Morgunblaðið - Sunnudagur - 06.10.2013, Blaðsíða 44

44 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 6.10. 2013
B
réfritari kemst ekki hjá að við-
urkenna að hann var lengi vel þeirr-
ar skoðunar að mikilvæg rök rétt-
lættu áframhaldandi rekstur
útvarps- og sjónvarpsstöðvar á veg-
um ríkisins. Röksemdirnar hafa
raunar ekki alltaf verið hinar sömu, en gátu þó
dugað áfram eftir að hafa lagað sig að breyttum að-
stæðum.
Fáir á fermetra
og fátækir að auki
Ísland er strjálbýlt og þjóðin ekki mannmörg. Lengi
vel töldu menn því ekki á færi neins nema sameig-
inlegs sjóðs landsmanna og fyrirtækja á hans veg-
um að yfirstíga þau vandamál sem í því fólust. Það
var ein af ástæðum ríkisútvarps. En víðátta landsins
veldur ekki lengur vandræðum í sama mæli vegna
þróunar í tækni og íbúafjöldinn hefur þrefaldast frá
því sem hann var þegar til ríkisútvarps var stofnað.
Efnahagsleg geta þjóðarinnar er margfalt betri en á
stofnári Ríkisútvarpsins, sem var reyndar 1930, en
það ár er einskonar táknmynd kreppunnar miklu.
En þess er hollt að minnast að lagagrundvöllur
Ríkisútvarpsins tók þó ekki aðeins mið af því að ver-
ið væri að fela stofnun að annast mikilvægan þátt í
þjóðlífinu sem aðrir hefðu ekki burði til að fást við.
Löggjafanum þótti beinlínis hættulegt að aðrir en
opinberir starfsmenn fengjust við slíka starfsemi og
því var Ríkisútvarpinu fengið einkaleyfi á starfsem-
inni. Sú einokun stóð í hálfa öld. Furðulengi var lítt
sótt á að þetta einkaleyfi yrði afnumið.
Starfsmennirnir slökktu
En eftir atburði sem tengdust verkfalli opinberra
starfsmanna á níunda áratug síðustu aldar þótti
meirihluta þingmanna óhjákvæmilegt að afnema
einkaleyfið, enda stakk það orðið algjörlega í stúf
við það sem tíðkaðist í lýðræðislöndum. Þegar
starfsmenn Ríkisútvarpsins ákváðu að loka Ríkis-
útvarpinu, hreinlega slökkva á því, þótt engin sam-
bærileg stofnun væri til staðar, til þess að styrkja
stöðu BSBR í verkfallsbaráttu gegn ríkisvaldinu
(ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæð-
isflokks) opnuðust augu margra. Það var þá þannig
sem starfsmennirnir, með fréttastofuna í broddi
fylkingar, litu á „öryggishlutverk“ þeirrar stofn-
unar. Reyndar sá fréttastofan fljótlega að hún hafði
leikið af sér, því hún hafði áður gert verkfalls-
mönnum miklu meira gagn með svívirðilega lit-
uðum fréttum sínum og þrýsti á að hún fengi að
opna aftur. Þeir sem gættu ríkra almannahags-
muna á þeim tíma gleyma því seint, hvernig hún var
grímulaust misnotuð í kjölfarið.
Menning og öryggisgæsla
Eftir að öllum var ljóst orðið að fjárhagslegar
ástæður og tæknilegar gátu ekki lengur réttlætt
rándýran rekstur Ríkisútvarpsins (5 milljarðar á
ári!) hefur á seinustu árum verið vísað til menning-
arlegrar forystu stofnunarinnar og ekki síst hins
sérstaka „öryggishlutverks“ Ríkisútvarpsins. Fjöl-
mörg dæmi eru þó þekkt sem sýna hins vegar að
stofnunin sjálf kann ekki með síðartalda hlutverkið
að fara eða tekur það ekki alvarlega. Alþekkt eru
ótrúleg klúður sem snertu jarðskjálftana miklu árið
2000 og gosið í Eyjafjallajökli tólf árum síðar. Yf-
irstjórn stofnunarinnar hefur ekkert gert, svo vitað
sé, vegna slíkra afglapa. Engin athugun hefur farið
fram og enginn gengist við ábyrgð. Því má auðvitað
búast við að þau endurtaki sig.
En svo alvarleg sem þessi dæmi og fleiri eru, voru
þau smælki þegar horft er til framgöngu Ríkis-
útvarpsins þegar árásir voru gerðar á Alþingi, sem
ein fárra stofnana skal að stjórnlögum búa við sér-
staka friðhelgi, og eins á aðrar opinberar stofnanir
og starfsmenn þeirra. Aldrei hefur á síðari tímum
mátt jafnlitlu muna að óeirðalýð tækist, í skjóli al-
mennra mótmæla, að brjóta fámennt og örþreytt
lögreglulið landsins á bak aftur.
Ríkisútvarpið, stofnunin með öryggishlutverkið í
öndvegi skyldna sinna, dró grímulaust taum aðsúgs-
manna, útvarpaði og sjónvarpaði æsingaræðum sem
enginn fékk að svara og tilkynningum um hvert
skyldi sækja næst. Stofnunin, sem þykist vera með-
vituð um að hún hafi sérstöku öryggishlutverki að
Fimm manna fjölda-
fundur vekur réttmæta
eftirtekt öryggisventils
almennings
* En kann ekki svo að fara, rétteins og 1984, að svo alvarlegmistök ásamt viðvarandi og síversn-
andi misnotkun og yfirgangi
fámenns hóps, sem kemst upp með
að haga sér eins og hann eigi Rík-
isútvarpið, ofbjóði langlundargeði
landsmanna og opni augu þeirra?
Reykjavíkurbréf 04.10.13