Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Blaðsíða 12

TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR
Nú kynni einhver að spyrja sem svo: Hvað á slík stofnun að haja fyrir
stafni? Er ekki búið að gefa út öll fornrit okkar og yfirleitt þær bókmenntit
sem máli skipta frá fyrri öldum? Verður þetta annað en hœli jyrir gagnslausa
grúskara, til þess að þeir geti í nœði elzt við tilgangslausa stajkróka og hlaðið
saman einskis nýtum fróðleik?
í rauninni þarf ekki öðru að svara en að benda á þá starfsemi sem nú fer
fram í Kaupmannahöfn í stofnun Arna Magnússonar. Þessari stofnun hafa nú
fyrir fáum árum verið búin ágœt starfsskilyrði og séð fyrir ríjlegum fjárveit-
ingum til rannsókna og útgáfustarfsemi; auk þess veita ýmsir danskir sjóðir
styrki til ákveðinna verkefna sem unnin eru á vegum stofnunarinnar. Frá þess-
ari stofnun hefur nú síðustu árin runnið sívaxandi straumur bóka, bæði texta-
útgáfur og vísindalegar ritgerðir, stórar og smáar; unnið er að fjölda bóka
sem koma út á nœstu árum, og áœtlanir hafa verið gerðar um ennþá fleiri sem
ekki er enn byrjað á. Þarna eru að verki bœði íslenzkir menn og erlendir, en
þótt forstöðumaður stofnunarinnar sé íslendingurinn Jón Helgason prófessor,
getur íslenzka ríkið ekki eignað sér neinn heiður af þeim afrekum sem þar
eru unnin.
Þessar framkvœmdir sýna ótvírætt að verkejnin eru þrotlaus. Hitt er auð-
vitað annað mál hversu mikilvœg þau eru í augum þeirra manna sem með
völdin fara á þessu landi. Víst er um það að afköst íslenzkrar vísindastofnun-
ar af þessu tagi mundu ekki skila beinhörðum peningum í ríkissjóð eða auka
tekjur þjóðarbúsins; en vilji íslendingar nokkuð á sig leggja til að heita sjálf-
stœð menningarþjóð, þá er vandfundin brýnni skylda en sú að leggja af mörk-
um það sem þeir framast mega einmitt á þessu sviði. Það eru engar ýkjur að
fornar bœkur okkar íslendinga eru það hellubjarg sem sjálfstœði þjóðarinnar
er reist á. Engum stendur því nœr en okkur sjálfum að rannsaka þœr niður í
kjölinn, og engir eru að öðru jöfnu eins vel fœrir til þess og íslendingar sjálf-
ir. Með þessu er síður en svo ætlunin að gera lítið úr því sem útlendir vísinda-
menn hafa lagt til íslenzkra frœða; en íslenzkum fræðimanni er margt það í
blóð borið sem erlendur starfsbróðir hans getur ekki öðlazt nema eftir langa
og erfiða þjálfun, og það verða aldrei nema fáir menn af öðrum þjóðum sem
leggja á sig þá fyrirhöfn og sjálfsafneilun sem er því samfara að sinna frœð-
um þjóðarkrílis eins og okkar íslendinga.
íslendingar hafa að vísu ekki brugðizt skyldu sinni við jornbókmenntirnar
að því leyti sem þeir hafa lagt fram meiri vinnu við útgáfur og rannsóknir á
þeim en aðrar þjóðir -— og það ekki aðeins að tiltölu við fólksfjölda. En þessi
störf hafa fram á síðustu áratugi að langmestu leyti verið unnin á erlendum
2