Læknablaðið - 15.04.2009, Blaðsíða 25

FRÆÐIGREINAR
Y F I R L I T
alveg við miðlínu, til dæmis í enni sem samræmist
ekki ítaugun líkamans. í hugbrigðaröskun getur
snertiskyn, bragð, lykt, sjón og heym allt verið
skert samtímis í sömu líkamshlið sem erfitt er
að skýra út frá einni vefjaskemmd. Önnur dæmi
um skyntap er þegar það nær yfir allan líkamann
frá toppi til táar. Annað er fullt skyntap í útlim
sem hefur samtímis eðlilegan styrk og eðlilegar
fínhreyfingar. Til frekari athugunar er hægt að
beita sársaukaáreiti á útlim með augu sjúklings
lokuð og athuga hvort útlimurinn hreyfist. Einnig
má skoða útlimi sjúklings krosslagða yfir brjóstið
og víxla þannig hægri og vinstri og athuga
samræmi við skyntap útlima í venjulegri stöðu.
Sjóntruflanir
Um 1-5% sjúklinga með sjóntap eru taldir hafa
hugbrigðablindu, venjulega sambland af sjóntapi
og sjónsviðsskerðingu.32 Blindan kemur yfirleitt
fram í tengslum við tilfinningahlaðna uppákomu.
Við skoðun augna horfir sjúklingurinn yfirleitt
fram og sumir virðast getað blikkað minna
við sjónáreiti. Hjálpleg aðferð við greiningu
er að framkalla augnrykki (nystagmus) í aðra
áttina þegar sjúklingur horfir á röndótta vindu
sem er snúið en slíkt viðbragð verður ekki ef
um raunverulega blindu er að ræða. Öðrum
augneinkennum en blindu hefur einnig verið lýst
í sefasýki, til dæmis tvísýni, þrísýni, eða rörsýni
(tunnel vision).
Rannsóknir þegar grunur er um
hugbrigðaröskun
Nokkuð erfitt er að gefa ráðleggingar um
umfang þeirra rannsókna sem á að framkvæma
til að útiloka vefræna orsök þegar grunur um
hugbrigðaröskun er til staðar. Rartnsóknirnar
verða að stjórnast af hverju tilviki fyrir sig. Góð
saga og skoðun eru hér grundvallaratriði og með
það að vopni má yfirleitt ákvarða með nokkurri
vissu hvort um vefrænan sjúkdóm sé að ræða.
Eigi að síður koma oft endurtekið upp spurningar
um líkur á vefrænum sjúkdómi. í slíkum tilvikum
verður að taka tillit til óska sjúklings og aukinna
krafna samtímans um rannsóknir og vissu í
sjúkdómsgreiningu.
Rannsóknir geta verið tvíeggjað sverð. Eðlilegar
rannsóknarniðurstöður geta minnkað kvíða og
hræðslu sjúklinga. Þær geta einnig skapað
pirring og leiða þegar ljóst er að þær skýra ekki
einkennin. Yfirleitt fara hugbrigðasjúklingar í
allar helstu rannsóknir sem gerðar hefðu verið
ef um raunveruleg líkamleg einkenni hefði verið
að ræða. Viðbótarrannsóknir og endurtekning
rannsókna fer meðal annars eftir vissu læknisins
í sjúkdómsgreiningu sinni. I stað rannsókna getur
komið til eftirfylgni í vissan tíma til að grunda
sjúkdómsgreininguna enn betur. Traust sjúklings
til læknis skiptir hér miklu máli. Sjúklingur með
hugbrigðarösktm skynjar gjarnan öryggi eða
öryggisleysi læknis sé það til staðar. Traustið
ávinnst fyrst og fremst í krafti faglegs viðmóts
fremur en vegna fjölda þeirra rannsókna sem
gerðar eru. Sé læknir sjúklings í vafa eða skynji
vantraust hans getur getur verið góður leikur að
fá álit annars læknis.
Hve algengt er að hugbrigðaröskun sé
misgreind?
Skiljanlega óttast læknar að greina sjúklinga með
hugbrigðaröskun sem í raun eru með vefrænan
sjúkdóm og á sú hræðsla sér meðal annars
sögulegar forsendur. Nokkuð þekkt er rannsókn
Slaters frá árinu 1965.33 Hún sýndi að í 33%
hugbrigðagreininga var um vefræna orsök að
ræða. Hafa verður í huga að rannsóknin var gerð
á afar sérhæfðu sjúkrahúsi fyrir taugasjúklinga
(National Hospital for Nervous Diseases) í
London og sjúklingaþýðið því ekki dæmigert í
víðara samhengi.
Samantektarrannsókn frá 2005 sem var gerð á
alls 27 hugbrigðaröskunarrannsóknum allt frá
árinu 1965 sýndi að tí ðni rangra hugbrigðagreininga
hefur lækkað til muna og haldist um 4% síðast-
liðna áratugi en er um 8% yfir allt tímabilið.34
Fljótt á litið má ætla að bætt rannsóknartækni, til
að mynda í myndgreiningu, sé helsta ástæða þessa
en þegar betur er að gáð varð þessi lækkun fyrir
daga tölvusneiðmyndatækninnar. Telja höfundar
ofannefndrar samantektarrannsóknar ástæðumar
vera bætt greiningarskilmerki og að misbresti sé
að finna í aðferðafræði eldri rannsóknanna.34
Þeir þrír þættir sem helst spá fyrir um vefræna
orsök eru: ef sjúklingar höfðu áður verið gmnaðir
um taugasjúkdóm, hár aldur þeirra við greiningu
og ef einkenni höfðu varað lengi.35 Mikilvægt er
að hafa þetta í huga við rannsókn á sjúklingi sem
grunaður er um hugbrigðaröskun.
Meðferð við hugbrigðaröskun
Almennar ráðleggingar
Þó að sjúklingar með hugbrigðaröskun séu
misleitur hópur og erfitt að alhæfa um meðferð
eru viss grundvallaratriði í meðferð sem vert er
að tíunda. Jafnvel þó að sérhæfð geðmeðferð geti
verið góður kostur má ekki gera lítið úr þeirri
meðferð sem læknir sjúklingsins getur veitt hverju
sinni. Grundvallaratriði er að sjúklingurinn finni
LÆKNAblaðið 2009/95 273