Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Page 62

TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR
var farið með mig í öryggislögregluna, þar muldraði ömurlegur, hökufeitur
ljósmyndari yfir mér: „Hærra með höfuðið ... svo í prófíl ...“ Frá barns-
aldri hafði ég gaman af að taka myndir, en kunni illa við að aðrir mynduðu
mig, — en í öryggislögreglunni gladdist ég, því það þýddi að ég var tekinn
alvarlega.
Eg var fluttur á Masnítskajastöðina. Þar var þolanleg aðbúð. Klefarnir
voru örsmáir, í hverjum klefa stóðu tvær kojur. Sumir fangavarðanna voru
skapgóðir menn, leyfðu okkur að spásséra um gangana, aðrir höfðu allt á
hornum sér. Ég man eftir einum, — þegar ég bað hann að leyfa mér að ganga
til salernis svaraði hann alltaf: „0, ætli það geti ekki beðið.“ Eftirlitsmaður-
inn var varla læs, og hann reiddist þegar komið var með bækur handa föng-
unum, því hann gat ekki ákveðið hverjar væru fordæmanlegar. í ríkisskjala-
safninu sá ég skýrslu frá honum til leynilögreglunnar þess efnis, að hann hefði
gert upptækar bækur sem mér voru sendar,—tímaritið „Jörð“ og verk Ibsens.
Einhverju sinni varð hann bandóður: „Djöfullinn er þetta. Þér var færð bók
um svipuna. Slíkt má ekki! Þú færð hana ekki!“ (Síðar komst ég að því, að
bókin sem skelfdi svo mjög eftirlitsmanninn var skáldsaga eftir Knút Ham-
sun).1
í Masnítskaja sat bolsévikinn V. Radus-Zenkovítsj; mér fannst liann þraut-
reyndur hermaður, — hann var þrítugur, hafði oftar en einu sinni setið í fang-
elsi, hafði verið í útlegð erlendis. Annar nágranni minn var „öldungurinn“;
hann var farinn að grána í vöngum. Þegar ég talaði við hann, reyndi ég að
halda því leyndu að ég var sautján ára. Einhverju sinni færði fangavörðurinn
mér bókmenntatímarit, ég lánaði það klefafélaga mínum. Eftir klukkustund
sagði hann: „Hér er bréf til yðar.“ Undir nokkrum bókstöfum stóðu örsmáir
púnktar; Asja hafði komið með bókina. Ég roðnaði af hamingju og blygðun;
nokkra daga þorði ég ekki að líta framan í félaga minn, — mér fundust til-
finningar ófyrirgefanlegur veikleiki.
Við fengum að spásséra í þröngum húsagarði milli stórra snjóskafla. Svo
gránaði snjórinn öllum að óvörum — vorið var í nánd.
Stundum var farið með okkur í bað, það voru dýrlegir dagar. Við gengum
eftir steinlagðri götunni og vegfarendur horfðu á glæpamennina, sumir for-
viða, aðrir fullir meðaumkunar. Gömul kona krossaði sig og skaut að mér
fimm kópekum; ég gekk aftastur. í baðhúsinu sápuðum við okkur lengi, fór-
um í gufubað, og okkur fannst við værum frjálsir menn.
1 Rússneska orðið „knút“ þýðir bæði „Knútur" og „svipa“, en svipan var oft tákn harð-
stjórnar í byltingarritum.
52