Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Qupperneq 24

TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR
smygluðu síðan eitrinu til þeirra sem
ákafast og urðu að sjálfsögðu æ dýr-
seldari. Þegar kínversk stjórnarvöld
gerðu loks gangskör að því að stöðva
ópíumsmyglið, sem var þá þegar tek-
ið að lama siðferði og fjárhag þjóð-
arinnar, gátu bretar ekki þolað slíkt
framferði og fóru í stríð til verndar
ópíumsmyglurum sínum árið 1840.
Það kom fljótt í Ijós að nýjar fallbyss-
ur voru máttugri vopn en fornleg
sverð og spjót, sem auk þess höfðu
dignað í ópíumeldi. Bretar slógu eign
sinni á Hongkong, fengu verzlunar-
réttindi í ýmsum borgum, kúguðu
kínverja til að greiða sér kostnaöinn
af herhlaupinu og sömuleiðis fullar
bætur fyrir eiturbirgðir þær, sem
gripnar höfðu verið af smyglurum.
Nokkru síðar, árið 1856, færðu þeir
sig enn upp á skaftið, heimtuðu aukin
sérréttindi og kröfðust þess meðal
annars, að ópíumsalan mætti fara
fram í dagsbirtu, rétt eins og sala á
kristilegum smáritum. Þegar keisara-
stjórnin í Peking vildi ekki fallast á
svo hógvær tilmæli, gripu bretar til
vopna ásamt frökkum og börðu á kín-
verjum í fjögur ár samfleytt, drápu
og brenndu, rændu og rupluðu, unz
þeir höfðu fengið öllum kröfum sín-
um framgengt, meira að segja tryggt
sér verÖlaun fyrir atförina, gífurlega
fúlgu.
Sá veldur miklu, sem upphafinu
veldur. Ekki aðeins frakkar tóku sér
hegðun hreta til fyrirmyndar í við-
skiftum við kínverja, heldur ýtti dæmi
þeirra undir flestar þær þjóðir, sem
þóttust hafa nokkurt bolmagn til yfir-
gangs og ofbeldisverka. Það varð
brátt góður og gildur siður að auðg-
ast á kínverjum, jafnvel stefna að
þeim herjum og lagfæra landamæri
þeirra, sníða skák og skák af þessu
víðlenda ríki. Hnífur rússakeisara
komst í feitt í Kína, hnífur þjóðverja
og síðar bandaríkjamanna, — svo að
ekki sé nú minnzt á fengsæld japana,
þegar þeir höfðu lært listirnar af ný-
lenduveldunum, eflzt af fjármagni úr
vestri og eignazt fullkomnar her-
gagnasmiðjur. Nýlenduveldin kunnu
að notfæra sér lénsskipulag kínverja
út í æsar, enda grundvallaðist ráns-
iðja þeirra að verulegu leyti á slíkri
kunnáttu. Þau keyptu sér leppa og
böðla eftir þörfum, brugðu í eina
fléttu hagsmunum sínum og viðgangi
miskunnarlausra harðstjóra og
spilltra auðjarla, ólu á sundrungu,
seldu óaldarflokkum vopn og öttu
þeim síðan saman til að fjörga kaup-
skapinn, koma vopnunum í lóg. Þau
gættu þess vakin og sofin að sérhver
hræring verkalýðs, bænda og frjáls-
lyndra menntamanna til að bæta kjör
sín ellegar krefjast réttinda, sem
höfðu um langt skeið þótt sjálfsögð á
Vesturlöndum, fengi skjótt að kenna
á svipunni, væri vægðarlaust brotin
á bak aftur. Helztu hafnir og sam-
göngumiðstöðvar í Kína, svo sem
stórborgirnar Kanton, Sjanghæ og
14