúkraskrár í stað minnis kvennanna, sem gæti skýrt hærri tíðni sýkinga. Tæplega fjórðungur kvennanna á östrógen- meðferð, einkum konur sem lýstu hvað mest- um óþægindum frá þvag- og kynfærum. Rann- sókn frá Gautaborg sýndi að aðeins 9% kvenna 60 ára og eldri voru á östrógenmeðferð (3). Þetta bendir til að læknar grípi til östró- genmeðferðar þegar þvag- og kynfæravanda- mál eru orðin mikil. Þar sem flestar af þessum konum höfðu verið lengur en þrjá mánuði á östrógenmeðferð er hugsanlegt að sú meðferð ein og sér sé ekki nægjanleg eða rétt gefin elstu konunum. Aðeins 7,5% kvennanna voru með staðbundin einkenni frá kynfærum sem bentu til hormónaskorts, sem er sambærilegt við sænska rannsókn sem sýndi að 11% kvenna yfir 70 ára aldri og 8% yfir áttræðu höfðu slíkar kvartanir (3). Athugun á 61 árs gömlum kon- um sýndi að 15% fundu fyrir stingverk, útferð og kláða, en 38% fundu fyrir þurrk í leggöng- um og sársauka við samfarir (19). Konur á níræðisaldri eru mikið til hættar hjónalífi og eru því hugsanlega minna meðvitaðar um óþægindi vegna húðrýrnunar í fæðingarvegi. Þó tæpur helmingur kvennanna hafi gefið sögu um þvagleka eða óþægindi frá þvag- og kynfærum hafði aðeins þriðjungur þeirra allra rætt við lækni eða hjúkrunarfræðing. Stór hóp- ur kvenna með þvagleka og þá sérstaklega eldri konur, tala ekki um vandann við lækni, jafnvel þótt lekinn sé mikill og daglegur (16- 18,20). Konur með mestan vanda leita helst til læknis og ræður mestu hve vandamálið er mik- ið í augum þeirra sjálfra (10,16,20). Fleiri inni á þjónusturýmum elliheimilanna höfðu rætt við

x

Læknablaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.