Læknablaðið - 15.04.2009, Blaðsíða 27

FRÆÐIGREINAR
Y F I R L I T
Segulörvun heila
Segulörvun heila (transcranial stimulation, TCS) er
meðferð sem hefur rutt sér til rúms á undanfömum
árum og bent er á yfirlitsgrein um þetta efni í
Læknablaðinu.43 Breytilegt segulsvið í spólu
sem lögð er á höfuðið spanar upp straum í heila
sem eftir tíðni áreitisins getur haft örvandi eða
hemlandi áhrif á heilasvæðin undir spólunni. Á
þennan hátt hefur verið reynt að nota segulörvun
til að meðhöndla taugasjúkdóma og geðraskanir.
Rannsóknir um þetta hafa meðal annars beinst
að flogaveiki, mænu- og hnykilhrömun og djúpri
geðlægð. Nokkrar nýlegar rannsóknir benda til
gagnsemi segulörvunar við hugbrigðaröskun en
þörf er á stærri rannsóknum á því sviði.44 Út frá
áhrifum segulörvunar hefur verið ályktað að um
truflun sé að ræða í hringrásinni milli ennisblaðs
og neðanbarkarkjarna heilans. Er það í samræmi
við niðurstöður stafrænnar segulómmyndatöku
(fMRI) sem um var getið að ofan þegar rætt var
um meingerð hugbrigðaröskunar.
Endurhæfing
Þess má geta að ein meðferð útilokar ekki aðra. í
dag er oftast mælt með þverfaglegri meðferð.15-45 í
niðurstöðum rannsókna undanfarinna ára er lögð
mikil áhersla á að virk endurhæfing sé hafin eins
fljótt og kostur er á, sérstaklega á þetta við þegar
um hreyfitmflun er að ræða. Sjúkraþjálfarar og
þær meðferðir sem þeir hafa yfir að ráða skipta
miklu máli og mikilvægt er að þeir vinni í nánu
sambandi við lækni sjúklingsins.15-45 Aukin áhersla
á þjálfun hefur leitt til þess að sjúklingar með
hugbrigðaröskun eru frekar lagðir inn á tauga- og
endurhæfingardeildir en geðdeildir í seinni tíð. í
endurhæfingunni er lögð áhersla á að þjálfa upp
fyrri starfsgetu að nýju. Minni áhersla er lögð á að
greina „undirliggjandi" sálrænan vanda. Þörfina á
sálrænni meðferð er þó mikilvægt að meta hverju
sinni.
Sjúkdómsgangur og horfur
Um 50-90% sjúklinga verða betri af einkennum
sínum eftir hefðbundnar rannsóknir og útskýringu
á eðli vandans en um fjórðungi þeirra versnar
aftur með sömu eða ný einkenni.31 Einkennin
geta tekið sig upp aftur á sama líkamssvæði, en
þau geta einnig „ferðast" milli líkamshluta. Ef
sjúklingar með fyrri sögu um hugbrigðaröskun
fær ný einkenni er að sjálfsögðu mikilvægt að taka
faglega á hverjum veikindum fyrir sig en ekki
dæma einkennin sem hugbrigðaröskun án frekari
athugunar. Horfur sjúklinga eru verri hafi einkenni
staðið í lengri tíma og ef um aðra geðsjúkdóma er
að ræða.31 Jákvæðir forspárþættir eru skyndilegt
upphaf veikinda, þekktur streituvaldur í nánu
samhengi við upphaf veikinda, ef meðferð er hafin
snemma, góð greind sjúklings og fjarvera annars
geðsjúkdóms.15
Lokaorð
Mikilvægt er fyrir alla lækna að þekkja til
starfrænna einkenna þar sem þau eru algeng
og hafa í för með sér að minnsta kosti jafnmikil
veikindi og ef um vefrænan sjúkdóm væri að
ræða. Hugbrigðaröskun er starfræn röskun þar
sem einstaklingar hafa taugaeinkenni á borð við
lömun, skyntap eða blindu án þess að vefræn
skýring finnist. Greiningin byggist fyrst og fremst
á sögutöku og skoðun þó að rannsóknir séu oft
nauðsynlegar til að útiloka vefrænan sjúkdóm.
Meðferðin felst í því að komast að undirliggjandi
sálrænni streitu sjúklingsins auk endurhæfingar
þar sem lögð er áhersla á að koma starfsgetu hans
aftur í eðlilegt horf.
Heimildir
1. Wakefield JC. Disorder as a harmful dysfunction. A
conceptual critique of DSM-III's definition of mental
disorder. Psychol Rev 1992,99: 232-47.
2. Smári J, Stefánsson SB. Frá Sveini Pálssyni til Jerome
Wakefield: Sjúkdómar, raskanir og greiningakerfi. í: Þekking
- engin blekking (ritstj. Jónsson E, Frímansson GH,
Gissurarson HH). Háskólaútgáfan, Reykjavík 2006:133-44.
3. Stone J, Wojcik W, Durrance D, et al. What should we say
to patients with symptoms unexplained by disease? The
"number needed to offend". BMJ 2002; 325:1449-50.
4. Barsky AJ, Borus JF. Somatization and medicalization in the
era of managed care. JAMA1995; 274:1931-4.
5. De Waal MW, Amold IA, Eekhof JA, van Hemert AM.
Somatoform disorders in general practice: prevalence,
functional impairment and comorbidity with anxiety and
depressive disorders. Br J Psychiatry 2004; 184: 470-6.
6. Carson AJ, Ringbauer B, Stone J, McKenzie L, Warlow C,
Sharpe M. Do medically unexplained symptoms matter? A
prospective cohort study of 300 new referrals to neurology
outpatient clinics. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2000; 68:
207-10.
7. Nimnuan C, Hotopf M, Wessely S. Medically unexplained
symptoms: an epidemiological study in seven specialities. J
Psychosom Res 2001; 51: 361-7.
8. Carson AJ, Best S, Postma K, Stone J, Warlow CP, Sharpe
M. The outcome of neurology outpatients with medically
unexplained symptoms: a prospective cohort study. J Neurol
Neurosurg Psychiatry 2003; 74: 897-900.
9. Stone J, Sharpe M, Rothwell PM, Warlow CP. The 12 year
prognosis of unilateral functional weakness and sensory
disturbance. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2003; 74: 591-6.
10. Crimlinsk HL, Bhatia K, Cope H, David A, Marsden CD, Ron
MA. Slater revisited: 6 year follow up study of patients with
medically unexplained motoi symptoms. BMJ 1998; 316: 582-
6.
11. Carson AJ, Ringbauer B, MacKenzie L, Warlow C, Sharpe
M. Neurological disease, emotional disorder and disability:
they are related. A study of 300 consecutive new referrals
to a neurology outpatient department. J Neurol Neurosurg
Psychiatry 2000; 68: 202-6.
12. DSM-IV. Diagnostic and statistical manual of mental
disorders, fourth edition. American Psychiatric Press,
Washington 1994: 445-69, 844-9.
13. Stefansson JG, Messina JA, Meyerowitz S. Hysterical
neurosis, conversion type: clinical and epidemiological
considerations. Acta Psychiatr Scand 1976; 53:119-38.
LÆKNAblaðið 2009/95 275